Arbeidersschool is zwart geworden

Nederland houdt niet van N zwarte scholen. Zwarte scholen zijn slecht voor de integratie van minderheden. Op zwarte scholen presteren kinderen slechter....

Maar in Amsterdam en andere grote steden is ruwweg de helft van de jongeren van niet-westerse afkomst. Met zulke cijfers in het achterhoofd is het niet meer dan normaal dat de helft van de scholen zwart is.

Toch baarde het SCO-Kohnstamm Instituut deze week opzien met het rapport Onderwijssegregatie in Amsterdam. Daaruit bleek dat ruim de helft van de Amsterdamse basisscholen zwart is: dat wil zeggen dat hun leerlingenbestand uit 50 procent allochtonen of meer bestaat.

De vraag is of dat een teken van segregatie is. Een school met 50 procent allochtone leerlingen is een keurige afspiegeling van de bevolkingssamenstelling in de hoofdstad. Een veel beter beeld van de segregatie geeft het aantal extreem zwarte of extreem witte scholen. En dat valt erg mee in de hoofdstad. Een kwart van de basisscholen is voor 90 procent of meer zwart of voor 90 procent of meer wit. Daar is geen ontmoeting meer tussen culturele minderheden enerzijds en de autochtone bevolking anderzijds. Daar heerst apartheid.

Dat er ook apartheid heerst ten aanzien van de grote aantallen Britse en Amerikaanse kinderen in Amsterdam die naar hun eigen gesegregeerde scholen gaan, ervaren we niet als een probleem. Ook al spreken ze nauwelijks of geen Nederlands, en ook al gaan ze in hun vrije tijd niet met autochtone Nederlanders om. Zij zijn geen maatschappijk probleem.

Niet-westerse allochtone kinderen daarentegen wel. Deze kinderen lopen het risico de zwakke maatschappelijke positie van hun ouders te erven. Daarom is de positie van allochtone kinderen nu goed vergelijkbaar met die van de vroegere arbeiderskinderen. Op zwarte scholen zitten relatief veel kansarme leerlingen, die toevallig ook nog een kleurtje hebben.

Voorlopig zal het aantal zwarte scholen in Amsterdam nog toenemen.

Ten eerste groeit het aantal allochtone kinderen sneller dan het aantal autochtone.

Ten tweede kiezen steeds meer allochtonen voor een islamitische school: een vorm van zelfverkozen apartheid.

Tot slot bevordert de gemeente Amsterdam ongewild de segregatie door de oprichting van voorscholen. Op deze peuterspeelzalen zitten alleen allochtone kinderen, die daarna automatisch doorstromen naar een zwarte school.

Het ideaal van gemengde scholen waar autochtone en allochtone leerlingen elkaar in evenwicht houden, wordt op heel korte termijn statistisch gezien onmogelijk in Amsterdam en andere grote steden. In het voortgezet onderwijs is dat al onmogelijk. Want autochtone (witte) jongeren gaan overwegend (65 procent) naar havo of vwo en allochtonen (60 procent) naar vmbo. Het gevolg is dat vmbo-scholen vaker zwarte scholen zijn en havo-vwo-scholen vaker witte.

Ondertussen dreigt de discussie over het onderwijs zich te versmallen tot de problematiek van de zwarte scholen. Waarbij als uitgangspunt geldt dat zwarte scholen eigenlijk niet zouden mogen bestaan. Maar ze zijn in grootstedelijke gebieden onvermijdelijk. Ze presteren niet automatisch slechter dan witte scholen. En zwarte scholen zijn ook niet zielig. Ze krijgen bijna twee keer zoveel geld van het ministerie als witte scholen.

Ondertussen moet het Amsterdamse beeld niet het zicht op de landelijke ontwikkelingen vertroebelen. Uit cijfers van het onderzoeksbureau ITS van de Universiteit van Nijmegen blijkt dat een kleine minderheid van 3,8 procent van de scholen 75 procent of meer allochtone leerlingen heeft. En een minderheid van de allochtone kinderen (30 procent) gaat naar zo'n concentratieschool met 75 procent allochtone leerlingen of meer.

De vroegere arbeidersschool is bijna verdwenen. De zwarte school is ervoor in de plaats gekomen. Er is grote kans dat de emancipatie van de allochtonen in het onderwijs sneller gaat dan die van de arbeiderskinderen indertijd. Nu al zet een voorhoede van allochtone ouders hun kind op bus of tram om naar een gemengde school te gaan. Het Niels Stensencollege in Utrecht is aan deze trend bezweken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden