'Arafat verkwanselt gevangenen voor vliegveld'

Als ambtenaar van de Palestijnse Autoriteit kiest Hais Kadoura zijn woorden zorgvuldig. Maar de boodschap is duidelijk: Arafat en de zijnen hebben in de onderhandelingen met Israël de vrijlating van gevangenen ondergeschikt gemaakt aan andere zaken....

Van onze correspondent

Theo Koelé

JABALIA

Hais (37) heeft twee broers die sinds 1991 vastzitten in een gevangenis in de Negev-woestijn. Beiden zijn tot zeven maal levenslang veroordeeld wegens de moord op Palestijnse 'collaborateurs' tijdens de intifada, de Palestijnse volkopstand van eind jaren tachtig, begin jaren negentig tegen de Israëlische bezetter.

Hais heeft bedden klaar staan voor Fatib (43) en Sadi (33) in zijn schamele woning in het vluchtelingenkamp Jabalia. Hier, in de Gazastrook, begon in 1987 de intifada.

Na het Wye-akkoord heeft Hais de hoop op vrijlating van zijn broers vrijwel opgegeven. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu zegt dat hij geen gevangenen op vrije voeten stelt die bloed aan hun handen hebben. Arafat heeft tijdens de recente onderhandelingen in het Amerikaanse Wye Plantation verzuimd garanties te eisen voor de vrijlating van gedetineerden die onder de Palestijnse bevolking als helden gelden.

Hais, ambtenaar op het ministerie van Informatie in Gaza, richt eerst zijn pijlen op Israël: 'Israëli's doodden duizenden Palestijnen tijdens de intifada, Palestijnen brachten hooguit tientallen Israëli's om. De Israëli's werden niet gestraft, de Palestijnen zitten onder erbarmelijke omstandigheden in een Israëlische cel. En Israël heeft hen in de onderhandelingen als gijzelaar gebruikt.'

Maar de Palestijnse onderhandelaars gaan niet vrijuit. 'Ze moeten weten dat de vrijlating van gevangenen voor het volk belangrijker is dan de opening van het vliegveld', zegt Hais, doelend op de feestelijke ingebruikname van de internationale luchthaven in de Gazastrook, vorige week.

Een buurman drukt zich minder diplomatiek uit: 'Arafat heeft het lot van de gevangenen verkwanseld voor een vliegveld.'

Feller nog is Maisra Zakud (35), wier even oude echtgenoot Mohammed opgesloten werd wegens het doodsteken van twee Israëli's in 1989. 'Beide partijen, Israël en de Palestijnse Autoriteit, hebben ons niets te bieden. Arafat heeft in Amerika een slecht akkoord getekend.

'Hij had nooit zijn naam mogen zetten onder een stuk papier waarin de vrijlating van oorlogsgevangenen niet geregeld is. Arafat en andere leiders gaven tijdens de intifada opdracht om te strijden tegen de zionistische bezetter. Nu laten ze de mensen die hun bevelen uitvoerden in de steek.'

Maisra en Hais organiseren demonstraties voor de vrijlating van de Palestijnse gevangenen. Dit weekeinde kwam het bij betogingen in oostelijk Jeruzalem en enkele andere plaatsen tot geweld. Zowel Israëlische als Palestijnse ordetroepen raakten slaags met betogers die spandoeken meedroegen met teksten als 'Geen vrede zonder de vrijlating van alle gevangenen'. Volgens Israëlische bronnen gaat het om circa 2500 gedetineerden, Palestijnen noemen hogere cijfers.

Dit weekeinde kwam het ook tot een aanvaring tussen Israëlische en Palestijnse onderhandelaars over de kwestie van de gevangenen. 'Dit is een crisis,' zei een medewerker van Arafat nadat hij boos was weggelopen. De Israëli's verwerpen het verwijt dat ze het Wye-akkoord schenden. Ze hebben al een begin gemaakt met de vrijlating van gevangenen. De eerste groep kwam vrij op dezelfde dag dat Israël begon met de terugtrekking van troepen op de Westelijke Jordaanoever.

Tot woede van de Palestijnen bestond de groep van 250 man grotendeels uit autodieven en andere 'gewone' criminelen. Slechts één 'veiligheidsgevangene' (een Israëlisch woord) werd uit zijn cel ontslagen. De Palestijnen spreken liever over 'politieke gevangene'. Volgens Palestijnse waarnemers heeft Arafat Israël de vrije hand gegeven bij de selectie van de gelukkigen.

Anaz Kalab (42) had vurig gehoopt dat haar man erbij zou zijn. 'Vandaag gaan we vader halen', zei ze op 20 november tegen haar zoontje. De teleurstelling was groot toen bleek dat de 45-jarige Fawez Kalab niet bij de vrijgelatenen was. Na uren wachten bij een grenspost tussen de Gazastrook en Israël keerde Anaz terug naar haar huis in Jabalia, om zich voor te bereiden op de zoveelste reis naar haar man in de Israëlische Hafna-gevangenis.

Elk bezoek is een bezoeking. Anaz en andere familieleden van gevangenen vertellen met bitterheid over de tijdrovende en vernederende reis naar de Negev-woestijn.

Diep in de nacht opstaan, uren wachten in een volgepakte bus voordat die wordt toegelaten tot Israëlisch grondgebied, een lange rit zonder pauzes, controle inclusief visitatie bij de poort van de gevangenis, een korte ontmoeting met echtgenoot, broer of vader, verhalen aanhoren over bedorven voedsel, slaag en slechte medische verzorging, en dan terug naar Gaza.

Anaz geeft de hoop niet op dat haar man, die tot levenslang veroordeeld werd wegens zijn aandeel in de moord op collaborateurs, alsnog vrijkomt. Zou zijn 75-jarige moeder het nog meemaken? 'Zo God het wil', zegt de oude vrouw.

Maisra Zakud, wier man Israëlisch bloed aan zijn handen heeft, heeft daarentegen geen enkele illusie. 'Het Wye-akkoord verplicht de Israëli's tot niets. Alleen als we Israëlische militairen ontvoeren en hen als gijzelaars vasthouden, kunnen we vrijlating afdwingen.'

Ze vertolkt daarmee een geluid onder Palestijnen dat de Shin Bet, de Israëlische binnenlandse veiligheidsdienst, tot een opmerkelijk advies aan de regering-Netanyahu bracht: laat méér gevangenen vrij. De Palestijnse onvrede kan volgens de veiligheidsexperts leiden tot een uitbarsting van geweld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden