Column

Arabische wereld koestert slachtofferrol

Smakelijk interview met ex-VN-gezant Lakhdar Brahimi in de Volkskrant van afgelopen dinsdag - en nuttig ook, omdat het zo duidelijk blootlegt wat er mis is met de Verenigde Naties. Hier wordt door de Algerijnse topdiplomaat, een grote naam binnen de volkerenorganisatie, een wereldbeeld geëtaleerd waarin de VS en Israël verantwoordelijk zijn voor praktisch alle rampspoed in het Midden-Oosten.

Dat de regio vergeven is van repressieve regimes, dat de Arabische wereld politiek, economisch en cultureel een pijnlijke achterstand heeft opgelopen, dat er sprake is van een reusachtig religieus schisma en dat soennieten en sjiieten elkaar naar het leven staan met een intensiteit die de17de-eeuwse godsdienstoorlogen in Europa in de schaduw begint te stellen - dat alles lijkt in zijn visie geen rol van betekenis te spelen. Het is de Palestijnse kwestie die hem het meest dwarszit, meer in het bijzonder de onwil van het Westen om de Israëlische schendingen van de mensenrechten aan de kaak te stellen en de regering in Jeruzalem te dwingen tot een vredesregeling die recht doet aan de Palestijnse verlangens.

Natuurlijk is het Westen tekortgeschoten en heeft het soms ernstige misstappen gemaakt in het Midden-Oosten. Het heeft zich veel te lang gecommitteerd aan tirannieke en corrupte regimes. De Amerikanen zijn vervolgens naar de andere kant doorgeslagen met de interventie in Irak, die mede stoelde op de lichtzinnige gedachte dat daar wel even een liberale democratie kon worden gevestigd.

Dat heeft veel onheil aangericht, maar het is beslist niet de oorzaak van alle ellende, zoals Brahimi c.s. wil doen geloven. Het religieuze extremisme, het gewelddadige jihadisme, de cultuur waarin het normaal is dat minderheden worden onderdrukt en vrouwen tweederangs burgers zijn - dat zijn inheemse producten, geen westerse importartikelen. En het zijn anno 2014 Irakezen die elkaar afslachten en hun land aan de rand van de afgrond brengen, zoals de afgrijselijke burgeroorlog in Syrië in de eerste en tweede plaats een Syrisch drama is en niet kan worden toegeschreven aan westerse machinaties.

Washington heeft geen 'agenda' voor Syrië, betoogt Brahimi, wiens eigen bemiddelingsagenda op niets is uitgelopen. Nu valt er van alles af te dingen op het Syrië-beleid van de regering-Obama, maar je kunt niet zeggen dat er geen strategische overweging aan ten grondslag heeft gelegen. Drie jaar lang was het uitgangspunt: we moeten ons niet in dat wespennest steken. Een uitgangspunt dat zelfs is volgehouden toen het regime-Assad Obama's befaamde rode lijn overschreed.

Het is ook een grove simplificatie om te beweren dat het non-interventiebeginsel alleen maar is verlaten omdat er 'een paar westerlingen' zijn onthoofd. Die onthoofdingen - in hun mise-en-scène en sequentie overigens een nieuwe mijlpaal op de weg van het hedendaagse terrorisme - voegden zich bij een reeks van redenen om de opmars van Islamitische Staat te stuiten: van de slachting onder andersdenkenden (zoals de yezidi's) tot het gevaar dat zich in het hart van het al zo onstabiele Midden-Oosten een bolwerk van de wereldwijde jihad nestelt. Wederom geldt: je kunt je twijfels hebben over de doeltreffendheid van de gekozen strategie en vooral over de pretentie dat dit niets afdoet aan het streven om het regime in Damascus uit het zadel te wippen, maar hier is geen sprake van opportunistische oorlogszucht.

Intussen blijft Brahimi gefixeerd op een spook dat al lang niet meer rondwaart: het spook van de pro-Israëlische berichtgeving in de westerse media. Waar in een grijs verleden inderdaad een neiging tot identificatie met Israëlische standpunten bestond, is tegenwoordig veeleer het tegenovergestelde het geval. Het Palestijnse verhaal komt volop aan bod. De sympathie voor Israël is enorm gekelderd. Uit een Europese opiniepeiling van tien jaar geleden bleek al dat Israël als een groter gevaar voor de wereldvrede wordt gezien dan Iran en Noord-Korea. Toen was Sharon nog premier. Met Netanyahu zal de waardering voor Israël er niet op vooruit zijn gegaan.

Maar volgens Brahimi wordt het Palestijnse leed nog steeds genegeerd door ook de Volkskrant. Hij weet dat gewoon. Is er wellicht een duistere macht in het spel? Ik moet onwillekeurig denken aan een gesprek dat ik ooit voerde met een Hamas-vertegenwoordiger in Gaza. Een vriendelijke apotheker die thee serveerde en daarna een betoog afstak over de Joodse overheersing van vrijwel alle westerse media. Ook de Nederlandse? Ja, ook de Nederlandse. Ook de Volkskrant? Ja, ook de Volkskrant. Toen ik zei dat dit toch echt niet kon kloppen, glimlachte hij meewarig: 'You don't know.'

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant.

Reageren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden