ANALYSE

Arabische tegenstanders van Iran minder negatief dan Netanyahu

Saoedi-Arabië zou wel eens de grote profiteur kunnen worden van het nucleaire akkoord met Teheran.

Rob Vreeken
Netanyahu wijst in 2012 waar voor hem de grens ligt. Beeld Reuters
Netanyahu wijst in 2012 waar voor hem de grens ligt.Beeld Reuters

Amerikaanse diplomaten in het Midden-Oosten krijgen het de komende weken bijzonder druk. Aan de regeringen van een reeks landen moet worden uitgelegd waarom het dinsdag met Iran gesloten nucleair akkoord goed is - óók voor de staten die tot nu fel tegen zo'n akkoord hebben geageerd omdat ze daarin een bedreiging zien van hun veiligheid.

Aan de gesprekken met de Israëliërs valt nog het minst eer te behalen. De regering-Netanyahu weet precies wat ze van de deal vindt (een 'kolossale historische vergissing') en zal er alles aan doen zand in de diplomatieke machine te strooien.

Minder scherp liggen de zaken echter bij de Arabische tegenstanders van Iran, van wie Saoedi-Arabië de belangrijkste is. De Saoediërs zijn met de Iraniërs verwikkeld in een regionale machtsstrijd. Die neemt de vorm aan van rivaliteit tussen twee stromingen in de islam (soennieten en sjiieten), maar dat is slechts een deel van het verhaal.

De Arabische landen vinden dat Teheran aan het zieken is op diverse plekken in het Midden-Oosten en vrezen dat het opheffen van de economische sancties tegen Iran het land de middelen zal geven om des te meer onrust te stoken en zijn geopolitieke ambities met nog meer kracht te vervullen.

'Een gelukkige dag'

Dat het atoomakkoord Iran financieel sterker zal maken, lijdt geen twijfel. Maar waar Israël meent dat zijn naakte bestaan op het spel staat, is dat bij Saoedi-Arabië en zijn vrienden niet aan de orde. Het 'van de kaart vegen' van een staat (oud-president Ahmadinejad over Israël) is iets anders dan een mogelijke herschikking in de regionale machtsbalans.

Interessant is daarom de Arabische reacties dinsdag te vergelijken met de retorische bombast die obligaat in Jeruzalem opklonk. Een Saoedische official zei dat 14 juli als 'een gelukkige dag' zal worden geboekstaafd als het akkoord Teheran afhoudt van een kernwapen, maar dat de regio 'ravage' te wachten staat indien het akkoord verkeerd uitpakt. Voorwaar een genuanceerde reactie.

De leider van de Verenigde Arabische Emiraten, Sheikh Khalifa bin Zayed al Nahyan, stuurde zelfs ogenblikkelijk een felicitatie naar de Iraanse president Hassan Rohani. En de Egyptische regering liet liefjes weten 'te hopen dat het akkoord een wapenwedloop in het Midden-Oosten zal voorkomen'.

Sheikh Khalifa bin Zayed al Nahyan van de Arabische Emiraten. Beeld EPA
Sheikh Khalifa bin Zayed al Nahyan van de Arabische Emiraten.Beeld EPA

Geen Amerikaanse heroriëntatie

Het diplomatieke voorwerk hebben de Amerikanen al in mei gedaan, nadat kort daarvoor in Lausanne met Iran een interim-akkoord was gesloten. Om hun Arabische vrienden van de GCC (de organisatie van Golfstaten) gerust te stellen, riepen ze hen bijeen in Camp David. Het werd een top die 'onze verwachtingen overtrof', liet een GCC-woordvoerder naderhand weten.

De regering-Obama maakte de Arabieren duidelijk dat het nucleair akkoord géén Amerikaanse heroriëntatie richting Teheran betekent. Bovendien werd een reeks garanties voor de veiligheid afgegeven. Er komt een regionaal raketschild. Er komen gezamenlijke militaire oefeningen. Inlichtingendiensten gaan nauwer samenwerken.

Tegelijkertijd worden de Golfstaten voor hun veiligheid steeds minder afhankelijk van de VS. Zij manifesteren zich als een geduchte militaire macht. Saoedi-Arabië streefde vorig jaar India voorbij als de grootste wapenimporteur ter wereld en geeft dit jaar naar schatting 9,5 miljard euro aan nieuwe wapens uit. Een ongekend bedrag. De Emiraten en Qatar volgen op de voet.

'Grote winnaar'

Richard Dalton van de Britse denktank Chatham House, oud-ambassadeur in Teheran, ziet Saoedi-Arabië zelfs als 'de grote winnaar' van het Weense akkoord. 'Iran ontwikkelt geen kernwapens', zegt hij. 'Tegelijk importeren de Saoedi's voor miljarden aan wapens, terwijl de toegang van Iran tot de wapenmarkt nog minstens vijf jaar wordt beperkt. De technologische voorsprong van de Golfstaten is groot, en zal alleen maar groter worden.'

Mogelijk denkt men er in Riyad anders over. Maar als de Weense stofwolken zijn opgetrokken, gaan de Saoedi's zeker hun knopen tellen.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden