Arabische Lente in knarsende elektronische geluidsgolven

Van Karachi tot Damascus, overal ontluikt tegenwoordig de dance. ADE en andere festivals maken ruimte voor Marokkaanse, Koeweitse en Iranese producers.

Fatima al Qadiri.

De Pakistaanse miljoenenstad Karachi is een dystopische en dodelijke plek. Wie er rondloopt met liberale inzichten en iets als een afwijkende mening is zijn leven niet zeker. Vorig jaar werd de strijder voor meer democratie en vrouwenrechten Sabeen Mahmud op straat neergeschoten door een jihadist op een motor. Haar opvattingen mochten niet meer worden gehoord en volgens de religieuze fanatici in Karachi was het door haar opgerichte, ondergrondse cultuurcentrum The Second Floor een zondig oord waar kunstenaars, musici en vrouwen - nota bene zonder hoofddoek - meenden dat ze zomaar wat konden gaan discussiëren.

De dit jaar uitgebrachte danceplaat Karachi Files is een monument voor Sabeen Mahmud, en zal door de Pakistaanse jihadisten zijn ervaren als een klap in het gezicht. De plaat borrelde op in Mahmuds culturele broedplaats The Second Floor, uit de laptops van Pakistaanse producers die zich door een lange reeks aanslagen op vrijdenkers en musici kennelijk niet hadden laten ontmoedigen.

Arabische dance

Ongelooflijk maar waar: er komt dance uit Karachi. En uit Islamabad en Lahore. Dwarse elektronische muziek, uitgebracht door de kleine digitale labels Mooshy Moo en Forever South, van producers als Asfandyar Khan en Haamid Rahim alias Dynoman. Dance als een heldendaad en een enigszins verlate, Arabische Lente in knarsende elektronische geluidsgolven.

Want in de hele islamitische en Arabische wereld lijkt de dance ontloken. In de dancetent X-Ray op Lowlands stond dit jaar de Koeweitse producer en dj Fatima al Qadiri achter de knoppen: waarschijnlijk de eerste Koeweitse vrouw ooit op een groot Nederlands popfestivalprogramma. En in dezelfde tent op Lowlands speelde de elektronische feestband van Islam Chipsy, rechtstreeks uit Caïro. In april dit jaar verscheen het betoverend mooie dancealbum I Aka I van de Iraniër Ashkan Kooshanejad alias Ash Koosha, vol elektronisch vervormde en onherkenbaar verknipte patronen uit de Perzische klassieke muziek.

Logisch dus dat ook de 21ste editie van het Amsterdam Dance Event plaats inruimt voor Arabische dance. In Paradiso speelt zaterdag het Franse gezelschap Acid Arab, samen met het Nederlandse Cairo Liberation Front en de Marokkaanse dj's Jabo en Gan Gah. En daar zal vermoedelijk blijken dat de opkomende Arabische dance toch niet zo makkelijk te labelen valt, als een eenduidig exotisch subgenre voor het westerse clubcircuit.

De dance uit de Arabische en islamitische wereld is natuurlijk net zo gevarieerd als die wereld zelf en eigenlijk is de link tussen dance en Arabische muziek een heel vanzelfsprekende. Je zou met een beetje fantasie kunnen stellen dat de westerse elektronische dansmuziek juist diepe wortels heeft in antieke Arabische muziek, van rituele soefimuziek uit Marokko tot chaabi- en bruiloftsmuziek van Egypte tot Syrië. De complexe en dwingende drumritmes uit de trance van de Master Musicians of Jajouka, op bijvoorbeeld de beroemde plaat Pipes of Pan uit 1971, kunnen zo naar onze dansvloer worden getransporteerd, net als de lichtelijk vervreemdende en geestverruimende fluitjes in die muziek.

Omar Souleyman.

En zo werd ook de hysterische feestmuziek van de Syrische bruiloftsheld Omar Souleyman ontdekt door westerse dance-oren. Souleyman maakte al jaren opzwepende dansmuziek op drumcomputers en aftandse keyboards, puur voor Syrisch gebruik, en realiseerde zich pas na zijn ontdekking in het westen dat hij al die tijd dus 'dance' had gemaakt.

Van een heel andere orde is de ingetogen en kunstzinnige dance uit Karachi en Teheran: muziek die wil loskomen van het beklemmende religieuze leven en klinkt daarom als een persoonlijke zoektocht en ontworsteling van de producers. Dat deze musici juist de dance kozen als muzikale en artistieke uitlaatklep, is ook wel te begrijpen. Voor het maken van elektronische muziek heb je weinig meer nodig dan een laptop met wat slimme muzieksoftware, en je kunt je als man of vrouw met een laptop en koptelefoon natuurlijk behoorlijk verdekt opstellen in een samenleving die de muziek het liefst wil uitbannen. Dat is voor een bandje met drummers en gitaristen toch wat lastiger.

Bovendien vindt de elektronische muziek op het internet makkelijk zijn weg, via streamsites als SoundCloud: geen haan die er in Karachi naar kraait, en toch kan de hele wereld meeluisteren. De kanalen van de Pakistaanse labels Mooshy Moo en Forever South hebben wereldwijd duizenden vaste luisteraars, terwijl de muziek in Pakistan zelf volkomen onbekend is.

Zo ligt een wereld aan nieuwe, oosterse en Arabische dance voor het oprapen, voor iedereen beschikbaar. Maar we kunnen zaterdag natuurlijk ook langsgaan bij de dancenacht Eurabia in Paradiso, om het wonder met eigen ogen te aanschouwen.

Amsterdam Dance Event: Eurabia, met Acid Arab, Cairo Liberation Front en Jabo & Gan Gah, 21/10, Paradiso, Amsterdam.


Islam Chipsy

De meest onwaarschijnlijke Arabische dancesensatie is ongetwijfeld de Egyptenaar Islam Chipsy en zijn band EEK. Saai feest? Nodig Islam Chipsy uit en het dak gaat van de tent. In Egypte speelde hij vele bruiloften gek, en na zijn ontdekking in het westen staat Islam Chipsy ter verhoging van de feestvreugde doorlopend op Europese popfestivals, net als zijn Syrische voorganger Omar Souleyman.

De muziek van Islam Chipsy is onnavolgbaar. Hij bespeelt zijn keyboards op een ontzagwekkende turbosnelheid, in razende Arabische toonladders-on-acid. Zijn drummers proberen de toetsenorkaan in goede banen te meppen, en nemen daarbij zomaar een volle dansvloer mee. Islam Chipsy speelt op 26/11 op het kunstenfestival Explore the North in Leeuwarden. Maar thuis gedrogeerd raken bij de psychedelische dansnachtmerrie van Islam Chipsy kan ook, bij bijvoorbeeld zijn laatste plaatje The Bullet.

Islam Chipsy.

Gan Gah

De Brusselse dj en producer Gan Gah groeide op in de havenstad Agadir en zwoer bij de Marokkaanse chaabi- en gnawa-muziek. Die nam hij dus mee naar België en nu probeert hij de dansmuziek van de Berbers samen te voegen met westerse acid, house en techno. Dat lukt hem bijzonder goed. Luister maar eens naar zijn eerste, net verschenen EP Chaabitronics - de titel zegt eigenlijk al genoeg.

In tracks als Ahwach Riddim en Taktoka piepen de herdersfluiten op tribale en rituele ritmes, terwijl de pompende bassdrums die Gan Gah er bij wijze van climaxen onder gooit niet eens echt nodig zijn. Gan Gah draait zaterdag op het Amsterdam Dance Event in Paradiso, samen met Acid Arab en het Cairo Liberation Front. Dat wordt geen ingetogen avondje.

Gan Gah.

Fatima al Qadiri

Toen het Iraakse leger in opdracht van Saddam Hoessein Koeweit binnenviel, in augustus 1990, zat Fatima Al Qadiri in Koeweit-Stad computerspelletjes te spelen met haar zus. De computer bleef haar verlengstuk, ook in haar latere leven als dance-producer.

Een jaar na de bevrijding van Koeweit speelde Al Qadiri het spel Desert Strike op de Sega Mega Drive, gebaseerd op de Golfoorlog van 1990-1991, en het was voor haar een hallucinerende ervaring dat haar trauma's in dit spel ineens entertainment waren geworden. Op de plaat Desert Strike uit 2012 probeert ze haar verbijstering kenbaar te maken, in desolate en angstaanjagende elektronische muziek, waarin toch ook de spanning van een videogame te horen is. Haar laatste plaat Brute, verschenen op het dancelabel Hyperdub, is al net zo vervreemdend, hoewel in spookachtige tracks als Curfew toch ook iets van Perzische toonladders zijn te ontwaren. Fatima al Qadiri speelt op 5/11 op het Rotterdamse festival MTV REC.


Ash Koosha

Ashkan Kooshanejad alias Ash Koosha groeide op in Teheran met muziek van Joy Division en de Backstreet Boys, die het land werd binnengesmokkeld op illegale cassettebandjes. Hij speelde later zelf in een bandje én in de film No One Knows about Persian Cats (Bahman Ghobadi, 2009), een semi-biografisch muziekportret van een jongen die in Teheran probeert een serieuze rockband van de grond te krijgen.

Maar de tegenwerking van de Iraanse overheid (hij werd in de gevangenis gesmeten) werd Kooshanejad uiteindelijk te veel. Toen hij ter promotie van zijn film in het Verenigd Koninkrijk was, vroeg hij asiel aan. En hij legde zich in Londen toe op het eenzame muzikantenwerk van dance-producer. Nu maakt hij serene, maar ook tegendraadse kunstmuziek, op bijvoorbeeld zijn plaat I Aka I die verscheen bij het label Ninja Tune. In Teheran bestudeerde Ash Koosha klassieke Perzische muziek, en dat is te horen.

Ash Koosha.

Acid Arab

Guido Minisky en Hervé Carvalho uit Parijs hebben geen Arabische roots, maar koesteren wel een levenslange liefde voor Oosterse muziek. Als Acid Arab draaien zij al jaren in de Parijse club Chez Moune, en in hun dj-sets mixen ze Marokkaanse en Egyptische chaabi- en feestmuziek met acid en techno. Bij live-optredens nodigen ze weinig voor de hand liggende muziekvrienden uit, zoals de 60-jarige Koerdische ud-speler Adnan Mohamed.

Deze maand verscheen een eerste plaat van Acid Arab: Musique de France, een integere en meeslepende dansplaat waarop gesampelde Arabische volksmuziek subtiel wordt aangedreven door donkere en best hard dreunende techno en disco. Het ligt er niet te dik bovenop, en dat maakt Acid Arab zo boeiend.

Acid Arab.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden