Aquahel

Het Groninger Museum exposeert schilderijen van shockrocker Marilyn Manson. De zanger verrast door de zachtheid in zijn werk. Al is de horror uit zijn jeugd nooit ver weg.

Ach wat leuk, opa Jack is er ook. Daar hangt de grootvader van Brian Warner alias Marilyn Manson in het Groninger Museum, vereeuwigd in pasteltinten en kennelijk verwikkeld in een technisch zeer complexe masturbatiesessie. Skoptic Syndrome (Jack), heet de aquarel uit 2001, in de titel verwijzend naar de genitale mutilaties die de oude baas Jack Warner zichzelf in zijn kelder toebracht, daarbij gadegeslagen door kleinzoon Brian.


Je kunt veel zeggen over Marilyn Manson (antichrist, shockrocker, of gewoon idioot), maar niet dat hij zijn eigen kunstenaarsschap, in welke uiting dan ook, verloochent. De tentoonstelling Masquerade in Groningen, dertien omvangrijke Manson-aquarellen, voldoet in dat opzicht aan de verwachtingen.


Wie de biografie The Long Hard Road Out Of Hell van Manson heeft gelezen weet dat de rocker (Canton, Ohio, 1969) een absoluut nare jeugd heeft gehad, doodsbang was voor God en de apocalyps, zich uit die wurgende angst en eenzaamheid worstelde dankzij het satanisme en daarna een uiterst morbide fascinatie ontwikkelde voor seriemoordenaars en hun onfrisse werken. Die hele vuige levenswandel en -filosofie is zichtbaar in de complete Marilyn Manson; zijn muziek, als aanvoerder van de bikkelharde industriële rockband Marilyn Manson, zijn voorkomen, opgeschilderd als levend (of liever: halfdood) kunstwerk, zijn theatrale en lichtelijk fascistoïde podiumexpressies en nu dus ook zijn beeldende kunst.


Toch word je bij een eerste, vluchtige beschouwing van Mansons kunst vooral getroffen door de fragiliteit en zachtheid van het werk. Behalve het levensgrote doek Elizabeth Short As Snow White (2006), waarop het in tweeën gesneden lichaam van een vrouw is te zien (vrij naar de geruchtmakende Black Dahlia-moord uit 1947) is op Masquerade eigenlijk maar weinig onomwonden horrorspektakel te vinden. In The Red (2010) bijvoorbeeld is een teder vrouwenportret in fluor- en pastelkleuren, waarin het androgyne gelaat van Manson zelf opflakkert.


De ware gruwelen in het werk van Manson openbaren zich pas bij nadere inspectie. Wordt het slapende lichaam in Everyday It Hurts To Wake Up (2002) ooit nog wakker, kun je je afvragen bij een blik op de rode massa onder en achter het wezenloze hoofd. Daar lijkt waarachtig wel een schot hagel doorheen gegaan. En dat mannetje met dat grote hoofd uit The Man Who Eats His Fingers (2006) is zo te zien een beetje doorgeschoten in zijn nagelbijtneurose.


Na wat alledaags amateurgepsychologiseer kom je bij de schilder Manson al snel tot een zeker daderprofiel. Ergens is Marilyn Manson, die zich het bruuskeren van christenen en 'gewone mensen' tot hoger levensdoel heeft gesteld, nog steeds dat doodsbange en breekbare jongetje Brian Warner, in die kelder bij zijn ingewikkeld rukkende opa. Maar in zijn ware, zachte aard schemert dankzij zijn weinig benijdenswaardige jeugd altijd de viezigheid en het geweld. Dwars door de ogenschijnlijke schoonheid van een vrouwenlichaam ziet Manson nu eenmaal een kronkelende wereld van ingewanden en kwade lichaamssappen. Daar kan hij ook niets aan doen.


De tentoonstelling Masquerade is een samenwerking van het Groninger Museum met het dezer dagen ook in Groningen gevierde popfestival Eurosonic/Noorderslag. Beide instituten willen de wereld van de (pop)muziek en de beeldende kunst samenbrengen en met zo'n taakstelling kunnen ze wel even vooruit. Er zijn namelijk flink wat beeldende kunstenaars die de muziek in zijn gegaan, en andersom. In het Brusselse museum Bozar/ Paleis Voor Schone Kunsten exposeerden in 2008 al eens popmusici als CocoRosie, Patti Smith, Pete Doherty en Devendra Banhart. En wat te denken van onze eigen popheren Henk Hofstede van Nits, en Herman Brood.


De vraag die bij deze multidisciplinaire kunstenaars steevast wordt gesteld: zou het beeldende werk ook iets voorstellen als de maker géén muzikale held was geweest. Zouden we 'een Brood' in de kamer hangen, als die was geschilderd door Piet Brood, in plaats van popjunk Herman.


Over het werk van Marilyn Manson was de Amerikaanse kunstcriticus Max Henry van kunstmagazine Art In America bot maar duidelijk: 'Het lijkt op het werk van een psychiatrisch patiënt die wat tekenspullen heeft gekregen om zich maar eens therapeutisch uit te drukken.' Volgens Henry zou het werk nooit een galerie hebben gehaald, laat staan een tentoonstellingsruimte of museum, als de maker geen veelbesproken mega-artiest zou zijn geweest (Marilyn Manson verkocht alleen al in de VS miljoenen albums). 'De waarde van het werk zit hem in de beroemdheid van de maker, niet in de kwaliteit', aldus de gedecideerde Henry.


Kan zo zijn, maar de aquarellen van Manson trekken intussen de wereld over, langs respectabele musea van Los Angeles tot Parijs, Berlijn en Groningen. Daar vertellen ze in ieder geval iets over de getormenteerde psyche van de dramakoningin Manson. Alleen daarom al en als aanvulling op de biografie is een tentoonstelling als Masquerade de moeite waard. Mits je natuurlijk enige interesse kunt opbrengen in die andere helft van Marilyn Manson: de knetterende, metalen marsritmes en beukmuziek van platen als Antichrist Superstar en toch tamelijk schrijnende schreeuwliedjes als Beautiful People: 'The worms will live in every host. It's hard to pick which one they eat most.'


Niet alleen het Groninger Museum zoekt de muziek in de beeldende kunst, of andersom. In Amsterdam organiseert poppodium Paradiso op 23 januari het festival Qu'est-ce que c'est, waarbij een nieuwe generatie beeldend kunstenaars zich op de muziek gaat storten. Volgens Paradiso gaat de muziek van de kunstenaar daadwerkelijk deel uitmaken van het beeldende werk en is de scheidslijn tussen de disciplines nauwelijks nog waarneembaar. Optredens zijn er van onder anderen La Chatte uit Frankrijk, Constant Dullaart uit Nederland, Mariechen Danz & Unmap uit Duitsland en Blodfet & DJ Lonely uit Zweden.


Het Rotterdamse Museum Boijmans Van Beuningen werkte al in 2012 samen met de organisatoren van De Grote Prijs Van Nederland in de muziekcompetitie Art Rocks! Hierbij werden popmusici uitgenodigd een nummer te schrijven bij een werk uit de collectie van het museum. Zo maakten popmusici als Lilian Hak, Fedchenka en Fusée Dorée allen een liedje bij het werk Let Your Hair Down (2009) van de Zwitserse kunstenares Pipilotti Rist. De liedjes zijn allen terug te vinden op de website van Art Rocks! (zie artrocks.nl) en zijn ook beschikbaar als audiotour door het museum.


Het Fonds voor Cultuurparticipatie maakte vorige maand bekend dat Art Rocks! dankzij een subsidie van het fonds een terugkerende competitie kan worden. Het Museum Boijmans is bezig met een vervolg, dus binnenkort hoogstwaarschijnlijk weer live popmuziek op zaal.


Beeldende popkunst


Bianca Casady (CocoRosie)


Pete Doherty (Babyshambles)


Brian Eno


Laurie Anderson


Jónsi Birgisson (Sigur Rós)


Alex Somers (Parachutes)


Kembra Pfahler (The Voluptuous Horror of Karen Black)


Fischerspooner


Yoko Ono


Herman Brood


Columbine


De horrormuziek van Marilyn Manson stond er in hyperreligieus Amerika al gekleurd op, maar na de slachtpartij op de Columbine High School in 1999 trok het conservatieve volksdeel massaal ten strijde tegen de band. De daders van de moordpartij zouden Manson-fan zijn geweest. Dat bleek later onjuist (ze waren fan van Rammstein), maar 'bezorgde ouders' bleven Manson achtervolgen. Marilyn Manson verdedigt zich nog altijd door te stellen dat zijn muziek en ook zijn beeldende kunst slechts observaties zijn van de slechtheid van de mens en niet per se ten doel heeft de mens nog slechter te maken (al is dat wel mooi meegenomen).


Popmuzikant en beeldend kunstenaar


Marilyn Manson, Masquerade, t/m 16/03 in het Groninger Museum.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden