AnalyseApps tegen corona

Apps kunnen helpen de coronacrisis te bezweren, helpt dit privacy om zeep?

Om de verspreiding van het coronavirus te vertragen, grijpen landen naar technologische hulpmiddelen om de bevolking in de gaten te houden. Apps kunnen helpen, maar hoe staat het dan met de privacy van burgers?

Een Chinese treinpassagier toont zijn telefoon: groen, dat betekent dat hij een laag risico is.Beeld AFP

Misschien beseft niet iedereen het, maar met een mobieltje op zak heeft elke burger een apparaat dat 24 uur per dag kan bijhouden waar je bent geweest. Dat kan bijzonder goed van pas komen in de mondiale coranacrisis, om precies te achterhalen met wie een besmet persoon de dagen ervoor contact had.

Niet onlogisch dus dat landen als China en Israël naar dit soort digitale surveillancemiddelen grijpen. Die laatste kan besmette patiënten via hun smartphones in de gaten houden. De software hiervoor werd oorspronkelijk ontwikkeld voor het traceren van terroristen.

‘Jammer voor de privacy’

Dat in Israël de geheime dienst deze taak op zich neemt, draagt niet bij aan een privacygevoel. Misschien moet het recht op privacy in deze tijd hoe dan ook even wijken, suggereert techjournalist Peter Olsthoorn. De privacywet is nu even niet zo belangrijk en kan best buiten werking worden gezet, schrijft hij. ‘Jammer voor de privacy. Of moet er op de grafstenen van coronaoverledenen komen te staan: ‘Maar ze behield tot het eind toe haar privacy?’’ 

De Autoriteit Persoonsgegevens is tijdelijk wat minder streng en geeft organisaties ruimer de tijd om antwoord te geven op privacygerelateerde vragen. Maar, waarschuwt voorzitter Aleid Wolfsen: ‘De coronacrisis mag geen excuus worden om de privacy helemaal overboord te gooien. De crisis mag geen opmaat worden naar een Big Brother-maatschappij.’

Zelfs Bas Filippini, voorzitter van privacyorganisatie Privacy First, pleitte in een column voor ‘tijdelijk minder privacy’ ten dienste van het algemeen belang. Anders dan Olsthoorn gelooft hij echter niet in het Israëlische model, zegt hij in een toelichting. ‘Ik denk dat veel mensen vrijwillig tijdelijk hun privacy willen inleveren door een app te installeren waarmee ze worden gevolgd.’

App waarschuwt

Onderzoekers aan de Universiteit van Oxford zijn ervan overtuigd dat zo’n app goed kan helpen om de verspreiding van het virus tegen te gaan. Het idee is vergelijkbaar met wat in Israël gebeurt: de app houdt in de gaten waar iemand is geweest. Op het moment dat een persoon aangeeft dat hij besmet is, krijgen alle personen die in zijn buurt waren een berichtje, zodat ze zichzelf kunnen isoleren. Was je gisteren op bezoek bij je tante en blijk je nu besmet te zijn? Dan krijgt zij gelijk een berichtje, is het idee.

Bijna de helft van alle corona-overdrachten vindt in een vroeg stadium van besmetting plaats, stelt hoogleraar Christophe Fraser van het Big Data Institute van de universiteit van Oxford. Traditionele methodes om die overdracht te voorkomen werken volgens hem niet, dus is een app nodig.

Maar, benadrukken de onderzoekers ook: deze app moet rekening houden met ethiek en bestaande privacyregels. Gebruikers moeten expliciete toestemming geven. De onderzoekers stellen dat niet iedereen de app hoeft te gebruiken om hem effect te laten hebben, maar wel de meerderheid, aldus het team van Fraser in een toelichting per mail.

Zorgen

Emeritus hoogleraar Recht en Techniek Jan Smits (TU Eindhoven) maakt zich zorgen over de situatie in Israël. ‘Het zou een tijdelijke maatregel zijn. Dat wordt altijd gezegd, maar achteraf blijkt dat vaak nonsens te zijn.’ Smits wijst naar de ‘tijdelijke’ Patriot Act die Amerika na de aanslagen van 11 september 2001 aannam, waarmee afluisteren makkelijker werd. ‘Die wet geldt nu nog steeds.’ 

Tegelijkertijd ziet Smits dat de app van de Oxford-onderzoekers best effectief en zelfs privacyvriendelijk kan zijn, mits de voorwaarden scherp zijn verwoord. ‘Je moet kunnen stoppen wanneer je wilt en alle data moeten na de crisis sowieso worden vernietigd.’ Smits voegt toe dat hij zelf bij de kwetsbare groep voor het virus hoort. ‘Ik zou een privacyvriendelijke corona-app gebruiken.’

Die app ligt nog niet in de appwinkel. Het team uit Oxford maakt de app nu samen met de National Health Service. Ook zijn er gesprekken met andere Europese landen. 

Het RIVM zegt er nu niet mee bezig te zijn. ‘Ons beleid is duidelijk: bij de kleinst mogelijke symptomen, zoals een snotneus, moet je binnen blijven.’ De onderzoekers uit Oxford zeggen graag met Nederland te praten, mocht er alsnog interesse komen.

Lees verder
Een telefoonapp die het besmettingsrisico van Chinezen bepaalt, helpt de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Critici vrezen dat dit nieuwe surveillancesysteem niet meer verdwijnt.

Israël gaat de gangen van besmette burgers minutieus na door hun mobiele telefoons uit te lezen. Mensen waarmee zij in contact zijn geweest, krijgen per sms te horen dat ze in quarantaine moeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden