NieuwsProtest op de Dam

Appjes tonen harde botsing tussen Halsema en Grapperhaus over demonstratie op de Dam

Burgemeester Femke Halsema van Amsterdam voelde al vroeg nattigheid over de uit de hand gelopen demonstratie op de Dam. Dat blijkt uit vrijgegeven appverkeer tussen haar en minister Ferdinand Grapperhaus van Justitie en Veiligheid.

Burgemeester Femke Halsema in gesprek met een politieagente tijdens het protest op de Dam. Beeld ANP
Burgemeester Femke Halsema in gesprek met een politieagente tijdens het protest op de Dam.Beeld ANP

De appberichten, die Grapperhaus donderdag vrijgaf na een verzoek van PVV-leider Geert Wilders, geven een zeldzaam inkijkje in het contact tussen twee politieke bestuurders onder grote druk. Zowel Halsema als Grapperhaus geeft er blijk van zich bewust te zijn van de potentiële imagoschade door een overvolle Dam tijdens de coronacrisis.

Al rond vijven vertelt Halsema de minister dat ‘veel meer mensen’ op de demonstratie zijn afgekomen dan verwacht. Op dat moment staan bijna duizend demonstranten op de Dam, die lang niet allemaal anderhalve meter afstand houden.

Toch wil ze de demonstratie niet afblazen. ‘Daarvoor zijn de emoties te groot en willen wij dat het vriendelijk verloopt.’ De driehoek van burgemeester, politie en justitie wil voorkomen dat de demonstranten tegenover politieagenten komen te staan.

Begrip

‘Geheel met je eens’, reageert Grapperhaus dan opgewekt. Hij dringt niet aan op het stilleggen van de demonstratie. In een kort telefoongesprek uit hij nogmaals zijn begrip voor de weigering het plein te ontruimen.

Als duidelijk wordt dat vijfduizend mensen naar de Dam zijn getrokken en er eerste veroordelingen klinken in de media, neemt het gesprek een stekelige wending. ‘Telegraaf gaat helemaal los’, schrijft Halsema iets na zevenen. Ik wil naar buiten brengen dat dit een driehoeksbeslissing is geweest met ruggespraak met jou.’

Daar wil Grapperhaus niets van weten. ‘Er is geen ruggespraak geweest’ over het doorgaan van de demonstratie, schrijft hij. Vanaf dat moment ontaardt het gesprek in een welles-nietesspelletje. Dat hij begrip toonde voor het niet handhaven van de anderhalve meter, zegt Grapperhaus, is wat anders dan dat hij betrokken zou zijn geweest bij de beslissing om de demonstratie niet af te breken. Halsema schrikt. ‘Wat is dit nou?’

Formele toon

Grapperhaus’ toon koelt verder af als Halsema tegenover de lokale Amsterdamse tv-zender AT5 zegt dat de demonstratie ‘te belangrijk’ was om stop te zetten. Grapperhaus: ‘Daarover verschillen wij dus wezenlijk van mening. Maar die achtergrond van de beslissing is helemaal niet door jou bij mij gemeld.’

Het bericht van de minister is zo uitgebreid en plotseling formeel van toon, dat Halsema het gevoel krijgt dat hij zijn straatje schoonveegt. ‘Deze wilde je vastleggen voor de wob (de Wet openbaarheid van bestuur, op grond waarvan journalisten correspondentie kunnen opvragen, red.)’.

Grapperhaus zet haar ‘in de kou’, vindt ze. ‘In stormen moeten we soms pal staan. En ik begrijp goed dat rechts Nederland een gouden kans ziet. Maar soms moet je ook voor je lokale bestuurders gaan staan.’ De publieke steun die ze zoekt, krijgt ze niet. Integendeel: Grapperhaus zegt tegen de NOS dat de drukte ‘alle perken te buiten ging’, en neemt zo definitief afstand van Halsema.

‘Wat een rotstreek’

Het vrijgegeven appverkeer beheerste ook het coronadebat van donderdag in de Tweede Kamer. Over zieke nertsen, vaccins en het ‘coronadashboard’ ging het wel, maar geen onderwerp deed de stemmen zo verheffen als het geruzie tussen Grapperhaus en Halsema. Vanuit ‘Vak K’, de plaats in de Kamer waar het kabinet zit, keek premier Rutte gapend toe – deze keer was hij het doelwit niet.

Wilders zette de toon: hij noemde Halsema ‘een grote leugenaar’ en drong al vroeg in het debat aan op haar vertrek. ‘Als ze nu niet binnen twee minuten haar biezen pakt, snap ik er helemaal niets meer van.’ Hij kreeg bijval van Theo Hiddema (FvD), die stelde dat de burgemeester van Amsterdam Grapperhaus wilde laten opdraaien voor haar eigen geblunder. ‘Wat een rotstreek!’

Partijgenoot

Niet onverwacht sprong Jesse Klaver in de bres voor zijn partijgenoot. Volgens de partijleider van GroenLinks betuigde Grapperhaus in de appjes duidelijk zijn steun. ‘Ik snap het gevoel: jeetje, laat je me nu vallen?’

Volgens Klaver deed Halsema ‘het juiste’ door niet te handhaven en zo opstootjes te voorkomen. Na de zoveelste beschuldiging dat zij haar fouten ‘op een slinkse manier’ had proberen wit te wassen, verloor Klaver zijn zelfbeheersing. ‘Degene die hier slinks is, is de heer Wilders zelf.’

Hij trok de motieven in twijfel van de PVV-leider, die eerder had uitgehaald naar de protesten tegen Zwarte Piet bij de sinterklaasintocht. ‘Is er eigenlijk ooit een moment dat het wel gerechtvaardigd is om te protesteren tegen racisme?’

Afschuw

Andere partijen spraken hun afschuw uit over de drukte op de Dam, zonder Halsema persoonlijk aan te vallen. Wilders bereikte wel dat Grapperhaus, die eigenlijk niet bij het debat aanwezig zou zijn, na het diner de gang naar de Kamer maakte. De minister maakte van de gelegenheid gebruik om te benadrukken dat het lokale gezag in de gemeente de baas is. ‘Dan moet ik als minister niet in de weg gaan lopen.’

De CDA’er hapte niet op de suggestie dat Halsema hem in de val had laten lopen, tot teleurstelling van PVV en Forum. Grapperhaus hield het bij zeggen dat het aan de Amsterdamse raad is om te oordelen over het optreden van de driehoek. Die debatteert volgende week woensdag over de demonstratie.

Zo werd er veel over, maar niet met Femke Halsema gepraat, en ging het over het afblazen van een demonstratie, maar veel minder over de reden om dat te doen: om besmettingen en doden te voorkomen. Ook in de apps ging het daar geen moment over, merkte SP-leider Lilian Marijnissen fijntjes op. ‘Op wie kunnen we dit afschuiven, daar gaat het over. Maar dat de volksgezondheid in het gedrang is gekomen: daar wordt niet over gerept.’

Lees ook

Oppositie Amsterdamse raad verwijt Halsema gebrek aan leiderschap

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden