Apocalypse Now, voor altijd

Een schande was het om 34 miljoen dollar weg te smijten, riep 22 jaar geleden een Britse filmjournalist bij de première van Coppola's Vietnamepos 'Apocalypse Now'....

Van de ruim driehonderd dagen die ik in Cannes versleten heb, was zaterdag 19 mei 1979 misschien wel de dag der dagen. In het oude festivalpaleis aan de Croisette, tegenwoordig een hotel met garage, begonnen zo'n duizend journalisten 's morgens om tien uur aan een verpletterende reis door de hel, die was aangekondigd als A Work in Progress en 150 minuten later nog lang niet voorbij was.

Volgende week vrijdag, 22 jaar min acht dagen later, mag in een veel grotere zaal een nieuw publiek de helletocht ondergaan, in een nieuwe versie die 53 minuten langer duurt, zonder dat de vraag beantwoord zal zijn of het werk nu eindelijk af is.

Apocalypse Now.

Opnieuw ligt Martin Sheen als kapitein Benjamin Willard in zijn hotelkamer te zweten onder de ventilator, vooruitziend op zijn missie om de krankzinnige kolonel Walter E. Kurtz (Marlon Brando) af te gaan slachten als een karbouw.

Opnieuw zal Robert Duvall als luitenant-kolonel Bill Kilgore, die als een cowboy door de wildernis trekt en helikopters gebruikt als paarden, de gedenkwaardige wandspreuk in de lucht timmeren: 'I love the smell of napalm in the morning'.

En opnieuw zal Kurtz de oorlog en het leven samenvatten in 'The Horror, The Horror'.

Maar nooit meer zal Harry Mulisch, zoals toen diep in de nacht voor café Le Petit Carlton aan de Rue d'Antibes, beweren dat Amerikanen minstens vijftig jaar hadden moeten wachten om hun bek open te doen over Vietnam en hij dus die film beslist niet zou gaan zien.

En eeuwig zal de Engelse criticus Alexander Walker worden nagewezen om zijn aanklacht tijdens de persconferentie, 'namens ook al mijn Amerikaanse collega's', dat het een schande was 34 miljoen dollar weg te smijten, niet voor een showfilm voor een groot publiek - oké, dat zou nog kunnen - , maar voor zo'n politieke oorlogsfilm (terwijl dat weggegooide geld al snel omgezet was in een opbrengst van 150 miljoen dollar). Alexander Walker, gespecialiseerd in Elizabeth Taylor en Stanley Kubrick, tevens de man wiens boodschap op het antwoordapparaat eindigt met de waarschuwing: 'And don't forget. . . smoking is the beginning of the end.'

Apocalypse Now, waarvan Coppola op de persconferentie van 19 mei 1979 zei: 'Ik ben begonnen aan een film over Vietnam, die zelf Vietnam is geworden.' Die oorlog was toen al voorbij, zijn eigen film bij lange na niet.

Eind 1979 verscheen Notes, de verzameling dagboeknotities van Coppola's vrouw Eleanor, door haar man gevraagd een filmverslag te maken van de opnamen op de Filippijnen, die naar planning zestien weken in beslag zouden nemen maar uitliepen tot anderhalf jaar verdoemenis in de jungle.

In Notes stond alles opgeschreven, de zestig uur beeldmateriaal van Eleanor Coppola waren twaalf jaar later door Fax Bahr geordend tot de fascinerende documentaire van 92 minuten, Hearts of Darkness, die toevallig vannacht weer eens wordt uitgezonden op Duitsland 2, aanvang 0.15 uur.

Deze documentaire begint en eindigt met Coppola in Cannes en de bekentenis dat hij met zijn personeel op de Filippijnen langzaam afgleed in complete krankzinnigheid. Het hele verhaal ontrolt zich als een nachtmerrie. Hoe Harvey Keitel voor de hoofdrol vervangen werd door Martin Sheen, die óók gek werd en met een hartaanval de productie aardig ophield. Hoe Marlon Brando vet en onvoorbereid aankwam en voor drie weken lastige aanwezigheid drie miljoen dollar opstreek.

Hoe Coppola van president Marcos een aantal helikopters leende die de dictator af en toe zelf ook nodig had om communistische rebellen te bestoken. Hoe een tyfoon een groot deel van de set verbrijzelde. Hoe cynisch de honderdste en tweehonderste opnamedagen werden gevierd.

Hoe de later weggesneden en misschien nu weer toegevoegde scènes op een Franse plantage eruit zagen. Hoe Coppola besefte steeds meer God te worden: 'Een van de weinige dictatoriale posten die er over zijn in een steeds democratischer wordende wereld is die van filmregisseur.' En hoe de Amerikaanse pers reageerde en de titel van de film veranderde in Apocalypse When? en Apocalypse Forever.

In de nieuwe, verlengde versie is er misschien toch een scène weggehaald uit de oorspronkelijke, omdat Coppola daar achteraf ontevreden over was. Ergens zien we opeens Copola zelf in beeld als televisieverslaggever die soldaten opjuint er een beetje werk van te maken, want vanavond moet zijn News van het Front een dodelijke klap toebrengen aan de kijkcijfers van de concurrenten.

In een interview met de Volkskrant, oktober 1979, zei Coppola daarover: 'We zaten in de jungle en hadden iemand ingehuurd voor die rol en hij kwam helemaal met een helikopter over. We hielden een repetitie. De bedoeling van de scène was natuurlijk duidelijk. Je zit als soldaat in Vietnam, je ziet al die ongelooflijke verschrikkingen en dan hoor je iemand gillen: ''Pak je geweer en doe alsof je aan het vechten bent.'' Je draait je om en kijkt in de ogen van iemand van CBS-News. Dat was de complete absurditeit van Vietnam, in die ene scène.

'Die man was helemaal niets, hij stond daar maar te staan, waarschijnlijk zelf te verbijsterd door die explosies om hem heen. We zaten ermee, maar we konden niet twee uur wachten tot die rol klopte. Toen zei Vittorio Storaro, de cameraman: ''Waarom doe je het niet zelf!'' Ik zei: ''Dat kan ik niet maken, dan gaat iedereen er van alles achter zoeken.'' ''Doe niet zo bezopen'', lachte Vittorio, ''hoeveel mensen zullen merken dat jij dat bent?''

'We gniffelden wat en we déden het. Maar mooi dat in elke voorstelling wel iemand mij herkent, en dan gaat het als een lopend vuurtje door het publiek: ''Dat is Coppola zelf, die schreeuwlelijk met die baard''. Ik heb er echt spijt van.'

Omdat hij zelf zegt dat het in die ene scène allemaal bij elkaar komt, moet hij nog gekker dan gek zijn om hem er er nu uit gehaald te hebben. Volgende week vrijdag zal in zaal Lumière dus weer geroezemoes zijn: 'Dat is Coppola zelf'. Of anders: 'Hij heeft hem er toch uitgehaald.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden