Apenorkest treedt weer op

Het Utrechtse Museum van Speelklok tot Pierement is weer compleet: aankopers kwamen een nieuw apenorkest op het spoor. Dat speelt nu frisse boerendansjes uit de 19de eeuw....

Utrecht Ze zitten er keurig bij, in glimmende satijnen pakjes, de haren in een joviale watergolf. En het Franse ‘apenorkest’ (jaar van oprichting omstreeks 1880) speelt weer een fris boerendansje. Het voetje van de violist tapt mee, keurig op de maat, en als toegift doet de magiër met puntmuts zijn dobbelsteenverdwijntruc.

Het Utrechtse Museum van Speelklok tot Pierement is met de aanwinst van een antiek apendraaiorgeltje van de Franse bouwer Thibouville-Lamy weer ‘compleet’. Zo voelt dat, volgens curator Bob van Wely. Jarenlang, sinds 1958, had het museum een apenorkestje in bruikleen, maar het orgeltheatertje moest onlangs terug naar de eigenaar, de familie Streep. Het was een amputatie voor een museum dat een wereld aan wat draait, speelt en tingelt in huis heeft. Bovendien was het apenorkest van Streep een ‘publiekslieveling’.

Vorig jaar kwamen de aankopers het Franse apenorkest op het spoor. Het was door een particulier ter veiling aangeboden, maar verkeerde in zeer slechte staat. De apen waren in vodden gehuld, het orgel knarste. Het museum sloeg toe en bracht het apentrio als nieuwe eigenaar naar de werkplaats voor langdurige restauratie. Het tongenorgeltje, dat draait op een metalen cilinder, werd gesmeerd en bijgevijld, de uurwerkrestaurateur nam tevens de kleding van de apen ter hand. Sinds deze week staat het orkest als nieuw in het museum, en worden tijdens rondleidingen acht dansjes aangezwengeld door de orgeldraaier van dienst. ‘Muzikaal niet bere-interessant’, volgens de curator, ‘maar het zijn wel originele boerendansjes.’

Echte straatmuziek, volgens Van Wely, uit het einde van de 19de eeuw. ‘Rond 1880 was een bewegend orkestje met dieren een modeverschijnsel. Een gewoon draaiorgel werd te saai gevonden, de orgeldraaier moest de aandacht vasthouden met het liefst nogal exotische poppen.’

Dus werd naast het muzikale combo vaak nog een goochelaar geplaatst, die bij dit apenorkest dobbelstenen laat verdwijnen onder twee bekertjes. In het tafeltje draaien twee schijven die objecten op en weer onder het tafelblad bewegen.

Heel ingenieus, volgens Van Wely. ‘Als de muziek stopt, staan de bekertjes altijd weer op de tafel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden