analyse racisme op het voetbalveld

Apenkreten of racistisch gescheld: bij sommige clubs is het elke week raak

Supporters van Excelsior tijdens de 18e minuut van Excelsior - FC Volendam. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Na het incident met Excelsior-speler Mendes Moreira wezen veel vingers naar de KNVB. De bond zou meer moeten doen tegen racisme in het topvoetbal. Maar hoe staat het eigenlijk bij de amateurs?

Ahmad Mendes Moreira baadde vrijdagavond in het schijnsel van telefoonlampjes. Op verzoek van Excelsior, de club van de deze week zo veelbesproken voetballer, hielden supporters in de thuiswedstrijd tegen FC Volendam hun mobieltje omhoog. Ook toonden ze kaarten met de tekst: ‘Geef racisme de rode kaart.’

Clubs in de ere- en eerste divisie staan, net als een onbekend aantal amateurclubs, dit weekend in de eerste minuut stil tegen racisme. De acties vormen het sluitstuk van een roerige week die begon in een ander voetbalstadion, dat van FC Den Bosch, waar oerwoudgeluiden afgelopen zondag de zwaar geëmotioneerde Mendes Moreira troffen.

De roep om harde maatregelen klinkt. Net als al die vorige keren, toen spelers vanuit supportersvakken om hun huidskleur of afkomst werden beschimpt. Georginio Wijnaldum nam als plaatsvervangend aanvoerder van het Nederlands elftal stelling. Hij zei niet te aarzelen als hem hetzelfde als Mendes Moreira overkomt: dan stapt hij meteen van het veld. 

Geen scheidsrechter of official zal een speler van zijn statuur vermoedelijk tegenhouden. Maar hoe zit het met de amateurs die elk weekend over de velden struinen? Wie beschermt hen daar tegen bananenschillen, apenkreten en schapengeluiden?

Oude wonden

De spreekkoren in Den Bosch rakelden deze week oude, maar nooit geheelde wonden op. Op de website van de grote Amsterdamse amateurclub Zeeburgia somt voorzitter Marianne van Leeuwen op wat ze bij de multiculturele club zoal meemaken: spelers en ouders die in de kantine van de tegenstander te horen krijgen dat de Zwarte Pieten zijn gearriveerd. Speelsters van 16 die wordt geadviseerd alle aantijgingen van zich te laten afglijden. ‘We worden boos op een jongen van 14 die een gele kaart pakt, waarna blijkt dat hij zelf boos is omdat hij al vijftig minuten voor k*marokkaan is uitgemaakt.’ 

Pernelly Biya, amateurvoetballer uit Apeldoorn, vertelde in De Stentor hoe hij drie jaar geleden tijdens een wedstrijd oerwoudgeluiden naar zijn hoofd kreeg geslingerd. Hij durfde niet van het veld te stappen omdat hij bang was rood te krijgen. Tegen zijn trainers zei hij dat ze hem maar moesten wisselen.

Ahmed Mendes Moreira voor aanvang van de aftrap van Excelsior - FC Volendam. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De mate waarin amateurvoetballers met racisme en discriminatie te maken krijgen, is moeilijk precies vast te stellen. In 2013 ging het per club gemiddeld om drie à vier keer per jaar, volgens een onderzoek van Politie & Wetenschap, waarbij de vermoedens van racisme waren meegenomen. In 2017 zeiden 25 van de 93 clubs in Noord-Brabant dat ze jaarlijks te maken hebben met discriminatie op basis van huidskleur, en 23 clubs vanwege herkomst of etniciteit. Bij vier clubs was dit wekelijks aan de orde, bleek destijds uit een onderzoek van het bureau voor gelijke behandeling Radar.

Zelden aangifte

Vaststaat dat spelers en clubs veel minder vaak aangifte doen, blijkt uit de Discriminatiecijfers 2018. Van alle meldingen van discriminatie vindt slechts 1 procent (47 keer) op het sportveld plaats: veel minder vaak dan in de directe woonomgeving (32 procent) of op de openbare weg (25 procent). ‘Het is dus het topje van de ijsberg’, zegt Tikho Ong van Radar. ‘Veel voetballers denken: ik doe geen aangifte, want het heeft toch geen zin.’

Amateurspeler Biya deed dat wel: een supporter die hem uitschold, kreeg een boete en mocht voor langere tijd geen wedstrijden meer bijwonen. Maar andere clubs en spelers kiezen voor een pragmatische aanpak. ‘Negeren is het beste wat je kunt doen’, zei Yasin Cayir, trainer van Rimboe uit Wouwse Plantage, vorig jaar in BN De Stem. Hij houdt zijn spelers van vooral Turkse komaf voor: ‘Als je niet kunt incasseren, moet je niet gaan voetballen.’

De KNVB benadrukt dat melding maken of aangifte doen hard nodig is. ‘We kunnen alleen iets doen als we ervan op de hoogte zijn’, zegt de bond, die dit seizoen een meldpunt voor racisme en discriminatie instelde. Voorheen belandden zulke meldingen op een grote hoop van ‘ernstige misstanden’.

Strafrecht in plaats van tuchtrecht

Veel vingers wezen deze week naar de KNVB, als de hoeder van het voetbal die paal en perk zou moeten stellen aan racisme. Justitieminister Grapperhaus eist meer ‘concrete acties’ van de KNVB tegen wat hij ‘dit kwaad’ noemde. ‘Mooi dat de minister dan nu ook echt zijn rol gaat pakken om racisme in de samenleving aan te pakken en dit soort individuen strafrechtelijk te vervolgen’, reageerde de bond gevat. De KNVB pleit er al jaren voor om het strafrecht te betrekken bij zaken van racisme die de bond nu via het tuchtrecht afhandelt.

De KNVB stelt dat het voetbalveld een afspiegeling van de maatschappij is, met dezelfde uitwassen. De bond wijst erop dat een groep Bossche supporters zondag eerst voor Zwarte Piet demonstreerde en vervolgens de wedstrijd tegen Excelsior bijwoonde. ‘Hun mening en ideeën veranderen niet bij binnenkomst in het stadion.’

Dat over die afspiegeling klopt, zegt Tikho Ong van Radar. Toch maakt de KNVB zich er volgens hem te gemakkelijk vanaf. ‘Een klaslokaal is ook een afspiegeling van de samenleving. Maar het grote verschil is dat een voetbalwedstrijd heel competitief is, tussen twee teams die elkaar niet kennen. Er is lang niet altijd wederzijds begrip, terwijl dat juist nodig is om onderlinge verschillen te overbruggen.’

Wijnaldum: ‘De mensen die racistisch zijn, begrijpen echt niet hoe wij bij Oranje met elkaar omgaan’

Gelegenheidsaanvoerder, topschutter van Oranje tijdens de EK-kwalificatiereeks en actievoerder tegen racisme. Met drie doelpunten tegen Estland besloot Georginio Wijnaldum (29) een gedenkwaardige week. ‘Niemand vraagt om het feest stop te zetten. Alleen Zwarte Piet moet je veranderen.’

MENDES MOREIRA: ‘MIJN MOEDER HAD ZELFS VANUIT GUINEE BERICHTEN GEKREGEN. HET DEED ME PIJN HAAR ZO TE ZIEN’

Grote spelers als Balotelli en Lukaku krijgen weleens te maken met racisme, maar dat het ook naar Nederland zou komen en hem zou treffen, dat had Excelsior-buitenspeler Ahmad Mendes Moreira nooit verwacht. ‘Ik keek nog eens naar die mannen en zag dat ze het echt tegen mij hadden. Toen brak ik’, vertelt hij in een interview

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden