Apeldoorn Vaassen

Een aansluiting op het spoorwegnet was in de negentiende eeuw niet alleen een zaak van economisch belang, maar ook van prestige....

In Baarn, op paleis Soestdijk, woonde prins Hendrik. De prins had grond afgestaan voor de aanleg van de Oosterspoorweg en wilde nu een eigen spooraansluiting met zijn paleis. Het verhaal gaat dat koning Willem III, de broer van Hendrik, daar nogal verbolgen over was. De koning woonde in 't Loo bij Apeldoorn en vond dat hij als koning meer in aanmerking kwam voor zo'n privélijntje. De gekwetste vorst liet meteen plannen maken voor een 3,5 km lange spoorlijn tot aan het hek van zijn paleis. Het lijntje kwam in 1879 gereed. De spoorlijn naar Soestdijk werd afgeblazen. Als goedmakertje kreeg station Baarn een koninklijke wachtkamer.

Die wachtkamer in Baarn bestaat nog altijd, het Loolijntje is verdwenen. In 1948 stapte koningin Wilhelmina voor het laatst vanaf haar eigen stoep op de koninklijke trein. In 1954 werd het spoortje ter zijde van de oprijlaan opgebroken. Van een talud of een koninklijk perronnetje is op deze plek niets meer te zien. Zelfs de deftige dames in de museumwinkel van 't Loo moeten hier passen: boeken vol met barokke interieurs en tuinarchitectuur, maar geen enkel plaatje van het Loolijntje. En dat terwijl de koning grootaandeelhouder was van zijn eigen spoorwegonderneming: de Koninklijke Nederlandse Lokaalspoorwegmaatschappij Willem III. Zijn maatschappij bezat verschillende spoorlijnen rond Apeldoorn. Een van die lijnen was Apeldoorn-Zwolle. Deze spoorweg werd in 1887 geopend en takte bij 't Loo af van het al bestaande koningslijntje. De spoorlijn heeft tot 1950 personenvervoer gekend, het goederenvervoer heeft het tot 1972 uitgehouden.

Een kilometer ten westen van station Apeldoorn liggen de oude aansluitbogen van de spoorlijn. De westelijke boog is de koninklijke boog uit 1879. Deze is nog intact en er loopt een wandelpad over. De oostelijke boog uit 1887 is gedeeltelijk verdwenen, maar een licht gebogen karrenspoor en het afwijkende plaveisel in de Waterloseweg verraden de plek waar de lokaallijn van de hoofdlijn aftakte. Vanaf het punt waar de beide bogen elkaar ontmoeten tot aan de Naald bij paleis 't Loo markeert een groenstrook langs de weg het tracé. Op de hoek van de Asselsestraat staat een spoorwachterswoning met het nummer 1A op de gevel. In de voortuin ligt een stukje spoorlijn van een meter lang, maar de maten kloppen niet. Bij de Soerenseweg ligt een standaardtype wachtpost, zonder wachtpostnummer, maar wel zeer herkenbaar. Veel wachtposten kende de lijn overigens niet: het was een lokaalspoorlijn, dus de maximum snelheid lag laag en de beveiliging was eenvoudig. Alleen de drukste overgangen waren bewaakt.

Het kruispunt voor 't Loo was moeilijk te beveiligen. Liefst negen wegen komen hier in een stervorm samen. De trein kruiste hier stapvoets, waarbij de conducteur met een rode vlag voor de trein uit liep. Er is sindsdien wel geprobeerd de verkeerssituatie te vereenvoudigen door enkele lanen dood te laten lopen, maar nog steeds is het nauwelijks voor te stellen dat hier tot 1972 treinen overstaken.

Het koningslijntje liep aan de oostkant van de oprijlaan tot vlakbij het hek. De lijn naar Zwolle boog nog voor de oprijlaan naar rechts en liep vervolgens parallel aan de Zwolseweg het burgerstation van 't Loo binnen. Langs de Zwolseweg ligt nu alleen nog een groenstrook met wat kiezelstenen, de laatste restanten van het ballastbed. Voorbij de kruising met de Zwolseweg ligt een klein stukje verwilderd tracé dat daarna overgaat in een fietspad. Het pad voert aanvankelijk door een keurig nieuwbouwwijkje, maar duikt daarna het platteland van de oostelijke Veluwe in, op weg naar Wenum. De Koningsbeek die de paleisvijvers van 't Loo van water voorziet, en de Papegaaibeek zoeken onder de spoorbaan door hun weg naar het dal van de IJssel. In de buurtschap Wenum stopten ooit treinen, nu stoppen fietsers hier voor een blik op de eeuwenoude Wenumse watermolen met de prachtige molenvijver, waar ze helaas te veel bankjes en prullenbakken omheen hebben gezet. Drie pubers, die hun scooter tegen een picknickbank hebben gezet, wateren schaamteloos in de wijerd.

De Wenumse beek slingert zich door een dalletje onder de spoorlijn door. Vlak voor Vaassen houdt het fietspad op. Langs de spoordijk ligt de metaalfabriek Vulcanus, een van de weinige industrieën in de omgeving die niet uit een watermolen zijn voortgekomen. Vulcanus werkte veel voor de NS: op oude rangeerterreinen kom je nog wel handwissels van Vulcanus Vaassen tegen. De monumentale fabriekshallen uit 1920 staan leeg. In de dorpskern van Vaassen begint een lange Stationsstraat die in dit geval inderdaad uitkomt bij een stationnetje: het enige van de hele lijn dat bewaard is gebleven. Het eenvoudige gebouwtje uit 1889 ligt goed verscholen tussen de hoge bomen van het voormalige stationspleintje en een hoge geluidswal langs de nieuwe rondweg. Een bescheiden, maar toch aardig woonhuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden