Column

Apache-piloot 'werkt niet meer mee aan die poppenkast'

'We draaien netjes ons uitzendinkje. We missen die grote blik'

Toine Heijmans beschrijft in zijn verslaggeverscolumn de twijfels van een luchtmachtpiloot.

Als Apache-piloot: 'Echt een heel gaaf leven.' Foto -

Peter Gordijn vliegt niet meer. Hij is, in zijn eigen woorden, 'een vrije vogel' geworden: leeft van weinig, woont waar mogelijk. In een leegstaand vakantiehuisje in Twijzelerheide bijvoorbeeld, en nu even bij een vriendin in Etten-Leur. Tien jaar vloog hij de Apache, de matgroene gevechts-helikopter met z'n Mad Max-looks en Hellfire-raketten, en leefde het bijbehorende leven: 'ego, geld, seks, avontuur'. Direct na de havo door naar de luchtmacht, 'echt een héél gaaf leven - als je die controls beweegt en de derde dimensie in gaat... ik wilde altijd al vliegen. Ik wilde ertoe doen.'

Nu is Peter 33, heeft hij meer tijd dan geld en denkt hij na over de militaire missies die hij 'draaide' in Afghanistan (vier) en in Mali, vorig jaar. 'Daar loopt het compleet uit de hand, en niemand heeft er aandacht voor.' Na Mali had hij genoeg gezien. 'Als je vecht', zegt hij, 'moet je ook écht vechten.' En dat is wat hij kwijt wil over de strijd tegen Islamitische Staat in Syrië, over de verdronken missies in Uruzgan en Kunduz en die in Irak, in Kosovo en Servië. Het komt uiteindelijk allemaal op ongeveer hetzelfde neer. Peter is vóór vechten, laat dat gezegd - het eerste exemplaar van zijn boek (Wakker! Levenslessen van een Apachepiloot) ging niet voor niets naar zijn voormalige commandant, die precies begrijpt wat hem bezielt. 'Maar ik werk niet meer mee aan een poppenkast'.

Meteen de disclaimer: voor wat de F-16-vliegers nu in Irak doen, en straks in Syrië, heeft hij 'groot respect'. 'Het is héél serieus, met serieuze risico's, het is belangrijk werk.' Maar: 'In hoeverre willen we daar echt winnen? Of is het weer een politiek compromis zodat we nét genoeg doen om ons geweten te sussen? Uiteindelijk gaan al die missies over eigenbelang. We doen netjes ons taakje. We draaien netjes ons uitzendinkje. We missen die grote blik. Wat we in Mali doen - hoe effectief is dat? Het is een samenraapsel van landen en bedrijven dat iets doet, zonder duidelijk antwoord op de vraag aan welke kant we staan.'

Peter wilde altijd vliegen, en altijd op een 'wapenplatform' - soldatentaal blijft prachtig. De Apache is nog net wat ingewikkelder te bedienen dan de 'vastvleugelige' F-16, maar daar gaat het niet om: het gaat om de manier waarop je beweegt door de lucht. 'Het kijken, het weten wat de belangen van anderen zijn, wáár de anderen zijn, het wegblijven van de grond-luchtdreiging.' De Hellfire-raketten, zo precies dat je 'één ruimte van een huis kunt uitnemen'.

Peter is nog lang niet los van die taal. 'Mensen uit de voeding nemen' - ken je die term niet? Dat is mensen doden. 'Vroeger', zegt hij, en dan bedoelt hij nog geen tien jaar geleden, 'geloofde ik in goed en kwaad. Maar langzamerhand ben ik gaan beseffen dat ik niet zo veel verschil van mijn vijand. We vechten allebei voor iets waar we in geloven.'

In Mali, 'Hoe effectief is wat we daar doen?' Foto -

Vertelt over Afghanistan: 'Het leek er wel een status quo. Iedereen vond het best. We kwamen daar, deden ons uitzendinkje, namen de uitzendingstoelage mee. Ja, we lieten een schooltje achter hier en daar... maar échte vooruitgang?' De Taliban zijn alweer terug in Uruzgan - hij weet het.

En daarom weigerde Peter een nieuwe missie in Mali. Want als je begint met nadenken daarover, stopt het niet. Als in je kop zit dat jij '5.000 netto' verdient als vlieger, en de Malinezen 100, 'dan ben je bezig met iets dat niet meer bij de militaire wereld past'.

Er is een mooie Amerikaanse documentaire over het bombarderen van Kosovo, War in Europe: the road to war, waarin stealth-vlieger David Sullivan vertelt wat er gebeurt als hij zijn bommen lost. 'You see this thing blow up in your screen... but you don't hear it... and you smile. I mean... you did what you are trained to do.' Als dat wegvalt, begint de twijfel.'Ik ben vóór bommen', zegt Peter, 'maar alleen als je er daarna ook echt werk van maakt. Niet er lafjes tegenaan blijft hangen. Als we in Syrië willen winnen, moeten we páts erin. Hitler was het kwaad, dat wilden we omgooien. Niet even een deukje in slaan, maar ómgooien.'

Bekijk het als een piramide, zegt hij. Vechten doe je op de top van de piramide, tegen de strijders van IS 'maar de voedingsbodem blijft bestaan. Je moet de mensen daar begrijpen. Niet vanuit je eigen westerse superioriteit, maar écht begrijpen.' Peter mist zijn Apache. Maar hij weet ook dat het over is.

Peter Gordijn als burger en 'vrije vogel'. Foto -

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.