Antwoordnummer 1

Vanavond wordt in DWDD de Sonja Barend Award uitgereikt voor het beste tv-interview. Bij wijze van voorpret vraagt Roy van Vilsteren zich af: bestaat de perfecte interviewkandidaat?

Een paar jaar geleden werd in de VARAgids het gesprek van Ischa Meijer met Annie M.G. Schmidt tot beste Nederlandse tv-interview ooit verkozen. Het gesprek uit 1992 werd zo legendarisch dat het in de tv-serie Annie M.G. werd nagespeeld, met Arthur Japin als ondervrager.


Het is natuurlijk terecht om Meijer postuum te roemen voor dit gesprek. Dankzij zinnetjes als 'je had aanleg voor schaamte, zullen we maar zeggen,' of 'dat je nooit zwanger bent geworden, dat was nog een hele toer hè?' laat Schmidt haar hele leven aan zich voorbij trekken. Ontroerend, indrukwekkend en ontzettend grappig (het hele gesprek staat op YouTube, kijkt u zelf nog maar eens, u zult er geen spijt van krijgen). Maar Schmidt was natuurlijk ook een heel grappige vrouw, destijds. Dat het gesprek zo beklijft, is óók te danken aan de geïnterviewde, die de schaamte waaronder ze aanvankelijk in haar leven zo gebukt ging, volledig van zich had afgeworpen. Annie M.G. Schmidt leek in haar nadagen de perfecte interviewkandidaat.


Toen we voor het boek De beste tv-interviews een bloemlezing maakten van, ja, de beste tv-interviews, was dat ook een van de conclusies: een indrukwekkend tv-gesprek is mede te danken aan de gast. Voor een openhartig interview is enige schaamteloosheid nodig. Een indrukwekkende verhandeling over het leven of de tijdgeest vereist welsprekendheid. Vanwege dat laatste vallen schrijversinterviews dan ook op: Adriaan van Dis met W.F. Hermans (1983, uiterst bizar gesprek), Hanneke Groenteman met J.J. Voskuil (1997), Ivo Niehe met Roald Dahl (1989). Op de longlist van de Sonja Barend Award van dit jaar staat een gesprek van Frénk van der Linden met Marjan Berk, ook zo'n voorbeeld. Berk kan zich precies uiten én praat zonder gêne.


Kan een historisch interview ook met iemand worden gevoerd die niet zo welbespraakt is? Welzeker. Premier Rutte is ongelofelijk veel handiger met tv-interviews dan voorganger Balkenende. Dat was prettig, na al die jaren Balkenendismen. Rutte is echter zó eloquent dat tv-interviews zelden echt spannend worden (Ruttes eerste grote interview in Buitenhof: nee. Rutte in College Tour, eind vorig jaar: ja!). Nee, dan de wonderlijke gesprekken met Balkenende, toen zaten we (om welke reden dan ook) wel eens op het puntje van onze stoel.


Veel praten

Het gesprek dat Pieter Jan Hagens in 2010 met Balkenende had, vlak na publicatie van het rapport-Davids (over de inval in Irak), is daar het ultieme voorbeeld van. Op schrift is het nog merkwaardiger dan wanneer je het hoort op tv. Leest u even mee: 'Ik vind... ik heb een reactie gegeven op een paar punten waarvan ik vond dat de commentaren in ieder geval mij ertoe brachten om te zeggen: ik kan daar andere dingen over zeggen.' Electoraat, bent u daar nog?


Veel praten, niets zeggen. Zo'n gesprek kan geweldig worden, als de interviewer confronteert en er bovenop zit. Hagens deed dat. Dit jaar deed Mariëlle Tweebeeke dat, in haar gesprek met de makers van het controversiële tv-programma Tussen leven en dood. Voormalig VUmc-topman Elmer Mulder begint te hakkelen zodra Tweebeeke tegengas geeft - dat zegt óók een hoop. Gestotter kan zelfs werken in een persoonlijk gesprek. Wanneer Wilfried de Jong in Holland Sport (2009) Dick Advocaat vraagt naar zijn ouders, komen de antwoorden er schokschouderend uit. Zeer ontroerend en intiem en daardoor historisch.


Balkenende én Annie M.G. Schmidt als dankbare geïnterviewden - met zulke uiteenlopende personages concluderen wij voorzichtig: de ideale interviewkandidaat bestaat niet. Een Jan Peter Balkenende Award in het leven roepen voor ondervraagde van het jaar - niet doen. De ideale interviewer bestaat overigens wél: iemand die met al die verschillende mensen een spannend gesprek kan voeren. Sonja Barend sprak in haar programma's even makkelijk met auteur Arnon Grunberg (1994) als met jan met de pet. Ischa Meijers gesprek met Schmidt is weergaloos, maar met presentator Henny Huisman (1994) óók. Hoe breed het interviewpalet is van Matthijs van Nieuwkerk zien we aan het einde van het jaar, als hij 'gewone' Nederlanders spreekt aan de stamtafel van het Top-2000-café, over ontmoetingen met popsterren.


Niets zeggen

Interviewers die niet zo'n breed register (willen) bespelen: ook goed. Ook zij kunnen de Sonja Barend Award winnen - de prijs eert één tv-gesprek, geen oeuvre. Zo zullen wij de tv-optredens van Henk Bleker niet snel vergeten. En dan niet alleen vanwege dat briefje in Pauw & Witteman, maar ook omdat zijn slogan 'Eerlijk heerlijk Henk' (waarmee hij CDA-lijsttrekker wilde worden) zo genadeloos onderuit werd gehaald door confronteerinterviewer Sven Kockelmann, met deze vraag:


'Heet u echt Henk?'


'Hinderk', luidde het antwoord.


De genomineerden:

Kwestie van Kiezen (2 okt. 2011)


Rick Nieman in gesprek met Jeroen Pauw: ineens was het aantal bedpartners van Pauw nieuws.


Eva Jinek op zondag (27 nov. 2011)


Eva Jinek spreekt met Mart Smeets: wonderlijke dialoog tussen Jinek en Smeets.


College Tour (20 december 2011)


Twan Huys interviewt Mark Rutte: Een-tweetjes vallen totaal buiten de kaders van de tv-gesprekken die Rutte anders voert.


Wintergasten (9 januari 2012)


Raoul Heertje praat met Deirdre McCloskey: intelligent, grappig, intiem en lekker lang gesprek.


24 uur met... (23 januari 2012)


Wilfried de Jong in gesprek met L.A. Raeven: fascinerend portret van kunstenaarstweeling.


Nieuwsuur (23 februari 2012)


Mariëlle Tweebeeke heeft scherp gesprek met Elmer Mulder (VU), Jaap Bonjer (VU) en Reinout Oerlemans over tv op de eerste hulp.


Oog in Oog (9 mei 2012)


Sven Kockelmann in gesprek met Henk Bleker: naar aanleiding van de interne CDA-verkiezing.


Altijd Wat (16 juli 2012)


Wilfred Scholten praat in Duitsland met Arnon Grunberg: geestig en onderhoudend.


Altijd Wat (30 juli 2012)


Frénk van der Linden in gesprek met Marjan Berk: vrolijk en openhartig gesprek over seks en liefde.


Zomergasten (5 aug./1 sep. 2012)


Jan Leyers praat twee keer met Jolande Withuis: zoals een gesprek voor het programma moet zijn.


London late night (6 aug. 2012)


Mart Smeets interviewt Willem-Alexander: meest ontspannen, minst gescripte interview ooit met een lid van het Koningshuis.


Zomergesprek (15 augustus 2012)


Nynke de Zoeten in gesprek met Geert Wilders: interviewer voorkomt met bescheiden interrupties dat de politicus enkel zijn verkiezingspraatje kan afdraaien.


Een vakjury van 25 interviewers en mediajournalisten heeft de winnaar gekozen.


Barends beste


Alle historische tv-interviews uit dit artikel zijn ook gebundeld in het boek De beste tv-interviews, samengesteld door Sonja Barend (544 pagina's, Bertram + De Leeuw Uitgevers, 24,95 euro). De longlist voor de Sonja Barend Award (mét de fragmenten) staan vandaag nog op varagids.nl.


Longlist Sonja Barend Award 2012


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden