Antroposofen over de grens

Vanaf 1 maart mogen alleen geregistreerde medicijnen worden verstrekt. Sommige antroposofische middelen, die al meer dan tachtig jaar worden gebruikt, dreigen de dupe te worden....

WIE na 1 maart een recept meekrijgt van zijn antroposofische arts, moet niet opzien tegen een ritje naar het buitenland om daar zijn medicijnen te halen. Demissionair interim-minister De Geus van Volksgezondheid wil dat zijn inspectie vanaf die datum in Nederland gaat optreden tegen niet geregistreerde geneesmiddelen.

De antroposofische gezondheidszorg wordt daarvan de dupe, vindt huisarts Madeleen Winkler, voorzitter van de vereniging van antroposofische artsen NVAA, die 150 medici vertegenwoordigt. De helft van de dagelijks door hen voorgeschreven middelen verdwijnt uit het schap. 'En dan gaat het om middelen die al tachtig jaar zonder problemen worden gebruikt.'

Sinds een aantal jaar loopt er bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) een registratieprocedure voor homeopathische geneesmiddelen. Dit college voert de nationale registratiewetgeving uit. Die ligt in het verlengde van Europese regelgeving en is vooral gericht op de veiligheid en de kwaliteit van dergelijke geneesmiddelen. Hoe een homeopathisch middel moet worden bereid, ligt vast in Europese en nationale receptenboeken.

Nederland voegde daar een regeling aan toe die het mogelijk maakt antroposofische geneesmiddelen te registreren, mits die zijn bereid volgens een met de homeopathie vergelijkbare procedure en volgens een overeenkomende receptuur. Dat leidde volgens het agentschap CBG tot 'enkele honderden aanvragen'.

Maar dan blijven er nog zo'n driehonderd antroposofische geneesmiddelen over die niet aan deze criteria voldoen. Bijvoorbeeld omdat er bij de bereiding van plantenextracten in de antroposofie vaak met water in plaats van alcohol wordt gewerkt.

Die middelen dreigen op een Kafka-achtige wijze tussen de wal en het schip te belanden: het geneesmiddel wordt verboden omdat het niet geregistreerd is, maar het kan geen registratie verkrijgen omdat er geen toetsingskader voor bestaat. Dat kader is wel in de maak. Per 1 oktober hoopt de EU de basis te leggen voor de registratie van planten(genees)middelen. Hoe die regeling eruit gaat zien, en in hoeverre deze middelen de status van geneesmiddel krijgen, is overigens nog onduidelijk omdat het Europees Parlement en de Europese Commissie daarover nog met elkaar in de clinch liggen. De kans bestaat dat het ministerie van VWS nu een deel van de antroposofica in de ban doet, om over een paar jaar alsnog hun status te moeten opwaarderen.

De motivatie die De Geus geeft voor zijn harde lijn heeft kwaad bloed gezet. De minister verwijst bijvoorbeeld naar maretak-extracten met een zware medische claim, in dit geval voor de behandeling van kankerpatiënten. Fabrikant Weleda is volgens directeur Hans Nijnens in dit specifieke geval bezig met de voorbereiding van de registratie van maretak als een regulier geneesmiddel, dat volgens hem ondersteunend werkt bij de bestaande behandeling van kanker.

Een ongelukkig voorbeeld van de minister, meent Winkler dan ook, want dit geval is allerminst maatgevend voor de honderden andere antroposofische geneesmiddelen die buiten de boot dreigen te vallen.

Het ministerie staat echter op het standpunt dat na 1 maart alleen geregistreerde geneesmiddelen verkrijgbaar mogen zijn. Volgens een woordvoerder is voorgesteld de antroposofische middelen die niet onder de homeopathie vallen, onder te brengen bij de Warenwet, een ontsnappingsroute die ook is gebruikt door producenten van een aantal homeopatische middelen die geen heil zagen in, of geen geld hadden voor een registratieprocedure. Dat betekent wel dat de aanduiding 'geneesmiddel' van de verpakking moet verdwijnen.

Volgens Winkler is dit een loos gebaar. 'Veel van onze middelen zijn in ampullen verpakt, dat staat de Warenwet niet toe. Bovendien gebruiken we ingrediënten zoals bilzekruid, die verboden zijn volgens de Warenwet. Overigens in heel sterke verdunningen, zodat ze absoluut geen schade doen.'

Ook vreest Winkler dat de vergoeding van deze middelen door verzekeraars daarmee op losse schroeven komt te staan. Daarnaast heeft ze ook een principiële afkeer van dit idee: 'Dit zijn al tachtig jaar geneesmiddelen, die zet je nu toch niet als snoepjes in de winkel?'

Om de onvrede kracht bij te zetten, eist een aantal betrokken organisaties op 28 maart in kort geding dat de rechter de inspectie verbiedt op te treden. Dit in afwachting van de uitkomst van een bodemprocedure waarin wordt geëist dat de staat de antroposofica een registratiemogelijkheid biedt.

'In andere landen zijn deze middelen onbedreigd op de markt', aldus Winkler. 'Het is natuurlijk een ridicule sluiproute om ze daar vandaan te moeten halen. Zo wordt het een zootje, maar we worden ertoe gedwongen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden