Anton 'Malle Pietje' Heyboer maakte weergaloos goed werk, spijtig dat hij zijn eigen ruiten ingooide

Stelling: Hou ook de tralala-kunstenaars goed in de gaten.

Anton Heyboer.Beeld anp

Je kunt het soms mis hebben. Niet een beetje, nee, helemaal. Dat je denkt: laat maar. Hier ga ik niets over schrijven. Geen letter. Hoezo, een beroemd kunstenaar? Mag zijn dat-ie zijn werk heeft laten zien op de Documenta in Kassel, of in New York, in het Museum of Modern Art. Dat zegt nog helemaal niets.

Waarschijnlijk vriendjespolitiek.

De man kon je toch niet serieus nemen. Kwam-ie weer eens op tv, met al die vrouwen. Diepteinterview met Henk van der Meijden. Ja, nee, natuurlijk. Een beetje kliederen met een vuistvol penselen. Tralala. Want zo gemakkelijk was het om kunst te maken. Vellen papier en doeken vol. De verf droop ervan af. Seriewerk. En ondertussen maar doorkletsen. Met zijn beschilderde gezicht. In die provisorische hut van 'm. Met altijd een autowrak op de achtergrond, een stapel strobalen of een van zijn vier of vijf of zes bruiden - hoeveel waren het eigenlijk? - van wie er altijd wel een aan de etspers stond te draaien. Of uien schilde.

Anton Malle Pietje Heyboer. Nooit iets van zijn 'status' als 'belangwekkend kunstenaar' begrepen. Zijn werk kon ook nog eens makkelijk vervalst worden, waren de berichten. Zoiets wijst ook niet op specifieke, onvervreemdbare kwaliteiten. Het was zo na te maken. Een makkie. Wat krassen in een staalplaat, inkt erover, onder de pers doorhalen, likje verf erover, en hup daar had je weer een 'authentieke Heyboer' van duizenden euro's.

Kassa.

Anton Heyboer met zijn vier vrouwen in 1979.Beeld anp

En toen was er de uitnodiging voor een groot overzicht van Heyboer. Vorig jaar augustus. In het Haagse Gemeentemuseum. Ging ik meteen naar de opening? Nee. Het kon wel even wachten. Andere exposities waren belangrijker. Tot vorige week. Ik was toch in de buurt.

Christus Koning.

Inderdaad, een rare gast. Verknipt geraakt door de oorlog. Verzon daarna een eigen systeem om die gekte een beetje in het gareel te houden. Met tekeningen van poppetjes, diagrammen en teksten, afgedrukt van smerige etsplaten. In zwart, wit, bloedrood. Als berichten uit het ondermaanse, waaruit hij met wanhopige stem schreeuwt dat het hem goed gaat.

Magnifiek.

Al blijf het onbegrijpelijk dat hij de malloot is gaan uithangen, voor de camera, met Henk van der Meijden, zijn hand vol penselen die hij, tralala, in een pot verf doopte om er 'schilderijen' mee te maken, twintig per minuut.

Het kan zijn dat de gekte toch weer de overhand had gekregen. Of dat hij verlegen zat om aandacht. Of beide. Wat niet uitmaakt. Het belangrijkste is dat zijn optreden zijn werk overstemde. En dat hij daarmee zijn eigen ruiten ingooide.

Bezoekers bekijken de overzichtstentoonstelling van Anton Heyboer in het Gemeentemuseum.Beeld anp

Spijtig. Want het werk is weergaloos goed. Niet alleen onconventioneel, maar ook nog eens compromisloos. Experimenteel. Met die grote geëtste vlakken. De ronduit schitterende foto's van zijn hut in Den Ilp. De manier waarop hij geestelijk gezond probeerde te blijven. Niets tralalala. Puur overleven.

Voor wie nog niet is geweest - net als ik tot vorige week: er is nog tijd. Een week. Ga kijken!

Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Rutger Pontzen, Herien Wensink of Nell Westerlaken stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden