Anton en Gerard nu creatieve lofts

Reportage Philipsfabriek wordt broedplaats

Ooit bepaalde gloeilampen-fabriek Philips het aanzien van Eindhoven. Nu huizen krakers en creatieven in de verlaten panden, en bruist de stad opnieuw.

EINDHOVEN - Wie de brede trappen oploopt van het oude SEU-pand van Philips, hoort de wieltjes van skateboards die over de houten baan gaan. Vijftig jaar geleden liepen hier duizenden werknemers van Philips, op weg naar hun werkplaats. In plaats van rollende skateboards klonk het geluid van zware machines. Boven de balustrade keek de directeur naar de mannen in donkerblauwe overall. Tegenwoordig is uniforme werkkleding nergens te bekennen. Skaters met een petje, baardje en houthakkersblouse springen over de schansen.


Skatepark Area 51 staat op Strijp-S (3), een oud industrieterrein van Philips in Eindhoven. Strijp-S is een van de vele locaties waarvandaan het bedrijf vertrok. Onlangs werd bekend dat ook het kantoor van Philips Lighting (12) wordt omgebouwd. In plaats van kantoren komen er appartement en een winkelboulevard. Het is het laatste Philips-pand in de binnenstad waarvoor nog geen nieuw plan was. Het concern is - op het bedrijfsmuseum na - nu volledig verdwenen uit het stadscentrum. In plaats van fabrieken en kantoren zijn er nu appartementen en vooral heel veel creatieve bedrijfjes.


Dat grote bedrijven uit de binnenstad vertrekken, gebeurt vaker. In de oude haven van Rotterdam zitten veel start-ups en in Amsterdam-Noord is van de oude Shell-gebouwen een broedplaats gemaakt. Maar de schaal waarop Philips destijds een stad als Eindhoven heeft veranderd, is uniek, zegt Irina van Aalst, stadsgeograaf van de Universiteit Utrecht. Philips bouwde tussen 1910 en 1930 twee complete wijken (5 & 7) in Eindhoven. Nu kiezen kunstenaars en andere creatievelingen voor de oude fabriekspanden vanwege de lage huur en de rauwe sfeer. Een proces dat in New York al in de jaren zestig begon.


Het Philips Museum is het enige gebouw in het centrum waarvan het bedrijf nog eigenaar is. Het is het eerste fabriekje voor gloeilampen. Oud-werknemer Henk Otten geeft in dienst van het museum stadsrondleidingen. De tour begint op de Emmasingel. Hier bepaalde het bedrijf met gebouwen als de Witte Dame (10), de Bruine Heer (9) en de Lichttoren (8) het gezicht van de stad. Maar Philips verplaatste de productie voor een groot deel naar elders in de wereld, de panden bleven.

Goedkoper

Otten begrijpt de keuze. 'In andere delen van de wereld kon Philips nu eenmaal goedkoper produceren.' Maar als hij loopt langs de gebouwen waar hij heeft gewerkt, bekruipt hem toch een apart gevoel. 'Hier liepen duizenden op weg naar hun werk.' Hij laat een foto zien waarop het zwart ziet van de mensen. 'Zonder Philips was Eindhoven waarschijnlijk een verzameling dorpen gebleven.'


De tour gaat verder naar het Philipsdorp, dat het bedrijf in 1910 bouwde om de werknemers te huisvesten. Het dorp staat pal naast het Philips Stadion (6), waar de Philips Sport Vereniging (PSV) al meer dan honderd jaar voetbalt. Otten wijst in de verte naar het Summa College (13). Nu een roc, vroeger de bedrijfsschool van Philips.


Tien minuten lopen van het stadion ligt Strijp-S. Dit industrieterrein kwam je vroeger alleen op met een pasje van Philips, de rest van Eindhoven noemde het de Verboden Stad. Het Eindhovense bedrijf begon op het industrieterrein met de productie van glas, want Philips wilde niet afhankelijk zijn van leveranciers. Later kwamen er nog Strijp-T (2) en Strijp R (1) bij. Complex S is tegenwoordig de grote trots van Eindhoven.


Strijp-S lijkt nog altijd op een indus-trieel terrein. Op de dikke pilaren zitten veiligheidsstickers, de muren zijn vier meter hoog en je kunt er eten in het voormalige energiehuis, waar kinderen nu klimmen op de enorme dynamo's. In de gebouwen 'Anton' en 'Gerard', vernoemd naar grondleggers Anton en Gerard Philips, zitten lofts en veel kleine creatieve bedrijven. 'Het is hier goedkoop en je ontmoet andere ondernemers. We brainstormen en helpen elkaar', zegt een ondernemer die zijn bedrijf in Gerard is begonnen.


Woningcorporatie Trudo begon in 2004 de ontwikkeling van Strijp-S, Philips verkocht het gebied voor een symbolisch bedrag. De voormalig gloeilampenfabriek verliet de plek in fasen; het laatste bedrijfsonderdeel was in 2012 weg. Het industrieterrein werd een plek voor krakers. 'Bewust', zegt Sietske Aussems van woningcorporatie Trudo. Ze zit op het terras van het Ketelhuis, het oude transformatorhuis van Philips. Om een industrieel gebied te transformeren in een stadswijk liet Trudo eerst kunstenaars en krakers toe, dat bracht reuring. 'Daarna ga je er festivals en evenementen organiseren.' Dan gaan mensen over het gebied praten. 'Ondertussen begin je met het ontwikkelen van woningen en kantoren.'

Design

In 2006 kwamen de eerste bedrijven, vooral uit de designsector, naar Strijp-S. Zes jaar later kregen de eerste bewoners de sleutel van hun lofts. 'De laatste stap is winkels aan het gebied toevoegen.' In die fase zit Trudo nu.


Op Strijp-S barst het van de jonge ondernemers. Klaartje Glashorster, Inge Hendriks en Sophie Soons zitten met hun modelabel StudioRuig, met hun atelier en winkel, in gebouw Anton. Het pand is hoog, de muren zijn afgebladderd, er lopen nog buizen uit de Philipstijd over het plafond. 'Een fantastische plek', zegt Soons.


'Het rauwe randje is er nu wel af', zegt een skater. Zo gaat dat, aldus stadsgeograaf Van Aalst. Zodra het gebied tot ontwikkeling is gekomen, wordt het populair. De prijzen stijgen en kleine creatieven moeten het gebied noodgedwongen verlaten. In Eindhoven hoeven ze niet ver te zoeken. Op Strijp-T zijn alleen wat kunstenaars aan het werk en de nieuwe skatebaan komt er ook, die weg moest bij Strijp-S.


Achter de voormalige fabriek wordt een barbecue aangestoken. Het is 9 uur 's avonds en Strijp-S bruist. Vijftig jaar geleden was het licht op Strijp-S rond die tijd dan allang uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.