Antoinette Hertsenberg van 'Radar' - immer waakzaam en altijd tegen onzin en onrecht

De consumerende burger, zo vaak gemangeld tussen de onverbiddelijke regels van een strenge overheid en de strapatsen van zelfzuchtige ondernemingen, kan sinds 1995 rekenen op een onvermoeibare strijder aan zijn of haar zijde: Antoinette Hertsenberg van 'Radar' - immer waakzaam en altijd tegen onzin en onrecht.

Antoinette Hertsenberg als middelpunt van een selfie na afloop van een opname van Radar TV. Beeld Jiri Buller

Antoinette Hertsenberg (52) is een volhardende interviewer. Goedgebekt, zeker van haar zaak en doeltreffend. Ze kan hard uithalen. Tegen leiders van cursussen voor werkloze 50-plussers: 'Dit creëert banen voor de mensen die de trainingen geven, maar niet voor de mensen die deze trainingen ondergaan.'

Je hebt zelden het idee dat iemand die bij Hertsenberg in het beklaagdenbankje zit meer afweet van de zaak dan zij. Ook voorgetrainde mediavoorlichters zitten te zweten bij haar aan tafel. Door Flair gevraagd op welk dier ze het meest op lijkt, zei ze: 'Een klein keffertje. Soms alleen hard blaffen en af en toe flink doorbijten.' Een programmamaker: 'Antoinette was van de Dierenbescherming en ze is een pitbull.'

'Eindelijk een vrouw die niet probeert te pleasen. Er zijn al zo veel tv-vrouwen die the girl next door zijn', zei Hertsenberg over Eva Jinek toen die opkwam als tv-persoonlijkheid. Alsof ze het over zichzelf had.

Cindy Wever, eindredacteur van Radar Extra dat aandacht besteedde aan de uitzichtloze situatie van oudere werklozen: 'Antoinette heeft een streng imago, maar ze heeft meer kanten dan alleen maar bedrijven over tafel trekken. Mensen zijn verbaasd als ze horen dat we soms gierend van de lach over ons bureau liggen.'

Bedrijven die door Radar op de korrel worden genomen, krijgen een faire kans, maar ze moeten geen onzin verkopen. Vorig jaar kwamen er veel klachten over de haperende parkeerapp van Parkmobile, waardoor automobilisten veel meer betaalden dan ze moesten. Een man was 106 euro kwijt voor vijf minuten parkeren.

De directeur van Parkmobile werd door Hertsenberg aan de tand gevoeld. Hij had geen verweer en voelde zich niet verantwoordelijk. 'Wij zijn er niet voor om het beter te regelen als er iets is fout gegaan', zei hij letterlijk. Hertsenberg probeerde het meerdere malen, haar stem werd steeds hoger van verbazing en onbegrip, maar de man hield voet bij stuk.

Petitie

Begin een experiment met een basisinkomen voor werkloze 55-plussers opdat het loont om te werken en ouderen zich geen vernederingen meer hoeven laten welgevallen. Een petitie met die strekking, ondertekend door 100 duizend mensen, overhandigt Antoinette Hertsenberg van het tv-programma Radar dinsdag aan de Tweede Kamer.

Een storm van verontwaardiging stak op sociale media op, en nadat ook tot de man was doorgedrongen dat hij een flater had geslagen, kreeg hij een week later de gelegenheid zich te revancheren. Gevraagd naar zijn ervaring met Hertsenberg laat hij weten geen behoefte te hebben om terug te blikken. De parkeerapp is verbeterd en Parkmobile neemt klachten serieuzer.

Bij de Anti-Vivisectie Stichting, die ijvert voor het afschaffen van proeven op mens en dier, werd Hertsenberg van doorsneedierenliefhebber activist. De video's met dierproeven die ze toen heeft gezien, staan op haar netvlies gebrand.

Een blauwe maandag was ze voorlichter in een ziekenhuis. Daar knapte ze af op de rangen en standen in de medische wereld. Hertsenberg trekt graag zelf aan de touwtjes.

Tekst gaat verder onder de foto.

Antoinette Hertsenberg in 1985 in wat toen nog Joegoslavië heette.

Verbeten

Ze werd projectleider bij de Dierenbescherming en voerde verbeten strijd tegen genetische manipulatie bij dieren, tegen de bio-industrie en tegen de jacht. In 1994 viel ze op tv op door de vloer aan te vegen met een jager; daags erna hing Gerard Baars, programmaleider van de Tros, aan de lijn.

'Ik keek naar Nova, waar twee mensen onder leiding van Paul Witteman debatteerden over de plezierjacht. Witteman zag ik minutenlang niet, ik dacht: waar zou hij zijn? Antoinette had het gesprek overgenomen. Intelligent en met oprechte verontwaardiging. Het gebeurt een of twee keer in je leven dat je op zo'n manier tegen zo'n talent aanloopt.'

De vorm van Radar - de naam heeft Hertsenberg zelf bedacht - is strak en duidelijk. Ingewikkelde zaken worden helder uitgelegd, er is altijd gelegenheid voor wederhoor. Het brengt een mix van maatschappelijke problemen als de stapeling van langdurige zorgkosten en typische consumentenergernissen als een dure trilplaat die niets doet voor conditie en spieren, en callcenters waarin mensen voortdurend verdwalen. Daarnaast geeft het tips hoe je van zilvervisjes afkomt.

Streken

De spannendste uitzendingen zijn als Radar streken van banken en zorgverzekeraars aan de kaak stelt, bedrijven die consumenten erin luizen met telemarketing, wangedrag van artsen, financiële dienstverleners die gouden bergen beloven maar de deelnemers opzadelen met schulden.

De redactie krijgt vierduizend mails per week met klachten van consumenten die zijn opgelicht of dat denken en van burgers die tussen de raderen van de bureaucratie worden vermalen. Met 550 duizend unieke bezoekers per week is radar.avrotros.nl de best scorende programmasite van de publieke omroep.

Oprechte verontwaardiging is een gevleugeld gezegde bij Radar. Als de redactie wordt geraakt, duikt ze in het onderwerp. Het moet ergens over gaan. Hertsenberg is niet van het babbelen, zei ze tegen Elsevier. 'Ik zit weleens in Koffietijd-achtige settings, en als ik dan terugkom op de redactie liggen ze dubbel: kun je de volgende keer iets minder verveeld kijken?'

Haar eerste wapenfeit was de aanzet tot afschaffing van de plezierjacht. Het was meteen een vuurdoop. De bedreigingen van de jagers waren niet mis. Hertsenberg kan zich van twintig jaar Radar slechts één verloren rechtszaak herinneren, in 2004 over een uitzending over hondenhandel. Radar voert geregeld rechtszaken, soms wel vier per jaar.

Het grootste schandaal dat door Radar een affaire werd, is de woekerpolis - een term uit de koker van Radar en uitgegroeid tot een begrip. De zaak kwam in 2006 aan het licht door een onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten en is door Radar op de kaart gezet. Tientallen keren heeft het aandacht besteed aan de complexe, mistige en dure beleggingsverzekeringen, waarvoor financiele instellingen enorme kosten in rekening brachten en royale provisies opstreken.

Hertsenberg was onvermoeibaar in haar kruistocht. Nieuwe voorbeelden, andere invalshoeken - ze liet geen mogelijkheid voorbijgaan om aandacht te besteden aan de woekerpolis. Wever: 'Kijkers werden financiënmoe, maar daardoor liet Antoinette zich niet van de wijs brengen. Dan maar honderdduizend kijkers minder, maar de beerput moest leeg.'

Tien geboden

Hertsenberg behoort tot de zevendedagsadventisten, een geloof dat de Tien Geboden als basis heeft. Adventisten geloven dat God in zes dagen de wereld heeft geschapen en zweren bij de sabbat - op zaterdag wordt er niet gewerkt en niet gewinkeld. Ook geloven ze in de wederkomst van Jezus Christus op aarde.

Een orthodoxe protestantse stroming met, volgens cijfers van een paar jaar geleden, 55 gemeenten en ruim vijfduizend volgelingen. Hertsenberg loopt niet te koop met haar geloof, maar elke interviewer vraagt ernaar. Het maakt nieuwsgierig: een vrouw die niets voetstoots aanneemt die zegt: 'Als ik de ordening zie, de kringlopen, de seizoenen en ik zet de evolutieleer naast het scheppingsverhaal, kan ik niet anders dan bij God uitkomen.' (NCRV-gids).

In een ander interview zei ze: 'Freek de Jonge zei eens: 'Als mensen niks meer boven zich hebben, worden ze zelf het allerbelangrijkste', en dat lijkt me een buitengewoon gevaarlijke ontwikkeling.'

Financiële instellingen hebben voor honderden miljoenen geschikt met woekerpolishouders. Er loopt nog steeds een lange serie schadevergoedingszaken, aangespannen door claimclubs. Bij elke uitspraak zeggen die dat het een doorbraak is; volgens de verzekeraar of bank die de woekerpolis had uitgegeven gaat het telkens om een eenmalig geval.

'De affaire viel samen met het begin van de kredietcrisis. Dat heeft een rechtvaardige oplossing in de weg gestaan', zegt Hertsenberg. 'In 2008 stonden meerdere verzekeraars te wankelen. Als zij toen redelijke schadevergoedingen hadden moeten betalen, was er mogelijk een aantal failliet gegaan. Dat had niemand geholpen.'

Als fabrikant van medische hulpmiddelen trok Radar met een mandarijnennetje langs keuringsinstituten met het verzoek om een keurmerk voor dit bekkenbodemnetje voor een verzakte baarmoeder. Het kwam door de keuring. Na de onthulling zijn de matjes in een hogere risicoklasse terechtgekomen en moeten ze aan strengere eisen voldoen.

Salaris

Jarenlang verdiende Hertsenberg ruim drieënhalve ton, ze heeft nog steeds een riant salaris - het is niet bekend hoe hoog. Af en toe wordt daar een opmerking over gemaakt, veel rumoer is er niet over.

In een interview met de Volkskrant in 2011: 'Ik ga voor de Balkenendenorm. Het is best een goed idee dat er een grens bestaat voor mensen die van overheidsgeld betaald worden. Ik krijg betaald tot die norm van 181 duizend euro, de rest komt uit verenigingsgeld.' Een briefschrijver viel over die onnavolgbare redenering. 'Antoinette is toch wel wat wereldvreemd geworden na de vele Radar-successen.'

Bas Heijne in NRC: 'Ik gun het haar van harte, ze heeft duidelijk meer talent' - doelend op toenmalig premier Balkenende.

Op school was ze een kritische leerling, stellig en links georiënteerd. Pestkoppen snoerde ze de mond met een paar welgemikte opmerkingen. Naar woorden hoefde ze nooit lang te zoeken. Jij gaat vast de politiek in, zei haar vader vaak.

Vanwege haar vermogen mensen achter zich te krijgen, zou Hertsenberg een aansprekende politiek leider kunnen zijn. Meermalen is ze gepolst door politieke partijen, ze heeft nooit willen zeggen welke. De partijen vingen bot, ze heeft nu meer invloed dan een gemiddeld Kamerlid.

Haar vader was beroepsmilitair ('vooral boekhouder, geen ijzervreter'), moeder verpleegster die opkwam voor bejaarden die in de knel zaten. De onverzettelijkheid en verontwaardiging heeft ze van haar.

Antoinette Hertsenberg op 5-jarige leeftijd.

Hertsenberg is getrouwd met Niko Koffeman, reclameman en mediastrateeg, bedenker van de tomaat van de SP. Uit zijn koker komt ook het idee voor een Partij voor de Dieren, waarvoor hij in de Eerste Kamer zit. Ze hebben drie kinderen en wonen in Vierhouten, een ruim zevenhonderd inwoners tellend dat dorp dat bij Nunspeet hoort.

Hertsenberg is de ziel van de programma's die ze maakt en presenteert. Radar trekt anderhalf miljoen kijkers in de zomer en 1,8 miljoen in de winter. Toen ze ook nog Opgelicht?! presenteerde, trok ze wekelijks een dikke drie miljoen kijkers. Daar zullen veel dubbelaars tussen hebben gezeten, maar toch.

Wat zou de Tros, tegenwoordig Avrotros, zijn zonder Hertsenberg? Dat vindt Gerard Baars nou weer overdreven, de man die haar twintig jaar geleden strikte. 'Niemand is onmisbaar. Linda de Mol, Ivo Niehe, Ron Bransteder, André van Duin - er zijn zo veel coryfeeën bij ons vertrokken. Sommigen kwamen ook weer terug. We bestaan nog steeds.'

Antoinette Hertsenberg

1964 Geboren op 28 december in Den Haag.

1983-1987 Hbo-j (jeugdwelzijnswerk, tegenwoordig: sociaal pedagogische hulpverlening), Mater Dei, Den Haag.

1995 Radar, consumentenprogramma.

2000-2016 Opgelicht?!, programma over oplichters, fraudeurs en bedriegers.

2006-2008 Interim-directeur Tros.

2009 Journalist van het jaar.

2010 Door Opzij uitgeroepen tot machtigste mediavrouw van Nederland.

2016 Dokters van morgen, programma over innovatie in de zorg.

2017 Radar Extra met een tweeluik over de arbeidsmarkt.

Zie ook: radar.avrotros.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.