Antisemitische walm

Aan het anti-islamisme wordt veel aandacht besteed, maar antisemitisme is een minstens zo grote bron van haat. 'Besef je wel hoe wijdverspreid het beeld van Nederland als joodse staat is in de moslimwereld?'..

'Jihad tegen joden en kruisvaarders.' Onder dit kopje speelde zich, vlak na het uitbreken van de oorlog tegen Irak, een weinig verheffende discussie af op het islamitische webforum www.Marokko.nl. Zo meldde AbdelhamidKish: 'De kruisvaarders van nu hebben zelfs een strategisch verbond met de joden gesloten, waardoor deze nog erger zijn dan die van de Middeleeuwen. Dit verbond heeft tot doel: de destructie van de islamitische gemeenschappen (zie Irak).' Sannae op dezelfde site: 'Ik heb geen woorden voor die jodenvolk. . . Bush moeten ze zijn vrouw en dochter laten verkrachten. Dan moet hij ze in stukjes snijden en lekkere tahin van maken.'

Wie in deze oorlogstijd de moslim-webfora volgt wordt niet vrolijk van de antisemitische walm die daaruit opstijgt. Er wordt gewaarschuwd dat 'joden overal een flinke vinger in de pap hebben', dat ze de Amerikaanse regering en media beheersen (inclusief de Nederlandse pers), dat joden meesters zijn in het verdraaien van de waarheid en wraakzuchtiger zijn dan welk volk ook. ('Joden hebben de moslims tot hun grootste vijanden verklaard.')

De reikwijdte van het internet-antisemitisme wordt door sommigen gebagatelliseerd. De beheerder van Marokko.nl verklaarde in een uitzending van de Nederlandse Moslim Omroep dat dergelijke gedachten leven onder slechts een klein percentage moslimjongeren. Hij wil dat debat niet smoren. Nederland kent immers vrijheid van meningsuiting. Andere moslimwoordvoerders wijzen op het vluchtige karakter van internet en op het mechanisme dat jongeren niet voor elkaar willen onderdoen in het uiten van stoere taal.

Toch is er meer aan de hand dan een handvol moslimpubers dat stoer doet, meent de Anne Frank Stichting (AFS), die op 8 april een internationale conferentie organiseert onder de titel 'Het nieuwe antisemitisme: oorzaken en gevolgen.' Jaap Tanja, ruim vijftien jaar als onderzoeker verbonden aan de AFS, somt een reeks 'verontrustende signalen' op. Adam Curry wees onlangs in een radio-interview op de joodse macht over de Amerikaanse media. Ex-imam Abdullah Haselhoef legde in een recente nieuwsbrief een verband tussen het joodse feest Poerim en het begin van de oorlog tegen Irak. Leerkrachten, die met hun klas het Anne Frank Huis bezoeken, meldden dat het steeds moeilijker wordt om de holocaust te behandelen. Tanja: 'Laatst verzuchtte een docent dat hij alle Arabische zenders uit de lucht zou willen schieten. Sommige allochtone leerlingen stoppen hun vingers in de oren als de holocaust aan de orde komt.'

Ook bij autochtone leerlingen stuit de behandeling van de jodenvervolging steeds vaker op verzet. Tanja: 'Voor de kinderen van nu is de Tweede Wereldoorlog ver weg. Hun ouders en zelfs grootouders hebben de oorlog niet meer meegemaakt. Zij zien vreselijke beelden van wat het Israëlische leger aanricht, associëren de joden met Israël. Ze zeggen dat wat de joden doen met de Palestijnen even erg is, zo niet erger.'

Tanja benadrukt dat de conferentie bewust een internationaal karakter draagt. Wat in Nederland gebeurt, staat niet op zich, in sommige omringende landen zijn de signalen veel sterker. Hij noemt Frankrijk, waar tijdens een demonstratie tegen de Irak-oorlog twee joodse jongeren door moslimjeugd met ijzeren staven in elkaar werden geslagen. De Franse Adviescommissie van de Rechten van de Mens maakte in een rapport, dat op 27 maart is gepubliceerd, melding van een verdubbeling van het aantal antisemitische incidenten sinds 2000. Voor het eerst in tien jaar gaat het antisemitisme in Frankrijk op kop en heeft alle andere vormen van racisme achter zich gelaten.

Uit een recente Franse opiniepeiling blijkt dat een kwart van de Franse joden serieus overweegt te emigreren naar Israël of de Verenigde Staten. In 2002 zijn tweeduizend Franse joden ook werkelijk vertrokken.

Dat op de AFS-conferentie het hedendaagse antisemitisme centraal staat, is volgens Tanja op zich veelzeggend. 'Tien jaar geleden hebben we voor het laatst expliciet aandacht besteed aan het fenomeen. We plaatsten het in een historische context. Ik heb toen niet kunnen bevroeden dat we ons weer zouden richten op het hier en nu. Ik dacht werkelijk dat antisemitisme in Europa was verpieterd, op wat rechts-extremistische oprispingen na.'

Volgens Tanja komt het antisemitisme met een U-bocht weer naar Europa. 'De Arabische wereld heeft veel antisemitische denkbeelden ontleend aan Europese bronnen, zowel uit het christendom als uit Oost-Europa. Aan de universiteiten van Amman, Beiroet en Caïro worden serieuze revisionistische conferenties gehouden en wordt de holocaust openlijk in twijfel getrokken. In alle ernst wordt naar de Protocollen van de Wijzen van Sion verwezen om aan te tonen dat sprake is van een joodse wereldsamenzwering en dat Israël de grote motor is achter de oorlog met Irak.' Verontrustend, zegt Tanja, is dat die denkbeelden zich via satelliettelevisie, internet en email razendsnel over de wereld verspreiden.

Holocaust-ontkenning en de protocollen van Sion figureren ook geregeld op Nederlandse moslim-webfora, zegt Ronald Eissens van het Meldpunt Discriminatie Internet (MDI). De protocollen zijn een beruchte mystificatie, die haar oorsprong vindt in een document dat door Russische diplomaten rond 1900 werd verspreid. Het document zou het verslag bevatten van een vergadering van joodse leiders, in 1897 in Bazel gehouden, waarin plannen waren uitgewerkt om de christelijke maatschappij omver te werpen en een joodse wereldheerschappij te vestigen. Dat de protocollen nooit hebben bestaan, is wetenschappelijk al begin vorige eeuw bewezen en in de jaren dertig op verschillende processen vastgesteld. De tekst wordt in de Arabische wereld nog altijd serieus genomen, is onder andere opgenomen in Arabische schoolboeken.

Het MDI noemt 2002 'het jaar van antisemitisme en moslimhaat'. Aan het anti-islamisme is de afgelopen tijd veel aandacht besteed, maar antisemitisme is een minstens zo grote bron van haat, zegt Eissens. (MDI registreerde in 2002 291 anti-islam uitingen en nog eens 316 gericht tegen Marokkanen en Turken. En 584 antisemitische teksten, waaronder 51 holocaust-ontkenningen.) Eissens wordt geconfronteerd met twee soorten pavlov-reacties als hij de fora wijst op discriminatoire teksten. 'De eerste is dat degenen die de melding hebben gedaan overgevoelig zijn. Daar worden joden al snel van beschuldigd, maar moslims zijn niet minder gevoelig. De tweede reactie die ik vaak krijg is: het is geen antisemitisme, maar anti-zionisme.'

Alle teksten worden naast het Wetboek van Strafrecht gelegd. Alleen de teksten die daarmee in strijd zijn, worden aangepakt. Eissens: 'Je mag Sharon een varken noemen, of zeggen dat Israël een terroristische staat is. Maar te ver gaat: alle joden de zee in, evenals alle joodse samenzweringstheorieën.' Op internet duiken geregeld berichten op dat de joden verantwoordelijk zijn voor het neerstorten van het ruimteveer Columbia, dat ze voorkennis hadden van de aanslag op het World Trade Center (joden die daar werkten hadden zich die dag massaal ziek gemeld). Tanja stuitte zelfs op de Middeleeuwse fabel dat joden het bloed van christelijke kinderen gebruiken voor de bereiding van matses (jodenpaasbrood).

Onder het mom van anti-zionisme kruipen antisemitische vooroordelen ook linkse kringen binnen. Eissens: 'Het linkse web Indymedia.nl plaatst geregeld antisemitische teksten en weigert ze te verwijderen. Die site lijkt soms wel een openbaar urinoir.' Het aantal (59 meldingen) en de weigerachtige houding van Indymedia waren voor MDI reden aangifte te doen. Die zaak loopt nog. Aangifte is ook gedaan tegen Maroc.nl (236 meldingen), volgens Eissens 'een heel rotte appel'.

Moslims en linkse activisten, die zich vereenzelvigen met de Palestijnse zaak, gooien Israël, zionisten en joden vaak op één hoop. Dat is inderdaad een probleem, erkent Mohamed Bouimj van Maroned, een landelijk expertisecentrum voor Marokkaanse jongeren. Er wordt volgens hem wel verschil gemaakt tussen het joodse geloof en de zionistische ideologie. 'Moslims hebben geen moeite met het joodse geloof. Wij mogen vlees kopen bij een joodse slager. Dat is halal. Maar zionisten zijn verwerpelijk. Zij zijn degenen die de wereld willen overheersen. Lastig is dat veel Marokkanen alle joden als zionisten zien.'

Bouimj doet graag een beroep op de islamitische barmhartigheid. Hij vertelt het verhaal van de profeet Mohammed, die elke ochtend uitwerpselen van zijn joodse buurman voor zijn deur vond. Op een dag lagen ze er niet. De profeet ging kijken wat er loos was met de buurman, die hij nooit had vervloekt. Wat bleek? De buurman was ziek. Bouimj: 'De boodschap is dat je je buren moet respecteren. Wij doen vaak het omgekeerde.'

Om de begripsverwarring rond het zionisme in moslimkring aan te pakken is voorlichting broodnodig, meent Bouimj. De Marokkanen moeten die voorlichting zelf oppakken. Want: 'Informatie uit joodse of Nederlandse hoek wordt als partijdig gezien, dus gewantrouwd. Besef je wel hoe wijdverspreid het beeld van Nederland als joodse staat is in de moslimwereld? Op de avond dat de oorlog tegen Irak uitbrak, zag ik een reportage op Al Jazeera uit Jordanië. Een oude man kwam in beeld die vertelde dat Nederland volledig door de joden wordt beheerst.' Bouimj vertrouwt erop dat voldoende moslimleiders opstaan om de antisemitische denkbeelden in te dammen.

Daarvan is niet iedereen overtuigd. Tanja, Eissens en ook Judith Belinfante, een van de initiatiefnemers van de Nederlandse Coalitie voor Vrede (waarin christenen, joden en moslims samen optrekken), maken zich zorgen over het antisemitisme dat vanuit de Arabische wereld naar Europa komt overwaaien en zich nestelt in moskeeën en in sommige links-activistische kringen.

Toch durft geen van hen te beweren dat het antisemitisme schrikbarend toeneemt. Wellicht heeft het altijd gesluimerd en wordt het nu, vanwege de gebeurtenissen in het Midden-Oosten, weer manifest. Misschien is in deze woelige tijden ook de bereidheid groter om aangifte te doen.

Belinfante ervaart dat twee verschillende denkwerelden 'met de ruggen naar elkaar staan'. Communicatie is haast onmogelijk. Haar coalitie brengt joden en moslims met elkaar in contact. Belinfante: 'Duidelijk moet worden gemaakt dat niet alle joden de politiek van Sharon steunen. Neem die Israëlische piloot die door Hamas is neergeschoten. Hij heeft het overleefd, is nu KNO-arts en houdt elke zaterdag spreekuur op de Westbank. Het is zaak aan beide kanten van de kloof de angst te overwinnen. Dat kan alleen door uit te gaan van de feiten. De holocaust is een feit, de staat Israël ook, de onderdrukking van de Palestijnen evenzeer.'

De politiek blijkt onmachtig het onderlinge wantrouwen weg te nemen. De enige oplossing is verder bouwen aan wederzijdse contacten. De coalitie brengt joodse en moslimstudenten bijeen onder de noemer Meet the enemy. De Anne Frank Stichting probeert meer allochtonen naar het Achterhuis te krijgen en organiseert workshops voor docenten die problemen hebben met antisemitisme op school. Het Meldpunt Discriminatie Internet heeft een educatieve cd-rom in voorbereiding over hatemail. Het zijn mini-stapjes, erkennen Tanja, Eissens en Belinfante. Maar ze zien geen andere weg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden