Antiracismebeweging is even dogmatisch als een godsdienstig genootschap

In het universum van deze activisten mag je geen individu zijn met individuele opvattingen

En weer scoort Nederland hoog in Freedom of Thought, het deze week verschenen rapport van de IHEU, internationale koepel van humanistische organisaties. Wat geloofs- en meningsvrijheid betreft, behoren we sinds jaar en dag tot de fiere categorie free and equal countries.

Toch is ook dit land geen vrijdenkersparadijs - althans niet voor álle 17,1 miljoen inwoners. Per slot van rekening is voorbeeldige wetgeving één ding, de praktijk van alledag een tweede.

Zo heeft het rapport zorgen over de 'individuele vrijheid binnen kleine orthodox-christelijke minderheden en binnen moslimgemeenschappen', over de 'sociale en culturele druk binnen conservatieve religieuze families' en over de positie van afvallige moslims, speciaal in asielcentra. Anno 2017, ik zeg het er maar even bij.

Logischerwijs behandelt de IHEU vooral de intolerantie in godsdienstige hoek. Maar religie is niet alleen religie als er religie op staat. Ook andere groeperingen kunnen zich zo vastbijten in hun missie dat ze de trekken krijgen van een godsdienstig genootschap - inclusief onverdraagzaamheid tegenover andersdenkenden, sociale druk en uitsluiting.

Deze (verre van originele) associatie drong zich bij me op door de recente ontwikkelingen binnen de antiracismebeweging. Naar mijn smaak gedragen de aanhangers ervan zich de laatste maanden even fanatiek, zelotisch en moreel verheven als ooit steile protestanten op pakweg Goeree-Overflakkee deden. Wij hebben het licht gezien, de rest van de mensheid wandelt in duisternis. Wij hebben de waarheid in pacht. Misschien herinnert u zich het lachje van boegbeeld Anousha Nzume, onlangs aan tafel bij De Wereld Draait Door? Dat bedoel ik.

De beweging kent zelfs al haar eigen heiligen. De Amsterdamse emeritus-hoogleraar Gloria Wekker, bijvoorbeeld. Haar naam wordt eerbiedig gepreveld, haar geschriften hebben langzamerhand de status van openbaringen waaraan niemand mag twijfelen. (Terwijl ze weinig meer bevatten dan hedendaagse varianten op de calvinistische erfzondeleer.)

En wee wie zondigt tegen de in de beweging vigerende dogma's. Die moet nederig boete doen. Of belandt per omgaande in de ban.

Klein voorbeeld uit vele: eind vorige week schreef Volkskrant-verslaggever Nadia Ezzeroili over programmamaker Arjen Lubach. Ze hekelde de reacties uit activistische kring op diens recente item over Zwarte Piet. De 'roedels', schreef ze, vonden het 'weer niet goed'. Lubach had zich volgens hen als een held op het schild laten hijsen, terwijl hij geen credits gaf aan mensen van kleur die zich al héél lang keren tegen het stereotiepe ventje - enfin, het bekende gemok. Ezzeroili wees hen simpelweg op de feiten: zo was het allerminst gegaan.

Maar de krant lag nog niet op de mat of de roedels namen Ezzeroili virtueel te grazen. Heb je een migrantenachtergrond dan dien je namelijk blind solidair te zijn met lotgenoten. Je netjes te houden aan de voorgeschreven leer. Wijk je daarvan af, dan verloochen je je afkomst. Dan ben je een bounty die bij de witte machthebbers in het gevlij tracht te komen. Of zoiets.

Onder ons gezegd: ik ken geen verwijt dat fraaier illustreert waarom identiteitspolitiek zo griezelig is. In het universum van deze activisten mag je geen individu zijn met individuele opvattingen, je moet je gehoorzaam voegen naar de groep waartoe je sinds de moederschoot toevallig behoort. Precies zo werkt het in orthodoxe geloofsgemeenschappen (kan ik uit ervaring melden). Het is net zo deterministisch. En net zo benauwend.

En de activisten ter rechterzijde dan? Die gedragen zich toch geen greintje beter? Inderdaad. Ook deze ideologische tegenvoeters verdienen ons aller afkeuring - vanwege hun superioriteitswaan op grond van hun huidskleur, vanwege hun gemekker over de teloorgang van zogenaamd oer-Hollandse tradities, vanwege hun intimidaties. Identiteitspolitiek verziekt het klimaat, waarvandaan ze ook komt.

Lichtpuntje in deze donkere dagen: Ezzeroili pikte het niet en mepte haar belagers via Twitter welbespraakt terug. Zoveel energie heeft helaas niet iedereen.

Toch zal dit land pas het vrijdenkersparadijs binnengaan als we elkaar niet meer vastklikken in afkomst, sekse of kleur.