Antillen, aanvaard het homohuwelijk

De Arubaanse rechter zegt: erken het homohuwelijk. Maar de eilanden in de West zijn weigerachtig. Laat Nederland zich dan maar losmaken, oppert Ulli d'Oliveira....

Toen Nederland in 2001 als eerste land ter wereld het burgerlijk huwelijk openstelde voor mensen van hetzelfde geslacht, stond wel vast dat de erkenning daarvan in het buitenland niet zonder slag of stoot zou verlopen. In een aantal landen waar men het niet zo op had met homo's, zou aan zo'n huwelijk wel - met een beroep op de openbare orde - erkenning ontzegd worden. Onder openbare orde wordt hier niet de rust op straat verstaan, maar de basiswaarden en -beginselen van een bepaalde rechtsorde, ook culturele, die een drempel opwerpen tegen de aanvaarding van buitenlandse rechtsverschijnselen.

Inderdaad hebben zich rechterlijke instanties en overheden van een aantal landen tegen de erkenning van het Nederlandse huwelijk in zijn same-sex-variant gekeerd. Niet alleen het Vaticaan, dat nog steeds de scheiding tussen kerk en staat in andere staten niet aanvaardt, maar ook andere staten die cultureel sterk op de religie zijn georiënteerd - vaak tegelijk machoculturen - slaan volle kracht achteruit. Daartegenover was het voor Nederland verrassend te zien, dat ook België en zelfs Spanje in Europa eigen wetgeving in het leven riepen naar het Nederlandse model. De Europese Unie en ook andere internationale organisaties, zoals de Verenigde Naties, hebben te kennen gegeven het homohuwelijk van hun stafleden te erkennen.

Hoe staat de zaak er nu voor binnen het eigen Koninkrijk Nederland? Toen het opengestelde huwelijk in 2001 in Nederland werd geïntroduceerd, is in de juridische vakpers betoogd dat zulke in Nederland gesloten huwelijken ook in de West, op de Antillen en Aruba moesten worden aanvaard. Op de Antillen en Aruba werd daar, niet alleen door politici maar ook door juristen, overwegend heftig anders over gedacht.

De discussie draaide om de uitleg van artikel 40 van het Koninkrijksstatuut dat verklaart dat rechterlijke vonnissen en authentieke akten (zoals huwelijksakten), in een van de landen van het Koninkrijk uitgesproken of uitgegeven, ook in de andere landen kunnen worden tenuitvoergelegd 'met inachtneming van de wettelijke bepalingen van het land, waar de tenuitvoerlegging plaatsvindt'. In dit laatste zinsdeel las men op de Antillen het voorbehoud van de openbare orde, in Nederland zag men er niet meer dan een procedureregel in.

Het verschil van inzicht liep zo hoog op, dat de Nederlandse minister van justitie afsprak met zijn Arubaanse collega om over de kwestie advies te vragen aan de Hoge Raad, de hoogste Koninkrijksrechter. In augustus 2003 kwamen de president en de procureur-generaal van de Hoge Raad met hun advies, zodat de rest van dit college de handen vrij zou houden voor de behandeling van eventuele zaken over de kwestie. De beide hoge magistraten kwamen tot de conclusie dat er binnen het Koninkrijk geen sprake kon zijn van een in artikel 40 besloten openbare orde-toets. Zij stelden dat de strekking van dit artikel veeleer was, dat het Koninkrijk maar één rechtsorde kent. Het Nederlandse recht is geen vreemd recht op de Antillen, en omgekeerd, ook al bestaat er op sommige terreinen rechtsverscheidenheid tussen de drie landsdelen.

Het moest er natuurlijk een keer van komen dat de zaak aan de rechter in de Cariben zou worden voorgelegd. Twee vrouwelijke ingezetenen van Aruba hadden in Nederland hun geregistreerd partnerschap omgezet in een huwelijk, en wensten nu inschrijving van hun huwelijksakte in de registers van de burgerlijke stand van Aruba. Op 9 december 2004 oordeelde de rechter-in-eerste-aanleg van Aruba dat het huwelijk van het paar moest worden erkend, waarbij hij de overwegingen in het advies van de beide Nederlandse magistraten tot de zijne maakte.

De beschikking, waar nog wel wat op aan te merken valt, sloeg in als een bom. De Arubaanse minister van Justitie Rudy Croes schreeuwde meteen van een zwarte dag voor Aruba, en kondigde aan in beroep te zullen gaan tegen de uitspraak. Op de Antillen wilde men de zaak in het parlement bespreken. De verontwaardiging dat het Nederlandse discriminatieverbod, grondslag voor het openstellen van het huwelijk, zo maar op grond van het Statuut door de Caribische machostrot geduwd kon worden, was groot. Stemmen gingen op om meteen het Statuut te wijzigen, en ook de animo om de banden met Nederland en Europa aan te halen daalde.

Hoe gaat dit aflopen? Wat de concrete zaak betreft die nu voor hoger beroep naar het Gemeenschappelijk Hof van de Antillen en Aruba gaat, en die waarschijnlijk wel uiteindelijk bij de Hoge Raad op het bord gelegd zal worden, zou het mij verrassen als deze wezenlijk anders beslist gaat worden. Ook al is het formeel niet de Hoge Raad die het advies heeft gegeven dat nu al door de eerste rechter is omarmd, dit advies ligt toch als een zware schaduw over de vervolginstanties. Ook al speelt de zaak voor Aruba, de uitkomst zal vanzelfsprekend ook voor de Nederlandse Antillen doorslaggevend zijn.

Maar meer algemeen ziet men hier op het scherp van de snee de grote culturele verschillen tussen Nederland en de eilanden in de West. De Caribische cultuur verdraagt zich slecht met het beginsel dat er niet mag worden gediscrimineerd op seksuele oriëntatie. Dat vinden we bijvoorbeeld van de islam in Nederland niet prettig, en dus al helemaal niet van onze Nederlandse rijksgenoten overzee. Wanneer een aantal eilanden zich dichter tegen Nederland aan wil schurken als koninkrijkseilanden of zelfs Nederlandse gemeenten, dan zijn zij veroordeeld tot homogene Nederlandse (en Europese) wetgeving. Daarop kunnen zij zich voorbereiden. En als men graag zo apart wil zijn dat men het Nederlandse huwelijk niet erkennen wil, dan moeten de eilanden maar uit het Koninkrijk stappen of accepteren dat Nederland zich losmaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden