'Antidepressivum zette Grietje S. aan tot moord'

ASSEN - Niet een psychose, maar de bijwerkingen van het antidepressivum Venlafaxine hebben een 33-jarige Friese moeder aangezet tot moord op haar zoontje van 2. Dat concludeert forensisch arts Selma Eikelenboom op basis van dna-onderzoek van de verdachte.


De Friese moeder, Grietje S. uit Spier, wurgde eind december 2012 haar 2-jarig zoontje met de ceintuur van haar badjas. Vervolgens legde ze hem in de kofferbak van haar auto die ze, met haar 7-jarige dochter op de achterbank, een kanaal inreed met de bedoeling haarzelf en haar dochter te verdrinken. De vrouw wilde dood en trachtte haar kinderen 'mee naar de hemel te nemen'. Het meisje wist te ontsnappen, waardoor moeder en dochter het incident overleefden.


Het Openbaar Ministerie acht de moord en poging daartoe wettig en overtuigend bewezen. Tijdens de behandeling van de rechtszaak, dinsdag in Assen, eiste de officier tbs met dwangverpleging en ontslag van rechtsvervolging omdat Grietje S. 'als gevolg van een psychose volledig ontoerekeningsvatbaar kan worden verklaard'.


Advocaat Alie Westerhuis bepleit vrijspraak. Zij constateert dat de psychiatrisch onderzoekers van de verdachte vijf tegenstrijdige conclusies trekken, en dat niemand de mogelijkheid heeft onderzocht dat hier geen sprake was van een psychose ('die je van binnenuit krijgt'), maar van 'acathisie'- een fysieke onrust als gevolg van het slikken van antidepressiva, die gepaard kan gaan met ernstige gevoelens van angst en agressie.


De kans op acathisie is groter naarmate de dosis van een antidepressivum hoger is, en het middel langer wordt geslikt. Voor Grietje S. gelden volgens forensisch arts Selma Eikelenboom beide criteria: zij slikte het middel langdurig in de hoogste dosis. Bovendien heeft de verdachte een genetisch defect waardoor ze het middel langzaam afbreekt. Dat zou de overdosis ten tijde van de moord verklaren.


Moorden door daders die antidepressiva slikken en plotseling 'door het lint gaan' worden in de Verenigde Staten 'Prozac Killings' genoemd. Het medicijn regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine, een stof die een rol speelt bij emoties. Antidepressiva worden in rechtszaken vaker in verband gebracht met agressief gedrag en suïcide, maar dat zou volgens getuigen-deskundigen een zeldzaamheid zijn.


Deze zeldzaamheid, stelt Eikelenboom, betreft mensen die bijvoorbeeld door een genetisch defect niet goed op het middel reageren, zoals bij Grietje S., het geval zou zijn. Volgens de forensisch arts is dit verband wetenschappelijk aangetoond, maar is dat slechts in kleine kring bekend.


Zij stelt dat de geneeskunde in dit opzicht nog in de kinderschoenen staat en vergelijkt het voorschrijven van antidepressiva met 'het toedienen van een bloedtransfusie aan een patiënt van wie niet is onderzocht welke bloedgroep hij heeft'. In de toekomst, stelt Eikelenboom, zullen patiënten eerst genetisch worden onderzocht voordat een arts het middel voorschrijft, omdat het medicijn kan leiden tot (zelf)moord als de patiënt er niet goed op reageert. Ongeveer een miljoen Nederlanders slikken antidepressiva en dat aantal stijgt jaarlijks.


In het voorjaar van 2013 liet het gerechtshof in Leeuwarden het verband onderzoeken tussen de inname van het antidepressivum paroxetine door een gedetineerde en diens agressief gedrag dat leidde tot een dubbele moord. Volgens onderzoekers van de Radboud Universiteit Nijmegen was dat verband bij deze man, Ids I., 'duidelijk significant aanwezig'. Dit hoger beroep in deze zaak loopt nog.


In de zaak van Grietje S. gaat de rechtbank in Assen zich nu buigen over de vraag of Selma Eikelenboom als getuige-deskundige wordt gekwalificeerd; de forensisch arts, die op dit onderwerp promoveert aan de universiteit van Denver, staat niet geregistreerd in het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen (NRGD). Als haar de status van getuige-deskundige niet wordt verleend, doet de rechtbank 28 januari uitspraak. Als de status wel wordt verleend, wordt de zaak van Grietje S. op die datum heropend.


Rechters inconsequent bij 'Prozac Killings'


Rechters zijn inconsequent in het leggen van een verband tussen een ernstig geweldsdelict en antidepressiva. Ids I., de gedetineerde die onder invloed van paroxetine in februari 2008 zijn ex-vrouw, haar nieuwe partner en diens ex-vrouw neerschoot, is veroordeeld tot een celstraf van 24 jaar. Alasam S., de asielzoeker die in maart 2013 werd veroordeeld voor de moord op zijn vriendin en een politieagent in Baflo, slikte eveneens paroxetine. Hij sloeg zijn vriendin negen keer met een brandblusser op haar hoofd, doodde de agent met diens eigen dienstpistool en schoot daarna op willekeurige voorbijgangers. S. is volledig toerekeningsvatbaar verklaard en veroordeeld tot 28 jaar cel. Voormalig stewardess Elzelien K. vermoordde in 2008 schijnbaar zonder aanleiding haar dochter en echtgenoot. Zij was kort daarvoor begonnen met het slikken van paroxetine. Na het raadplegen van zeven deskundigen oordeelde de rechtbank dat het middel 'ontremmend' werkt, wat bij de moorden 'een zekere rol' zou hebben gespeeld. K. is verminderd toerekeningsvatbaar verklaard en veroordeeld tot 7 jaar cel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden