Antidepressiva vliegen de winkel uit

Steeds meer Nederlanders slikken steeds grotere hoeveelheden antidepressiva. De vraag is of die altijd goed worden gebruikt...

Voor een pil tegen lusteloosheid gaan zelfs nuchtere Nederlanders voor de bijl. In 2000 bezochten meer dan achthonderdduizend mensen de apotheek met een recept voor een antidepressivum. Vergeleken met 1994 is dit bijna een verdubbeling. Dat blijkt uit gegevens van het Pharmo Instituut in Utrecht.

De stijging wordt vooral veroorzaakt door een toename in het gebruik van tweede generatie antidepressiva (SSRI's), zoals Prozac (fluoxetine), Seroxat (paroxetine) en Fevarin (fluvoxamine). In de periode 1994 tot 1998 steeg het aantal nieuwe gebruikers met meer dan 30 procent, terwijl het aantal voorschriften voor de oudere, tricyclische antidepressiva in die periode nauwelijks is veranderd.

De nieuwe middelen hebben een ander werkingsmechanisme dan de klassieke antidepressiva. Zij worden in de praktijk niet uitsluitend gebruikt voor de behandeling van depressies, maar onder andere ook tegen angststoornissen. De explosieve groei in de verkoop van Seroxat, Prozac en soortgelijke middelen wordt deels verklaard doordat zij worden voorgeschreven in plaats van of in combinatie met benzodiazepines (kalmeringsmiddelen), legt farmaco-epidemioloog dr. Ron Herings, directeur van het Pharmo Instituut uit.

Deze observaties zijn gebaseerd op informatie uit de database van het instituut. Hierin zijn gegevens opgeslagen over het medicijngebruik en ziekenhuisverleden van een half miljoen Nederlanders. Door die gegevens te koppelen, probeert het Pharmo Instituut de effectiviteit en eventuele bijwerkingen van geneesmiddelen in de praktijk vast te stellen.

Een tweede verklaring voor de stijging van het gebruik van antidepressiva is een toename van het aantal patiënten dat hiermee wordt behandeld. Tussen 1994 en 1998 is het aantal nieuwe gebruikers met een derde toegenomen. Dat is enerzijds een gevolg van de vergrijzing, waardoor een groter aantal mensen klachten krijgt. Ook is de drempel om aan te kloppen bij een arts lager geworden, hoewel het taboe op psychische klachten zeker nog niet is doorbroken, aldus Herings. Bovendien is er een tendens onder een aantal artsen om dergelijke klachten eerder met geneesmiddelen te behandelen, meent hij. 'Zij kiezen steeds vaker voor een evidence based-benadering: de effectiviteit van de pillen is aangetoond met klinische onderzoeken. Van gesprekstherapie is de heilzame werking moeilijker vast te stellen, en deze methode is waarschijnlijk vooral voor vrouwen weinig doelmatig.'

Uit de gegevens in de database blijkt dat vrouwen twee keer zo vaak als mannen antidepressiva krijgen voorgeschreven. Dat vrouwen vaker last hebben van depressies was al bekend. Hieraan liggen sociaal-culturele en lichamelijke factoren ten grondslag. Herings: 'In de aanloop van de menopauze raakt bijvoorbeeld de hormoonhuishouding van vrouwen langzaam ontregeld, waardoor zij vaak al tussen de 35 en 45 jaar voor het eerst met een depressie worden geconfronteerd. Bij mannen gebeurt dit meestal pas tien jaar later. Bovendien grijpen mannen volgens bevindingen in Noorwegen in eerste instantie vaker naar de fles; vrouwen neigen meer naar pilgebruik.'

Ondanks de stijging in het gebruik van antidepressiva, zijn Nederlanders ten opzichte van hun buren nog steeds conservatieve pillenslikkers. 'Het voorschrijfgedrag van artsen is hier vrij terughoudend', zegt Herings. In navolging van de rest van Europa verwacht hij dat het pilgebruik in Nederland de komende jaren verder zal toenemen. 'Een stijging van het gebruik van geneesmiddelen is niet per se een probleem, zolang de medicatie verbetering voor de patiënt oplevert. Maar het is de vraag of artsen erin slagen deze middelen voor te schrijven voor de juiste indicatie.'

Vooral het gecombineerde gebruik met benzodiazepines acht hij zorgwekkend. 'Het nut van dergelijke combinaties ontbreekt en gebruik leidt tot verslaving. Met name bij ouderen neemt de kans op ongevallen hierdoor toe.'

Herings pleit voor meer onderzoek naar het effect, de noodzaak en vooral de bijwerkingen van antidepressiva in de dagelijkse praktijk. Hij wijst op de verhoogde kans op ongevallen, verslaving, slaapstoornissen, seksuele problemen en misselijkheid. 'Een relatief onschuldige bijwerking kan een reden zijn om de behandeling te stoppen, terwijl antidepressiva pas effectief zijn op langere termijn. Het gebruik van dit soort geneesmiddelen heeft in dat geval geen enkel nut en is alleen weggegooid geld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden