Opinie

Anti-Russische politiek zal ons schaden

Met eenzijdige, ongefundeerde en oorlogszuchtige uitlatingen komen we in het conflict rond Oekraïne geen steek verder, schrijft Hans Voeten.

Pro-Russische demonstranten in Odessa, Zuid-Oekraïne, 10 april.Beeld afp

Met grote verbazing heb ik de afgelopen weken de reacties gevolgd van Nederlandse politici en Ruslandkenners op de crisis in Oekraïne. Met grote woorden wordt er gespeculeerd over een op handen zijnde Russische inval in het oosten van Oekraïne door de sluwe KGB'er Poetin, die alles in het werk zou stellen om de oude grenzen van het Russische rijk te herstellen. Hij zou het zelfs gemunt hebben op Polen en de Baltische staten!

Het is teleurstellend dat de Nederlandse media dag in, dag uit dezelfde 'experts' een podium geven waarop zij hun eenzijdige, ongefundeerde en soms zelfs oorlogszuchtige retoriek kunnen verspreiden. Zo is het onverantwoord dat Marcel de Haas, van het prestigieuze instituut Clingendael, ons keer op keer wil doen geloven dat Poetins expansiedrift niet te stoppen is en dat hij Oekraïne elk moment kan binnenvallen. Weet hij, als militair expert, dan echt niet van de herhaalde constateringen van journalisten, zoals nu weer de reportage van CNN-verslaggever Phil Black, dat er helemaal geen sprake is van een grote verzameling Russische troepen langs de grens met Oekraïne?

Prat op democratische waarden
Helaas slikken de media de retoriek van deze deskundigen voor zoete koek, wordt de bevolking onterecht angst voor Rusland ingeboezemd en komt ons kabinet met contraproductieve beslissingen zoals het opschorten van de handelsmissie naar Rusland. Tsaar Poetin moet immers worden gestraft! Maar waarvoor? Omdat Rusland is ingegaan op de wens van een grote meerderheid van de bevolking op de Krim om weer onderdeel te worden van Rusland? Vinden onze leiders, die altijd prat gaan op hun democratische waarden, dan echt dat het in stand houden van kunstmatig gevormde, territoriale grenzen belangrijker is dan het recht van een volk of bevolkingsgroep op zelfbeschikking? Opmerkelijk dat politici in Washington, Den Haag en ook Kiev even zijn vergeten dat ook de staten die zij vertegenwoordigen zijn ontstaan uit de wens van de bevolking zich van het moederland af te scheiden. Beweringen dat er bij het referendum sprake is geweest van fraude en intimidatie door Poetins gemaskerde troepen zijn nooit bewezen.

De Russische bevolking op de Krim, maar ook in het oosten van Oekraïne, zou geen enkele reden hebben gehad zich bedreigd te voelen door de nieuwe leiders in Kiev. Gemakshalve wordt vergeten dat de nationalistische partij Svoboda, onderdeel van de huidige interim-regering, in haar programma heeft staan dat de autonome status van de Krim moet worden opgeheven. En al op 23 februari, één dag nadat president Janoekovitsj was verdreven, werd een wet aangenomen waarmee het Russisch als officiële taal van Oekraïne werd afgeschaft. Een duidelijke aankondiging van Kievs nieuwe, anti-Russische politiek. Onze democraten in het Nederlandse parlement zwegen niettemin.

Ook nu wordt weer geroepen dat Rusland onrust aan het stoken is, ditmaal in het oosten van Oekraïne. De betogers in Donetsk, Charkov en Loegansk zouden door het Kremlin worden ingezet - zelfs vanuit Rusland met bussen naar Oekraïne zijn gebracht - om de Russische annexatie van deze steden te verwezenlijken. Bewijzen hiervoor zijn er echter niet, terwijl overduidelijk is dat zowel de VS als de EU de pro-westerse demonstranten in Kiev heeft opgestookt om een staatsgreep te plegen. Wie herinnert zich niet de broodjes die door Victoria Nuland werden uitgedeeld aan de betogers in Kiev of Hans van Baalen en Guy Verhofstadt die op het Onafhankelijksplein stonden te scanderen dat de demonstranten konden rekenen op steun van Europa?

Vijandige bevolking
Ofschoon Rusland zich herhaaldelijk constructief opstelt door te pleiten voor de vorming van een Oekraïense federale staat - waarschijnlijk de enige manier om het land op vreedzame wijze bijeen te houden - wordt vanuit het Westen geroepen dat Rusland moet 'deëscaleren'. Dit terwijl Amerikaanse oorlogsschepen de Zwarte Zee op worden gestuurd en Moskou steeds wordt bedreigd met nieuwe, zwaardere sancties. Zelden vraagt men zich af of Rusland werkelijk zit te wachten op de annexatie van de failliete Oost-Oekraïense regio's met een deels vijandige bevolking.

De tijd zal leren of Europa zichzelf wel een dienst heeft bewezen met deze harde, anti-Russische politiek. Terwijl de EU worstelt met grote interne problemen moet het de komende jaren mede verantwoordelijkheid dragen voor de diepe economische crisis waarin Oekraïne zich bevindt. Het land heeft de komende twee jaar zeker 35 miljard dollar aan buitenlandse hulp nodig. Zullen de Europese burgers offers willen brengen voor het corrupte Oekraïne? Of zal het anti-Europese sentiment hierdoor verder toenemen? En hoe verstandig zal het achteraf zijn geweest dat wij onze met moeite opgebouwde betrekkingen met Moskou te grabbel hebben gegooid, alleen maar om een failed state als Oekraïne binnen onze invloedssfeer te krijgen? Rusland, dat veruit de belangrijkste handelspartner van de EU is en dat wij nodig zullen hebben om conflicten in onder meer Syrië en Iran op te lossen.

Het is bijna onvermijdelijk dat de demonstranten op het Onafhankelijksplein, die terecht streden tegen hun corrupte leiders, de grootste teleurstelling te wachten staat. Ondanks alle gewekte verwachtingen zal Europa hun problemen immers niet kunnen of willen oplossen; zij zullen te maken krijgen met keiharde, door het IMF opgelegde bezuinigingen die zullen leiden tot de verdere verpaupering van hun land; door de anti-Russische politiek van hun regering zullen zij definitief een belangrijk deel van hun grondgebied moeten missen; en de voor Kiev zo vitale economische en politieke banden met Rusland zullen voor jaren ernstig zijn beschadigd. Hierdoor zullen nieuwe conflicten een constante bedreiging vormen voor de stabiliteit van Oekraïne.

Als onze politieke leiders en Ruslandexperts een verdere escalatie van het conflict willen voorkomen, moeten zij de bevolking allereerst een realistisch beeld geven van de crisis rond Oekraïne. Met eenzijdige en op niets gebaseerde, oorlogszuchtige uitlatingen komen we geen stap verder.

Hans Voeten is promovendus Geschiedenis en Ruslandkunde aan de UvA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden