Anti-rooklobby bereidt juridische acties voor

De Nederlandse anti-rooklobby, aangevoerd door de Nederlandse Stichting Volksgezondheid en Roken (Stivoro), bereidt juridische acties voor tegen de tabaksfirma's. Het Haagse advocatenkantoor Buruma Maris studeert via welke gerechtelijke procedure de fabrikanten het best aan te pakken zijn....

Van onze verslaggever

Hans Faber

AMSTERDAM

Volgens het vrijdag bereikte akkoord tussen enkele Amerikaanse staten en bedrijven als Philip Morris (producent van onder andere Marlboro), RJR Nabisco (Camel) en BAT Industries (Lucky Strike) hebben de fabrikanten zich verplicht in 25 jaar 370 miljard dollar te betalen. Daaruit worden strafzaken afgekocht en de medische kosten van rookslachtoffers gefinancierd. In het bedrag is een boete van 60 miljard dollar opgenomen als straf voor de misleiding.

'Ik zou niet weten waarom de industrie in de Verenigde Staten wel betaalt voor de schade die zij heeft veroorzaakt en in Europa niet', reageert De Blij. De advocaten van Buruma Maris wegen Stivoro's kansen van een rechtszaak. Ook moet het kantoor de beste strategie bepalen. Na de zomer zal Stivoro de knoop doorhakken.

De Blij schat zijn kansen redelijk hoog in, maar houdt ook veel slagen om de arm. 'Als we procederen, moeten we het lang kunnen volhouden. De tegenstander zal het niet zonder slag of stoot opgeven. Daarvoor is geld nodig, daar moeten we natuurlijk voor zorgen.'

Hij put hoop uit de stapels documenten die vrij komen als de Amerikaanse schikking openbaar wordt. Daaruit zal moeten blijken dat de tabaksfirma's consumenten bewust hebben misleid over de gevaren van het roken. Daarnaast moeten de documenten uitwijzen of de firma's het product gemanipuleerd hebben om rokers verslaafd te houden. Vrijdag werd slechts een beknopte samenvatting van de schikking bekendgemaakt.

Net als andere Europese anti-rookorganisaties zal Stivoro putten uit de ervaringen die advocaten in de VS hebben opgedaan. Vertegenwoordigers van deze organisaties kwamen begin deze maand onder auspiciën van Europese kankerorganisaties bij elkaar om te kijken of processen in Europa zinvol zijn. Verwacht wordt dat de schikking in de VS met name door de informatie die vrijkomt een aantal zaken in Europa zal bespoedigen. Daarnaast zal de schikking een hausse aan nieuwe procedures opleveren.

De bedoeling van Stivoro's procedure is niet individuele zieke rokers of hun nabestaanden rijker te maken. De Blij wil vooral een scherper ontmoedingsbeleid voor tabak afdwingen. 'Ik koop er niets voor dat één persoon tien miljoen krijgt. Het gaat er mij om dat iedereen er iets aan heeft.'

PvdA-fractieleider Wallage pleitte zondag voor een verbod op sponsoring door drank- en tabaksfirma's. Daarmee wil hij het rook- en drinkgedrag onder jongeren terugdringen. Uit een onderzoek van het Trimbos-instituut dat vorige week werd gepubliceerd bleek dat jongeren tussen twaalf en achttien jaar meer zijn gaan roken en drinken.

Een dergelijk verbod staat niet bovenaan het prioriteitenlijstje van Stivoro-directeur De Blij. Eerst moet het tabaksfabrikanten worden verboden om via buitenreclame nieuwe klanten te werven. 'Abri's zijn erg belangrijk voor de tabaksjongens. En ze staan daar waar de jongeren staan. De firma's weten ze feilloos te vinden.' Vanaf het moment dat studenten een OV-jaarkaart kregen, betoogt De Blij, zijn de tabaksmerken massaal aanwezig op NS-stations en bij bushaltes.

Vraag is of een verbod op sponsoring politiek haalbaar is. Wallage kreeg weliswaar bijval van D'66-minister Borst van Volksgezondheid, maar de afgelopen jaren is gebleken dat CDA en VVD tegen al te vergaande beperkingen stemden.

Mocht Wallage toch genoeg steun vinden voor zijn voorstel dan zal het verbod vooral de motorsport en organisatoren van culturele en muziekevenementen hard treffen. Merken als Marlboro en Rothmans steken bijvoorbeeld veel geld in de Formule 1. In Zandvoort wordt jaarlijks de Marlboro Masters gehouden. Ook Gauloises Blondes is actief als sponsor van motorraces. Verwacht wordt dat de grote races die veel televisiekijkers trekken, zoals de Formule 1, het wel redden zonder steun van tabaksfirma's. Kleinere zullen het moeilijk krijgen.

Dat geldt evenzeer voor veel culturele evenementen. Bekende sigaretten- en shagmerken treden vaak op als sponsor. Zo werd vorige maand nog het Drum Rhytm Festival in Amsterdam gehouden. Mocht Drum als sponsor wegvallen dan wordt het voor de organisatie moeilijk om grote namen als rapper Snoop Doggy Dogg te contracteren, zoals in mei het geval was.

Volgens Th. van den Hoek, directeur van het North Sea Jazz Festival, redt zijn festival het voorlopig niet zonder sponsoring. Zijn sponsors zijn Javaanse Jongens van shagfabrikant Theodorus Niemeyer en Oranjeboom van brouwer Interbrew. Beide zijn ieder goed voor 7 procent op de begroting van het festival. Met 14 procent minder te besteden komt het wereldwijd bekende evenement zelfs in de gevarenzone, vreest Van den Hoek.

Een beperking op reclameuitingen of een sponsoringverbod zal er overigens niet toe leiden dat de tabaksindustrie voor het grote publiek onzichtbaar wordt, zo is de verwachting. De afgelopen jaren heeft de branche hard gewerkt aan het opbouwen van een databank waarin de klanten zijn opgenomen, zodat de rokers altijd via direct mail te benaderen zijn.

Bovendien weten de marketingafdelingen van de tabaksfabrikanten voortdurend loopholes te vinden in het door henzelf opgestelde systeem van zelfregulering. Dat bleek anderhalf jaar geleden nog uit een rapport van het onderzoeksbureau Science & Strategie.

Sinds 1 januari 1996 geldt bijvoorbeeld een verbod op tabaksreclame op het filmdoek. Volgens de letter van de door de industrie opgestelde reclamecode is het echter niet verboden een commercial te tonen voor cd's van het Drum Rhytm Festival. Dat daarbij de merknaam Drum meerdere malen in beeld komt, staat evenmin in die code.

Pagina 11: Commentaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden