Anti-kwakzalvers beheersen het debat

Nieuws vertekent. Een ramp dichtbij krijgt meer aandacht dan een ramp ver weg. Slecht nieuws scoort beter dan goed nieuws. Nieuws dat op een presenteerblaadje wordt aangeboden, haalt sneller de krant dan zaken waar de krant zelf naar op zoek moet.


Daar moest ik aan denken toen lezers klaagden over de stiefmoederlijke manier waarop de krant alternatieve geneeskunst behandelt. De aanleiding was het bericht 'Kinderen snel naar kwakzalver' van 7 oktober, over een symposium van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Al snel zat er een vertrouwde klacht in mijn mailbox: 'Waarom biedt de Volkskrant de Vereniging tegen de Kwakzalverij zo'n groot podium?' 'Waarom geen aandacht voor de andere kant van het verhaal?'


De Vereniging tegen de Kwakzalverij (VtdK) timmert inderdaad aan de weg. Een kleine bloemlezing uit de Volkskrant vanaf 2009: De VtdK is 'verontrust' over de trek van westerse homeopaten naar Afrika. De VtdK vindt dat de overheid btw moet heffen op alternatieve geneeskunst. De VtdK reikt de jaarlijkse Kwakzalverprijs uit. De VtdK fulmineert tegen 'modeziekten'. De VtdK mag alternatieve artsen kwakzalvers noemen. VdtK over de kwestie Millecam. Nog ééntje dan: de VdtK is boos op de gemeente Zalk die een straat wil vernoemen naar het kruidenvrouwtje Klazien uut Zalk. Daarnaast publiceerde de krant drie keer een interview met voorlieden van de VtdK, een opiniestuk en een ingezonden brief.


De tegenhangers van de VtdK zijn (onder meer) de Artsenvereniging voor Homeopathie (VHAN), de Stichting IOCOB voor Innovatief Onderzoek en Onderwijs van Complementaire Behandelvormen en de Nederlandse Vereniging voor Acupunctuur, de NVA. Alleen de IOCOB heeft vanaf 2009 de redactionele kolommen van de Volkskrant een keer gehaald. En de klinisch psycholoog Pieter Langedijk, bekend van alternatieve behandelmethoden tegen stress, adhd en faalangst, haalde de krant. De redactie schreef een postuum toen hij in 2011 overleed.


'De anti-kwakzalvers komen vaak met interessante nieuwtjes', zegt de chef wetenschap. Daar komt bij dat alternatieve genezers een diffuse groep vormen van ezelknuffelaars tot en met regulier opgeleide artsen die hun traditionele vaardigheden combineren met bijvoorbeeld antroposofische inzichten. Er zijn tientallen (erkende) beroepsverenigingen. Dat communiceert voor journalisten lastiger dan met één anti-kwakzalverclub.


De chef wetenschap: 'Het probleem is vooral dat alternatieve artsen bijna allemaal dingen doen waarvan vaststaat dat het niet werkt. Er liggen inmiddels stapels onderzoeken naar de effectiviteit van acupunctuur, homeopathie en wat al niet.' En als de werking niet wetenschappelijk is aangetoond, verliest de wetenschapsredactie al snel haar belangstelling.


Maar de krant is breder dan de wetenschapsredactie. Op de binnenlandpagina's komen alternatieve geneeswijzen alleen in de krant op basis van incidenten. Ik denk aan de affaire-Millecam en recent een soortgelijke rechtszaak tegen twee alternatieve hulpverleners die volgens de rechter hun zorgplicht hebben verzaakt jegens een vrouw met borstkanker.


De krant heeft weinig systematische aandacht voor de niet-reguliere geneeskunst, terwijl het grote publiek daar wel belangstelling voor heeft. In 1981 had 3,7 procent van de Nederlanders contact met een alternatieve arts. In 2009 was dat 6,5 procent, ruim een miljoen Nederlanders (bron CBS). Er wordt jaarlijks circa 800 miljoen euro besteed aan niet-reguliere geneeskunst. Vijf grote zorgverzekeraars hebben het initiatief genomen tot een opleidingsprogramma op hbo-niveau aan de Universiteit Leiden voor alternatieve genezers en therapeuten. Zelfs een traditioneel bolwerk als de landelijke artsenfederatie KNMG is geen tegenstander van alternatieve geneeswijzen, mits ze worden toegepast door reguliere artsen en louter als aanvulling op reguliere geneeskunde.


Het debat tussen klassieke en alternatieve genezers loopt soms hoog op. De anti-kwakzalvers halen de redactionele kolommen. Het alternatieve circuit moet het doen met de brieven- en soms de opiniepagina. Daarmee doet de krant geen recht aan de werkelijkheid.


De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten, op- en aanmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en over journalistieke aanpak.


ombudsvrouw@volkskrant.nl, volkskrant.nl/ombudsvrouw

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden