'Anti-Haagse retoriek die Wilders ooit tot held maakte, heeft nu minder effect'

Dat Wilders voortdurend de grenzen van de wet opzoekt, is een signaal dat herijking nodig is. Dat betoogt schrijfster Nausicaa Marbe.

Beeld anp

Terwijl ik dit schrijf is de tweede dag van de Algemene Beschouwingen volop gaande. De premier heeft het woord, het debat gaat over bezuinigingen. Orde op zaken heet dat in optimistische VVD-taal. Een verademing in vergelijking met de dag daarvoor, toen Wilders voor aanvaringen zorgde. De toon werd gezet door zijn liederlijke typeringen van zijn collega's. Kassa. De actualiteitenrubrieken hebben zich avondvullend verlustigd aan het almaar herhalen ervan. Met als gevolg dat de politieke gespreksstof, het verlanglijstje van de PVV, bleef liggen.

Bedrijfspoedel
Maar ook fractievoorzitters schijnen pap te lusten van Wilders' uithalen. Want zie, de vergadering is donderdag nog niet geopend of men eiste een interventie van Rutte over Wilders' taal en gedrag. Die zijn erin geluisd, denk je dan. Wilders wierp ze de denigrerende term 'bedrijfspoedel' toe en daar - we blijven in hondse terminologie - gaan ze voortaan mee aan de wandel. Gelukkig hield Rutte de poot stijf, anders was de hele ochtend verloren gegaan aan herhalingen van Geerts nieuwste huisdier- en excrementenretoriek.

Natuurlijk heeft Wilders zijn gehoor weer op de kast gejaagd. Nu zelfs ondanks zijn verzwakte positie van gedoger die eigenlijk recalcitrant oppositie zou willen voeren. Tel daarbij de succesvolle flirtage van zijn aartsvijand PvdA met het kabinet: hij zit er niet fleurig bij. Dat spint hij weliswaar door de gedoogstatus als een belediging in het gezicht van Job Cohen te werpen. Maar iemand belachelijk maken om wat je zelf bent leidt tot verlies van geloofwaardigheid.

Nog iets dat hem parten speelt: nu hij zelf tot het establishment behoort, heeft de anti-Haagse retoriek die hem ooit tot held van het onbegrepen volk maakte, minder effect. Wilders moet tenminste twee soorten publiek bedienen: de a-politieke stemmers die revolte en spektakel willen en de rechtse vleugel die hij aan de VVD kan verliezen. Cabaret voor de eersten, serieuze politiek voor de tweeden: de gore grap weerklonk in de loop der tijd steeds duidelijker dan de analyse.

Misser
Maar niet bij deze Algemene Beschouwingen. Los van de schunnigheden bracht hij uitgewerkte inhoud op tafel. Griekenland. Strafrecht. Immigratie- en asielbeleid. Een wetsvoorstel tegen minaretten. Het leidde tot nondiscussies. Een misser. Want hoezeer die voorstellen zijn tegenstanders ook tegen de borst stuiten, ze moeten besproken worden. Zo'n minarettenverbod gaat niet alleen over de vrijheid van godsdienst, maar ook over identiteitsvorming en ingrijpende culturele veranderingen. Daar zit een discussie in die verder gaat dan wat de wet ons gebiedt. Er is een spanning tussen het algemeen belang en de herkenbaarheid van burgers erin. Politici die deze discussie afkerig wegwuiven zijn onwaardige volksvertegenwoordigers. Zolang zij automatisch nee roepen, heeft Wilders vrij spel.

Woensdagmiddag wraakte zich de uitputting van Wilders' tegenstanders. Ze hadden zo hun best gedaan om beheerst te blijven, dat ze niet meer toe kwamen aan inhoudelijke kritiek. Hun weerwoord was vooral gericht op de politieke rol van de PVV-leider. Het ging over de stekker, over Wilders als oud-VVD'er, over PVV'ers in het Europese Parlement. Moedeloos stemt deze automatische vertaling van politieke issues in persoonlijke vinnigheden - een besmettelijke PVV-stunt. Alsof de burger van het politieke debat hetzelfde verwacht als van die gluiperige jury's waarin BN'ers zich verkneukelen in het vernederen van jong talent.

Zelfs CDA'er Sybrand van Haersma Buma, scherp en zakelijk, legde het uiteindelijk tegen Wilders af. Toen hij naar aanleiding van de 'haatpaleizen' het 'haat zaaien' ter sprake bracht, kwam Wilders in de knel. Ineens moest hij de vrijheid van meningsuiting die hij zelf geniet ook beschermen voor de haat-imam.

Vanzelfsprekend
Helaas stootte Van Haersma Buma niet door om dit punt dat de PVV steevast negeert, voor het voetlicht te brengen: dat de rechtstaat niet alleen voor gelijkgezinden rechtsgelijkheid garandeert. En dat dezelfde rechtstaat Henk en Ingrid de ultieme, onontbeerlijke bescherming biedt.

In een tijd waarin dit democratisch besef niet meer vanzelfsprekend is, moet het weer uitgelegd worden, in detail. Dat Wilders voortdurend de grenzen van de wet opzoekt, is een signaal dat herijking nodig is. De inhoudelijke discussie die we nu missen, gaat niet over de PVV, maar over wat gevreesde culturele veranderingen daadwerkelijk sociaal betekenen. Om voor de verandering met Goethe te spreken: 'Das also war des Pudels Kern.'

Nausicaa Marbe is schrijfster.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.