Reportage

Anti-corruptiewetten veranderen Koreaanse eetcultuur

Terwijl de hun president Park is verwikkeld in een corruptieschandaal, worstelen de Koreanen met de nieuwe anticorruptiewet en de sociale codes. Wie betaalt de rekening van het diner? Mag de dokter nog een cadeautje?

Lunch in restaurant Congdu in Seoul. Beeld Jun Michael Park/laif

Met enige trots wijst manager Lee Dong Seob van het Koreaanse restaurant Congdu op het menuutje dat gasten van zijn restaurant sinds kort bij de reguliere kaart krijgen aangeboden. 'Je moet nu kiezen tussen of soep of salade en het dessert is geschrapt, maar verder is alles hetzelfde.'

De gasten kunnen op het versoberde menu nog steeds kiezen tussen rijstsoep met rundvlees of een stuk varkensrib, benadrukt Lee, maar de prijs is verlaagd naar 29,800 won; €23,50, inclusief btw.

Restaurant Congdu blijft zo net binnen de grenzen van de nieuwe Koreaanse anticorruptiewet, die ambtenaren, docenten en journalisten verbiedt maaltijden te accepteren die meer dan €24 kosten.

Door de maatregel is het in Congdu rond het middaguur nog steeds druk met lunchende ambtenaren en zakenlui, zegt Lee - bruin pak, oortje in - terwijl hij de smetteloos witte tafellakens naloopt. Lee heeft door de wet de winst zien dalen, maar is toch enthousiast. 'Als manager zie ik dat het slecht is voor de zaken, maar persoonlijk vind ik het een goede wet. Het is tijd dat de Koreaanse samenleving verandert.'

De groeiende aversie tegen corruptie is een van de redenen waarom er nu al twee weken dagelijks wordt gedemonstreerd tegen president Park Geun-hye. Aanvankelijk waren de demonstranten vooral boos omdat de president Choi Soon-sil, een oude vriendin en de dochter van een beruchte sekteleider, invloed had gegeven op staatszaken. Nu komen steeds meer details naar buiten die rieken naar corruptie.

President Park verhoord

President Park Geun-hye zal deze week worden ondervraagd in het onderzoek naar fraude en machtsmisbruik door Choi Soon-sil. Choi, de dochter van een sekteleider, zou haar vriendschap met Park hebben gebruikt om bedrijven geld afhandig te maken en invloed uit te oefenen op staatszaken. Het schandaal leidde zaterdag tot de grootste demonstratie in Zuid-Korea sinds 1987. Honderdduizenden Koreanen eisten het vertrek van de president.

Lunchmenu bij Congdu: niet meer dan 24 euro. Beeld Jun Michael Park/laif

Zo vermoedt de openbare aanklager dat Choi met twee naaste medewerkers van Park bedrijven als Samsung, Hyundai en LG heeft gedwongen miljoenen te doneren aan twee stichtingen. Vorig jaar haalden deze organisaties binnen twee dagen 40 miljoen euro op. Een deel van dat geld zou door Choi zijn doorgesluisd voor privédoeleinden, zoals de aanschaf van een dressuurpaard voor haar dochter.

Nu het schandaal op straat ligt, komen ook de bedrijven in problemen die blijkbaar zonder vragen te stellen de portemonnee hebben getrokken. Vorige week deed de politie een inval in het hoofdkantoor van Samsung, het grootste bedrijf van het land.

Verbaasd is niemand over de nauwe banden tussen overheid en bedrijfsleven. In Korea maakt een klein aantal familiebedrijven, chaebol, de dienst uit. De chaebols zijn onder de militaire dictatuur groot geworden met steun van de overheid. Ze kregen allerlei voordelen, zolang ze de export van Zuid-Korea omhoogstuwden. Corruptie en belangenverstrengeling waren de vruchten van die aanpak.

De smeeroliecultuur beperkt zich niet tot het bedrijfsleven. Zo was het in Korea tot voor kort de normaalste zaak van de wereld dat ouders docenten iets extra's toestopten om er zeker van te zijn dat hun kroost genoeg aandacht kreeg. Ook keek niemand raar als zakenlui met hun overheidscontacten op de golfbaan stonden, of als ambtenaren journalisten eens flink in de watten legden.

Maar nu ook relatiegeschenken boven de €40 voor zowel gever als ontvanger verboden zijn, moeten allerlei sociale codes op de schop. Dat is niet eenvoudig in een land waar conventies een groot deel van het sociale leven reguleren. Lee ziet hoe zijn gasten worstelen. 'Vroeger zou de oudste persoon aan tafel de rekening oppakken, nu besluiten de gasten vaak de rekening te splitsen. Korea is going Dutch.'

Honderdduizenden Koreanen eisten zaterdag tijdens een kaarsenwake het vertrek van hun president. Beeld getty

Ook is niet duidelijk wanneer er precies sprake is van belangenverstrengeling. Zo vragen dokters zich af of ze nog wel bedankjes mogen aannemen van patiënten, ook staande praktijk. Veel werkgevers organiseren workshops om hun personeel te trainen hoe ze met de anticorruptiewet om moeten gaan.

Ondanks deze strubbelingen steunen veel Koreanen de wet. Volgens zakenman Kyoung Woo, die tussen de gangen door buiten een sigaretje rookt, moet Zuid-Korea 'schoner worden'. 'Alle corruptieschandalen brengen onze kredietwaardigheid in gevaar. Dat is niet goed voor onze handelspositie.'

De politieke en bestuurlijke top van het land komt regelmatig in opspraak wegens corruptie. Vorig jaar nog openbaarde een directeur van een constructiebedrijf, vlak voor hij zelfmoord pleegde, een omkooplijst met politici en topfunctionarissen, onder wie de premier en de stafchef van president Park.

Lunchtijd in restaurant Congdu in Seoul. Beeld Jun Michael Park/laif

Juist Park beloofde bij haar aantreden de corruptie aan te pakken. Veel Koreanen denken echter dat Park van de fraude van haar vriendin Choi Soon-sil moeten hebben geweten. Daarmee zou zij de vijfde (van in totaal elf) president van Zuid-Korea worden die in een corruptieschandaal verzeild raakt.

Geen wonder dat weinig Koreanen er vertrouwen in hebben dat de anticorruptiewet de handel en wandel van de elite niet zal veranderen. De makers van de wet hielden er wel rekening mee. Op forse overtreding van de wet staat een maximum gevangenisstraf van drie jaar of een boete van maximaal 24 miljoen euro.

Binnenkort wordt de eerste zaak onder de nieuwe wet behandeld. Een man stuurde een agent als bedankje voor het verzetten van een verhoorafspraak een luxedoos met rijsttaartjes (waarde €36). De agent stuurde ze terug en deed aangifte. Voor de gever dreigt een boete van €180.

President Park Geun-hye. Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden