Anti-bezuinigingsregering Portugal start met moeizaam akkoord

Portugal heeft sinds deze week zijn 'anti-bezuinigingsregering'. Antonio Costas, de voormalige socialistische burgemeester van Lissabon, tekende donderdag voor zijn coalitieregering van socialisten, het Linkse Blok, communisten en Groenen. Na jaren van straffe kortingen op de uitgaven en stevige belastingverhogingen, is daarmee een regering aan de macht die een eind wil maken aan het door Europa afgedwongen bezuinigingsbeleid.

Antonio Costas in het Portugese parlement Beeld epa

Is na Griekenland het nu de beurt aan Portugal om in een Syriza-achtige aanvaringskoers met Brussel te komen? Het Linkse Blok, na de socialisten de grootste deelnemer in de linkse coalitie geldt als de Portugese evenknie van Syriza of het Spaanse Podemos. Woordvoerster Catarina Martins gold was de grote verrassing in de vorige maand gehouden verkiezingen, door Portugals gestaalde communistische partij voorbij te streven.

Maar de toon in de huidige coalitie wordt toch vooral bepaald door de socialistische premier Costas. En deze leidt een coalitie die weliswaar beloofd een eind te maken aan de gehate bezuinigingen, maar die onderling nogal verschillende opvattingen kent. Het regeringspact kwam daarbij tot stand via apart onderhandelde afspraken tussen de socialistische partij en zijn afzonderlijke coalitiegenoten. De partijen zijn het er over eens dat de belastingen voor werknemers niet omhoog mogen en dat de pensioenen niet worden verlaagd.

Verder heerst nog veel onduidelijkheid en stof voor potentieel geruzie. Dat bleek al onmiddellijk vrijdag tijdens de eerste parlementszitting onder de nieuwe regering toen de speciale crisis inkomstenbelasting van 3,5 procent aan de orde kwam. De socialisten willen deze halveren, het Linkse Blok en de communisten willen de belastingen helemaal afschaffen. De coalitiepartners kwamen er niet uit, waarop de zaak voor nader overleg werd uitgesteld.
Stof voor conflict ligt er genoeg. Aan de ene kant moet de coalitie het idee hoog houden dat er het bezuinigingsbeleid onder de vorige conservatieve regering van premier Coelho Passos definitief voorbij is. Aan de andere kant heeft premier Costas met zoveel woorden moeten toezeggen dat Portugal zijn budgettaire verplichtingen aan de Europese Unie gestand doet. Dat was een eis van de conservatieve president Cavaco Silva om Costas een regering te laten vormen. Cavaco, die begin volgend jaar definitief afscheid neemt als staatshoofd, koestert een legendarische hekel aan de Portugese communisten. Hij liet zelfs bij de inhuldigingsceremonie van het kabinet nog zijn weerzin blijken voor de linkse regering, die volgens hem op 'onvolledige, onsamenhangende en asymmetrische' afspraken is gebaseerd. Hij eiste van de nieuwe premier een half dozijn garanties dat Portugal Europees in de pas blijft lopen.

Dat lijkt in zoverre gebeurd dat het Linkse Blok en de communisten hun meest radicale eisen in de koelkast gezet, zoals het uittreden uit de euro en uit de NAVO en het schrappen van zestig procent van de staatsschuld. Maar een flinke verhoging van het minimumloon, nu 505 euro per maand, blijft op de verlanglijst staan, net als het einde van de bevriezing van de ambtenarensalarissen en een verlaging van de BTW in de restaurants van 23 naar 13 procent. Het overheidsbudget van volgend jaar, dat al een maand geleden bij Brussel ingeleverd had moeten worden, was de eerste vuurproef waarin de regering gisteren de afzonderlijke akkoorden op samenhangende bijeen moest brengen. Dat leek, op papier althans, gelukt: het tekort wordt volgende jaar op 2,8 procent begroot, binnen de Europese drie procent.

Grote rol om Brussel tevreden te houden is weggelegd voor de Harvard-econoom Mário Centeno, die benoemd is als niet-partijgeboden minister van financiën. Het terug draaien van een aantal privatiseringen, zoals de nationale vliegtuigmaatschappij TAP en het openbaar vervoer in de grote steden, komt in handen van de eveneens onafhankelijke econoom Manuel Caldeira Cabral. Veel van de potentiële hoofdpijndossiers lijken daarmee bij technocraten ondergebracht. Opmerkelijkste benoeming werd de in Angola geboren Francisca van Dumen als minister van justitie. Daarmee komt voor de eerste keer in de Portugese geschiedenis een zwarte vrouw op een ministerpost.

Antonio Costas Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden