Anti-autoritaire advocaat van de niet-stemmer

Zelfs in zijn vriendenkring begrijpt niet iedereen wat prominent advocaat Peter Plasman bezielt om een partij voor niet-stemmers te beginnen, met als enige belofte niets te zullen doen. En toch, zegt er een, is het 'Plasman ten voeten uit'. Anti-autoritair en, vooral, ongrijpbaar.

Jan Tromp
Peter Plasman: 'Het heeft maar weinig gescheeld of hij was zelf aan de verkeerde kant beland.' Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant
Peter Plasman: 'Het heeft maar weinig gescheeld of hij was zelf aan de verkeerde kant beland.'Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Voor velen is het moeilijk te snappen. Waarom richt een scherpe geest, iemand die als vooraanstaand strafrechtadvocaat beroepshalve en ook nog eens karakterologisch altijd erop uit is zin van onzin te scheiden, een partij Niet Stemmers op? Een partij die als thuishaven voor alle mensen die thuisblijven - ongeveer een kwart van het electoraat - plechtig belooft dat hun Kamerleden niets zullen doen. Helemaal niets. Ze zullen niets zeggen, het is überhaupt de vraag of ze in de vergaderzaal verschijnen. Aan stemmen - dat is tot uitdrukking brengen of je vóór of tegen bent - beginnen ze al helemaal niet. Ze zijn vóór noch tegen; ze zijn en daarmee basta.

En toch is mr. Peter Plasman (64) geen Italiaanse clown.

NRC-columnist Bas Heijne werd duizelig van zoveel leegte ineens. 'Wat beweegt de man?', vroeg hij zich af. Even veronderstelde Heijne zelfs dat het kunst zou zijn; je mag niets uitsluiten.

'Dit is Peter ten voeten uit', zegt Simon Vuyk, misdaadjournalist en vriend van Plasman. Vuijk begrijpt het. 'Niemand denkt na over het fenomeen van de niet-stemmers. Het is wezenlijk voor Peter dat hij er juist dan de vinger op legt. Niet op een opruiende manier, maar creatief en ook wel een beetje met een glimlach, een beetje ondeugend.'

Wat als fijne rode draad door het leven van Peter Plasman loopt is zijn allergie voor autoriteit, voor pretenties. Als hij macht ruikt, al is het op afstand, krijgt hij iets opstandigs, iets licht anarchistisch.

Nemen we de Postcodeloterij en derivaten daarvan, zoals het tv-programma Miljoenenjacht. Plasman heeft het opgenomen voor een man die in zijn zenuwen op een rode knop drukte en daardoor niet 5 miljoen maar 'slechts' 125 duizend euro ontving. Plasman steekt er ziel en zaligheid in.

Krokodillentranen

Het bedrog druipt ervan af, van die Postcodeloterij, meent hij. Het manipuleert gewone mensen om mee te doen, het is emotionele chantage van een machtige machinerie. Zoon Rijk: 'Als mijn vader een kans krijgt om een spaak in het wiel te steken, grijpt hij die. Hij denkt in termen van recht en onrecht. Daardoor voelt hij zich sterk staan.'

Plasmans steun voor de kleine man in de grote wereld van de loterij is in zeker opzicht vergelijkbaar met zijn pleidooi voor de rechten van de niet-stemmer. Al in 1994 richtte hij de Vereniging voor Niet Stemmers op. Wat hem stoort is de onverschilligheid van de machthebbers: op de avond van de verkiezingen plengen zij krokodillentranen over zoveel wegblijvers, dan verdeelt men de buit en gaat over tot de orde van de dag. Plasman wil het probleem van de niet-stemmers 'zichtbaar' maken.

Maar dan? Hoe een zichtbaar probleem op te lossen? Daar houdt de partij Niet Stemmers zich niet mee bezig. Zoon Rijk, die net als zijn broer Rits op de kandidatenlijst staat: 'Alsof er een noodzaak is om altijd met een oplossing te komen.'

CV

1952 Geboren in Roermond
1964-1970 Hbs-b
1970-1979 Nachtportier, schoonmaker, ambtenaar, beroepspokeraar
1984 Afgestudeerd als jurist
1987 Beëdigd als strafrechtadvocaat
1994 Oprichting van de Vereniging voor Niet-Stemmers
2000 Enschedese vuurwerkramp; verdediger van directeur vuurwerkfabriek
2004 Moord op Van Gogh: verdediger Mohammed B.
2015 Vrijspraak voor zijn cliënt neuroloog Jansen Steur

Zie ook plasmanadvocaten.com

Rijk Plasman heeft een bijzondere baan: hij heeft een geldsysteem bedacht en opgezet. Het heet Gulden; het is een digitale munt, Rijk Plasman ziet het als alternatief voor de bitcoin. Het initiatief heeft veel van doen, onderkent hij, met zijn opvoeding: denk niet in hokjes, kijk niet naar grenzen en beperkingen, dat is oninteressant. 'Mijn vader zit ook zo in elkaar. Als hij iets in zijn hoofd heeft, ook al is het onwaarschijnlijk, dan is hij er niet vanaf te brengen.'

Niet iedereen snapt de Plasmannen, ook niet in de vriendenkring. Fotograaf Erwin Olaf: 'Ik begrijp de humor. Ik begrijp dat het enorm tongue in cheek is. Persoonlijk ben ik voor een stemplicht. Democratie is een geschenk.'

Tekst gaat verder onder afbeelding.

Peter Plasman in zijn boot op vakantie in Friesland. Plasman trad op in de rechtszaak over de vuurwerkramp en verdedigde topcrimineel Sam Klepper en Mohammed B. bij, de moordenaar van Theo van Gogh. Beeld
Peter Plasman in zijn boot op vakantie in Friesland. Plasman trad op in de rechtszaak over de vuurwerkramp en verdedigde topcrimineel Sam Klepper en Mohammed B. bij, de moordenaar van Theo van Gogh.Beeld

Anti-autoritair

Ger van Westing is eindredacteur bij Nieuwsuur. Hij en Plasman zijn bevriend geraakt in 2000, toen Van Westing als verslaggever de Enschedese vuurwerkramp deed en Plasman de verdediging op zich nam van Rudi Bakker, een van de directeuren van SE Fireworks.

Van Westing: 'Ik heb die partij van Peter totaal niet begrepen. Ik begrijp het eerlijk gezegd nog steeds niet. Het is intussen wel typerend voor Plasman. Hij heeft een rebelse kant. Het is des Plasmans om te zeggen: maar dit vind ik toevallig en dan doe ik het ook. Je komt niet helemaal los van de bijgedachte dat het een spel is. Maar hij speelt het met overgave en in onverstoorbaarheid.'

Thuis heeft Plasman een hekel ontwikkeld aan autoriteit die zichzelf oppoetst. Hij was de zoon van een beroepsmilitair. Zijn vader poseerde. Het was de poeha van sterren en strepen, van parades en uniformen. Hij zag de onderlinge naijver tussen beroepsmilitairen, hij hoorde al het geroddel. Hij vermoedt dat zijn anarchistische inslag erop is terug te voeren. 'Ik zag dat het reuze meeviel met de imponerende buitenkant van de macht', vertelde hij aan Nieuwe Revu. 'Daardoor raak ik niet zo snel onder de indruk van autoriteit.'

Om de haverklap werd er verhuisd, van kazerne naar kazerne. Hij heeft eens uitgerekend dat hij in zijn leven in 29 huizen heeft gewoond. Hij deed de lagere school op zes, de middelbare op vier plekken. Zijn ouders gingen uit elkaar toen hij elf was.

Al dat zwerven en de scheiding van zijn ouders dwongen hem zelfstandig te zijn. 'Ik was altijd op mezelf aangewezen. Ik burgerde nooit ergens in.'

'Wanneer je alles alleen blijft doen, loop je het risico dat je anderen niet toelaat', zei hij over zijn jeugd. Van Westing: 'Het heeft maar weinig gescheeld of hij was zelf aan de verkeerde kant beland.'

Gekaapte stemmen...

Peter Plasman claimt dat hij de enige partij vertegenwoordigt die na de verkiezingen van 15 maart zal doen wat hij belooft: niet stemmen. Het is de eerste en meteen de enige belofte van de partij. Het kan geen toeval zijn dat dit voornemen ook in de naam van de partij is vervat: Niet Stemmen.

Plasman wil opkomen voor mensen die zich niet kunnen vinden in het aanbod. In 2012, bij de laatste landelijke verkiezingen, bleef 25,4 procent van de kiezers weg. 'Die denken dat ze hun stem bij zich houden,' zei hij in Pauw, 'maar die stem wordt gewoon gekaapt door de zittende partijen.'

Nachtportier

Plasman heeft er één keer, in 2001 in Nieuwe Revu, mooi over verteld: 'We gingen van de een op de andere dag naar Suriname. Ik was tien. Amper aangekomen reed er zo'n hele grote Amerikaanse Chevrolet voor, met twaalf negerkindertjes achterin en een hele dikke negerin achter het stuur. Daar werd ik dan als dertiende bij ingepropt. (...) Als enige witte zat ik op een totaal zwarte lagere school die door de paters werd gerund. Dat was slaan, slaan en nog eens slaan. Op de vragen van de meesters was één antwoord mogelijk, en als dat antwoord niet kwam, kreeg je tikken.'

Hij studeerde actuariaat, rechten en sociale geografie; allemaal voor een blauwe maandag. Als beroepspokeraar was hij kind aan huis in illegale Amsterdamse gokhuizen. Hij was nachtportier in een ziekenhuis, schoonmaker, telefonist, medewerker op een huwelijksbureau. Het waren rare, vage baantjes.

Hij wachtte totdat hij wist wat hij wilde. Zijn leven kwam in een spoor als gevolg van een akkefietje. Op 27-jarige leeftijd kwam hij zelf in aanraking met justitie. Plasman zat twee dagen vast in een politiecel. In de verhoren werd voortdurend de werkelijkheid omgedraaid. Gevolgd door een 'en beken nu maar'. Hij wist voor altijd wat het is om vast te zitten: 'Dat anderen over je heersen.'

In één keer wist hij wat hij wilde: hij moest zijn studie rechten weer opnemen. En deze keer ook afmaken. In 1984 behaalde hij zijn bul; in 1987 werd hij beëdigd als strafrechtadvocaat. Hij trad op in de rechtszaak over de vuurwerkramp, hij verdedigde topcrimineel Sam Klepper, hij stond Mohammed B. bij, de moordenaar van Theo van Gogh.

Hij heeft een haarscherpe opvatting over zijn beroepstaak: iedereen verdient het verdedigd te worden. Ook moordenaars en verkrachters. Hij vertelde eens in Esquire hoe een man die in scheiding lag hem triomfantelijk verslag deed van wat hij allemaal had gedaan om zijn vrouw dwars te zitten; de honden lustten er geen brood van. 'Dan denk ik: geef mij maar een echte crimineel.'

Hij vergelijkt zichzelf met een chirurg: 'Als advocaat behandel ik een zaak technisch. Net als een chirurg; die opereert een maag, niet de maag van een moordenaar.'

Hij onderkent dat je 'een afwijking' moet hebben om iemand te verdedigen die schuldig is aan moord. 'De meeste mensen zouden van walging veel dossiers niet kunnen lezen', zei hij in de Revu. 'Ik hoef geen enkele knop om te zetten.'

... en hoe dat werkt

Gekaapt? Het zit als volgt: er zijn thuisblijvers, er zijn blanco stemmers en er zijn mensen die een ongeldige stem uitbrengen. Bij de telling worden meteen alle blanco en ongeldige stemmen buiten beschouwing gelaten. Wie zich niet heeft laten zien, telt sowieso niet mee voor de kiesdeler. Dat is de uitkomst van het aantal geldig uitgebrachte stemmen gedeeld door 150, het aantal Kamerzetels. Dan weet je hoeveel stemmen nodig zijn voor één zetel.

Stel dat 98 procent van de kiezers thuisblijft. Dan verdeelt die overblijvende twee procent doodleuk 150 Kamerzetels. Dat is wat Plasman stoort. Waar blijft dan de invloed van die 98 procent? Waarom zijn dan niet 147 Kamerzetels onbezet?

Pokerface

Hij vertelde aan interviewer Coen Verbraak hoe een moordenaar tegenover hem bekende, in de rechtszaal ontkende en uiteindelijk werd vrijgesproken. Hoe dat is, wilde Verbraak weten. Plasman: 'Dat is de rechtsstaat in optima forma. (...) Ik vind mijn vak zo ongelooflijk belangrijk voor de rechtsstaat. Dat klinkt pathetisch, maar het is gewoon de waarheid.'

Hij is een vriendelijke man. Aan de buitenkant zie je dat niet. Hij heeft een pokerface. Het is een geschenk van de natuur.

Nienke Glas, sinds tien jaar zijn persoonlijk secretaresse: 'Misschien is hij wat onbewogen. Hij valt misschien moeilijk te lezen, maar wat ik zo inspirerend aan hem vind: hij kan nog zo genieten van zijn vak.'

Peter Plasman op zijn motor bij de rechtbank in Rotterdam. Beeld ANP
Peter Plasman op zijn motor bij de rechtbank in Rotterdam.Beeld ANP

Erwin Olaf: 'Hij heeft de omvang van een boeddha; de inhoud van een sfinx.' Vier keer per jaar gaan ze uit eten. Altijd veel vrolijkheid én wijsheid. 'Hij praat heel gedoseerd, nooit een woord te veel. Als hij spreekt, leer ik ervan. Hij pelt een onderwerp uit tot de kern. Hij kan onemotioneel analyseren. Als er dan opwinding ontstaat aan tafel, spint hij als een poes.'

'Ik vind het mooi als mensen niet het achterste van hun tong laten zien. Van mezelf denk ik nog te vaak: hou toch je bek.'

Van Westing: 'Hij is ongrijpbaar, ik kan er geen vinger achter krijgen. Hij kan zes of zeven dingen noemen uit zijn jeugd waarvan je denkt: hoe verschrikkelijk. Maar Peter verbindt er geen waardeoordeel aan. Dat laat hij niet toe. Elke keer als je denkt: ik ben er bijna, kapt hij het af. Dat is waarom ik hem leuk vind. Hij lijkt in niets op andere mensen die ik ken.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden