PROFIELAnthony Fauci

Anthony Fauci: de nationale huisarts die Donald Trump mag corrigeren

Anthony Fauci.Beeld Stephen Voss / Redux

Als directeur van het ­Amerikaanse instituut voor infectieziekten adviseerde Anthony Fauci al zes­ presidenten. Het is geen toeval dat hij ook Donald Trump kan tegenspreken zonder te worden ontslagen via Twitter.

Er was iets wonderlijks aan de hand met de presidenten die hij de afgelopen decennia van advies had voorzien, vertelde Anthony Fauci vijf maanden geleden tijdens een lezing in het Amsterdamse Concertgebouw: allemaal kregen ze in het tweede jaar van hun ambtstermijn te maken met een onbekende, dodelijke infectieziekte. Van Reagan (hiv) tot Bush (sars) en Obama (de Mexicaanse griep), niemand was ontkomen aan de wet van Fauci, de man die al 35 jaar het Amerikaanse instituut voor infectieziekten bestiert. Alleen de laatste president was er tot nu toe ongeschonden doorheen gekomen, zei hij lachend.

Hij leek bijna te verdwijnen op het majestueuze podium van de 40 meter hoge zaal, de kleine, tengere wetenschapper, maar wat hij daar op die donderdagmiddag in november vertelde – en vooral ook hoe hij dat deed – bleek ruim twee maanden later van profetische waarde. Want ook Trump kreeg uiteindelijk, iets later dan zijn voorgangers, met een infectieziekte te maken. En Tony Fauci, 79 jaar oud, staat al maanden naast hem bij de live uitgezonden persconferenties, waar hij als de nationale huisarts de wetenschap achter de pandemie toegankelijk maakt voor het publiek. Precies zoals hij in Amsterdam zijn lezing hield: uit het hoofd, overtuigend, met fraaie oneliners.

Deze crisis vraagt om leiderschap. Wie kunnen we ons lot toevertrouwen? En wie vooral niet? Lees het in onze leiderschapsspecial

Het Amerikaanse volk heeft inmiddels veel meer vertrouwen in dokter Tony dan in de president, bleek uit een opiniepeiling begin deze maand. Zijn geruststellende hoofd siert koffiemokken, T-shirts en donuts (‘In Fauci we trust’). ‘Als ik onroerend goed wil kopen in New York, dan luister ik naar de president, maar als ik iets wil weten over infectieziektes, dan luister ik naar Tony Fauci’, zei het Republikeinse congreslid Tom Cole onlangs in Politico.

Diplomatiek

Fauci aarzelde de afgelopen weken niet om Trump voor het oog van de camera’s te corrigeren. Nee, de pandemie is niet onder controle. Nee, er is geen bewijs dat het malariamedicijn chloroquine het virus bedwingt. En nee, er komt niet al dit jaar een vaccin. Maar waar anderen vanwege kritiek op de baas allang via Twitter hun ontslag hadden gekregen, komt hij ermee weg.

Hoe hij dat doet? Fauci heeft een overweldigende kennis én het talent om dat over te brengen, zegt hoogleraar inwendige geneeskunde Peter Reiss (Amsterdam UMC), die de Amerikaan ter voorbereiding van zijn Amsterdamse lezing in Washington bezocht. ‘Trump heeft vrij snel begrepen wat de waarde daarvan is.’ Na zes presidenten weet hij bovendien het politieke spel te spelen, zegt hoogleraar virologie Hanneke Schuitemaker, die Fauci al jaren kent. ‘Hij zegt wat hij denkt dat gezegd moet worden.’ Zie ook, zegt ze, hoe diplomatiek hij de president corrigeert. ‘Hij zegt niet: u heeft ongelijk, nee hij zegt: dat is uw visie, maar ik ben wetenschapper en ik wil eerst data verzamelen.’

Haar Rotterdamse collega Ron Fouchier kreeg met Fauci te maken toen hij negen jaar geleden in zijn lab het dodelijke vogelgriepvirus zo wist te veranderen dat het via de lucht overdraagbaar werd. Een waarschuwing die hij in een vakblad wilde publiceren, waarna hij de hele wetenschappelijke wereld over zich heen kreeg. Fauci steunde hem, in het besef dat een nieuwe pandemie een kwestie van tijd was en de wereld maar beter voorbereid kon zijn. Fouchier ging thuis bij hem langs, hielp hem bij de voorbereiding van zijn uitleg in de Senaat en reisde mee naar de Wereldgezondheidsorganisatie. ‘Dan zie je hoe scherp hij is, zowel wetenschappelijk als politiek is hij zo glad als een aal. Dat bedoel ik niet negatief, dat moet je zijn om je zin te krijgen.’

Ambitieus

Fauci moet zijn gevormd door zijn jeugd in een Italiaanse immigrantenfamilie in Brooklyn, zegt de Utrechtse hoogleraar Frank Miedema. Zijn ouders hadden een apotheek, de jonge Tony bracht op de fiets bestellingen rond. ‘Hij weet waar hij vandaan komt, hij heeft moeten vechten voor zijn carrière.’ Dat heeft hem, zegt Miedema, grenzeloos ambitieus gemaakt. ‘Hij wil altijd laten zien dat hij de beste is.’ Miedema kreeg als aidsonderzoeker al in zijn jonge jaren met Fauci te maken en gaf ooit vlak na hem een lezing op een groot internationaal congres. ‘Ik stond stijf van de zenuwen, maar hij had zijn tekst de nacht ervoor helemaal uit het hoofd geleerd.’

Hanneke Schuitemaker vertelt over de vergaderzaal op zijn afdeling waar één stoel een beetje groter is dan de andere. ‘Daar was ik op gaan zitten, ik zag zijn staf wel kijken maar wist ik veel. Dat bleek dus zijn stoel. Het is allemaal heel subtiel, maar hij maakt wel duidelijk wie de baas is. En hij neemt geen blad voor de mond als iets hem niet bevalt.’

Terwijl, ze formuleert het voorzichtig, er tussen die ruim duizend wetenschappelijke studies die op zijn naam staan nooit een echte klapper heeft gezeten. ‘Maar hij overziet het hele veld van infectieziekten en inspireert ons allemaal. Met zijn enorme budget heeft hij altijd de internationale onderzoeksagenda bepaald en daarbij durfde hij risico’s te nemen.’ Dit jaar heeft zijn instituut bijna 5,5 miljard euro te besteden.

IJdel

Reken maar dat Trump naar hem luistert, zeggen zijn Nederlandse collega’s, die met verwondering naar de persconferenties van het Witte Huis kijken. Trump heeft een unieke stijl, zegt Fauci er zelf over in de vele interviews die hij geeft. Ze zijn het niet altijd eens, maar toen het er de afgelopen maanden op aankwam, nam de president wel steeds zijn advies over.

In The New Yorker ontvouwde Fauci begin deze maand het geheim van zijn omgang met moeilijke presidenten, gebaseerd op een citaat van maffiabaas Michael Corleone uit zijn ‘favoriete filosofieboek’ The Godfather: ‘It’s not personal, it’s strictly business.’

Wie hem opzoekt in zijn kantoor in Bethesda ziet muren vol foto’s, van Fauci met presidenten en beroemdheden. Hij is een ijdele man, zegt iedereen die hem kent, een man die in korte tijd is uitgegroeid tot een televisiester. Soms zit hij op zondag in alle nieuwsshows. ‘The full Fauci’, noemen zijn collega’s dat.

Toch heeft zijn sterrenstatus hem niet hautain gemaakt: mails worden persoonlijk beantwoord, visite jogt gewoon mee op zijn dagelijkse hardlooprondje. Hij is sociaal bewogen, zegt Miedema, en heeft ondanks zijn meedogenloze werkschema nog immer tijd voor zijn patiënten. Vorig jaar vertelde hij in een interview met de Volkskrant dat hij had meegeholpen met de zorg voor ebolapatiënten in zijn ziekenhuis. Reiss: ‘Hij valt met zijn leeftijd in de risicogroep voor corona. Ik heb hem niet durven vragen of hij ook nu nog bij patiënten langsgaat, maar dat zou me niets verbazen.’

Lees terug:

En toen was er een medicijn tegen ebola. Een keerpunt in de bestrijding van infectieziekten, zegt immunoloog Anthony Fauci (78), die het middel hielp ontwikkelen. Hoe kwam deze doorbraak tot stand?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden