Ansicht uit Japan

Surimono betekent 'iets gedrukts'. In Japan gaven vrienden vroeger fraaie ansichten aan elkaar, ter ere vaan het nieuwe jaar of als aandenken....

Junichiro Tanizaki, de beroemde schrijver van Lof der schaduw over Japanse esthetica, vergeleek ooit het schrijfpenseel met de vulpen. Als dit hulpmiddel was uitgevonden door de oude Chinezen of Japanners, zei Tanizaki, dan zou het net als ons schrijfgerief aan het uiteinde zeker een kwastje hebben. De inkt zou ook niet zo'n blauwige kleur hebben, maar zou eerder zwart zijn, ongeveer zoals Oost-Indische inkt. 'De pen zou zo gemaakt zijn dat de inkt vanuit het handvat langzaam in het kwastje zou doorsijpelen.'

Tanizaki had het ook over het papier. 'Westers papier kaatst het licht terug; ons papier lijkt het licht in zich op te nemen. Het maakt geen geluid als het gekreukt of gevouwen wordt', het papier 'is rustig en meegaand als het blad van een boom'. In Japan is schrijven of tekenen kunst, ook op een eenvoudige prentkaart.

In het Prentenkabinet van het Amsterdamse Rijksmuse um hangen (nog tot 1 april) surimono, met zorg gedrukte en kleurrijke prenten. Surimono is Japans voor 'iets gedrukts', een prent met een vers en een voorstelling, een subtiel spel van beeld en woord. Ze zijn vaak niet groter dan een ansichtkaart. Ze werden gemaakt in opdracht van een of ander dichtersgenootschap. Vroeger gaven vrienden surimono aan elkaar, ter ere van het nieuwe jaar of ter nagedachtenis aan een overledene, maar ook als aankondiging van een concert of een theatervoorstelling. Eerst schreef de dichter zijn versregels en pas dan werd er naar de ontwerper van de prent gestapt. Het zijn geen massaproducten, maar kleine kunstwerkjes.

Het Leidse Hotei Publishing maakt een tweedelige catalogus van alle surimono uit de collectie van het Pren tenkabinet. Het eerste deel is de expositiecatalogus; in het nog te verschijnen tweede deel wordt de hele verzameling beschreven.

Zelfs zulke populaire surimono-ansichten weerspiegelen die schoonheid waarover Tanizaki schreef. Twaalf prenten van schelpen op het strand bij de vloedlijn, en een dertiende van een groepje mensen dat schelpen raapt. Als je de tekeningen naast elkaar legt, ontstaat een doorlopende zilverkleurige voorstelling. Er staan gedichtjes bij in prachtige karakters, verzen over de wisseling van het tij, over de golven en over het strand. Meer niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden