Anoniem

Iedereen is het erover eens dat in de wetenschap kwaliteitscontrole nodig is. Wetenschappelijk onderzoekers krijgen gedurende hun gehele loopbaan voortdurend rapportcijfers over de kwaliteit van hun werk....

De meeste wetenschappelijke tijdschriften lossen het probleem van kwaliteitscontrole op door per ingestuurd manuscript één of twee beoordelaars te vragen om anoniem een kort rapport op te stellen over het aangemelde werk. Daarna wordt er paar keer via de redacteur gecorrespondeerd tussen beoordelaars en auteurs, waarbij het manuscript meestal gewijzigd en verbeterd wordt. Aan het eind besluit de redacteur om wel of niet over te gaan tot publicatie.

Ik kan niet genoeg benadrukken hoe belangrijk die correspondentie is. Het beantwoorden van de rapporten van de beoordelaars is een heel subtiele en tijdrovende kwestie. En toch moet je je antwoord zo snel mogelijk terugsturen. Het liefst binnen een dag of wat, want een snel en goed antwoord zet de beoordelaars onder druk.

Anonieme rapporten staan regelmatig vol met beledigingen en domme opmerkingen. Beginnelingen, en zeker die van Nederlandse afkomst, schrijven in hun antwoord dat de referee niet weet waarover hij praat. Dat is voldoende om je artikel absoluut niet meer gepubliceerd te krijgen en om voor eeuwig een vijand gemaakt te hebben.

Je moet in die correspondentie voortdurend slijmen en absoluut verbergen dat je vindt dat een beoordelaar een zak is. Je zegt dat een fout van de beoordelaar niet te wijten is aan hem, maar aan tekortkomingen van je eigen presentatie. Dankzij hem ben je in staat om die presentatie te verbeteren.

Als je twee beoordelaars hebt, met twee afzonderlijke rapporten, moet je in de afzonderlijke antwoorden proberen te laten doorschemeren dat de andere beoordelaar het artikel al geaccepteerd heeft. Ook al is dat niet het geval.

Verder kan je je kansen behoorlijk vergroten door je van te voren af te vragen wie de redacteur zal vragen als anonieme beoordelaar. Vaak zijn er minder dan tien kandidaten. Dat betekent dat je zoveel mogelijk in je artikel verwijzingen moet opnemen naar het werk van die mogelijke beoordelaars. Want een beoordelaar die zijn eigen werk ziet geciteerd voelt zich gevleid. Omgekeerd zal een beoordelaar die geen verwijzing tegenkomt naar zijn eigen werk in een slechte bui raken.

Anonieme beoordelaars geven zich vaak bloot. Bijvoorbeeld door er in hun rapport op te wijzen dat het werk van een bepaalde groep onterecht niet is geciteerd. Dat betekent meestal dat de anonieme beoordelaar de groepsleider is van die groep.

Je kan die ijdelheid ook goed gebruiken om tweespalt te zaaien tussen je concurrenten. Stel dat collega's A en B groepsleiders zijn die beiden op jouw gebied werken. Jij krijgt een artikel van A anoniem te beoordelen voor een toptijdschrift. Je wijst het af en je doet er alles aan om de indruk te wekken dat het concurrent B is die het afgewezen heeft. Bijvoorbeeld door geërgerd op te merken in het rapport dat het werk van collega B veel te weinig wordt geciteerd.

Vaak wordt aangedrongen om de anonimiteit op te heffen van beoordelaars. Ik ben daar sterk op tegen. Met alle tekortkomingen werkt het systeem redelijk goed. Je weet nooit echt zeker wie de beoordelaar is geweest van je werk.

Ik denk zelf dat de anonimiteit sterk zou moeten worden uitgebreid. Ook bij andere vormen van kwaliteitsbeoordelingen van wetenschappers. Op dit ogenblik wordt een internationale commissie samengesteld die de universitaire natuurkunde moet gaan beoordelen. Als ik zie hoeveel politieke strijd er geleverd wordt over de samenstelling van die commissie, heb ik weinig vertrouwen in de kwaliteit van de kwaliteitscontrole-commissie. Anonimiteit van de commissie zou heel wat beter geweest zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden