Anne-Marie Stordiau: de grande dame van het Haagse politieke circuit

De moord op Fortuyn, de Schipholbrand, de opkomst van Wilders. Twintig jaar lang loodste directeur voorlichting Anne-Marie Stordiau haar ministers van Justitie door politieke crises. Ze is verslaafd aan haar iPad, de waan van de dag én haar altviool. Nu vertrekt ze naar Londen.

Anne-Marie Stordiau had eigenlijk musicus willen worden, maar haar echtgenoot en vioolleraar zei dat ze beter iets anders kon doen. Beeld An-Sofie Kesteleyn

Waarom Anne-Marie Stordiau, grande dame van het Haagse politieke circuit, alom geroemd wordt - nog boven gedisciplineerdheid, zelfs nog boven toewijding - is politieke feeling. 'Ze ruikt een rat op tien meter', verklaart haar hartsvriendin Rixt Meines.

Anderen gebruiken andere woorden voor hetzelfde bericht. 'Ze ziet het gevaar van verre aankomen en in het uitzonderlijke geval dat ze het niet heeft onderkend, weet ze het ogenblikkelijk in te dammen', meent Joris Demmink. De twee kennen elkaar zo'n twintig jaar; als secretaris-generaal op Justitie was Demmink tien jaar lang haar directe ambtelijke baas.

Ivo Opstelten, voormalig minister van Veiligheid en Justitie: 'Ze weet hoe de hazen lopen. Heel belangrijk is het voor een woordvoerder om vooraan te staan, erbij te zijn. En nooit weg te duiken. Zo opereert ze. Ik heb nooit meegemaakt, ook niet op vreselijke tijdstippen, dat ze niet aanspreekbaar was.'

Anne-Marie Stordiau gaat naar Londen. Ze was twintig jaar directeur voorlichting op het ministerie van Veiligheid en Justitie en als zodanig vertrouweling van de politieke top. Ze was 'een machtige vrouw op de achtergrond', zoals NRC schreef. Zo heeft ze de communicatie rondom de ramp met de MH17 geregisseerd. Behalve met haar brombeer Opstelten had ze van doen met het drammerige karakter van minister Timmermans en de licht ontvlambare aard van premier Rutte. Ze heeft nog nooit zo hard gewerkt, zegt haar omgeving.

Stordiau zal het politieke bedrijf nog deerlijk gaan missen. Hoewel? 64 is ze inmiddels en in Londen krijgt ze een hoge post op de Nederlandse ambassade, gevestigd in een voornaam gebouw aan Hyde Park, op loopafstand van de Royal Albert Hall, tempel van cultuur. Het zijn een baan en een omgeving die op haar leken te wachten. Ach, wat zal haar moeder zich vergenoegd omdraaien in haar graf.

'Jij moet zorgen dat je secretaresse wordt van de minister', placht de moeder tot de dochter te zeggen. De vier kinderen van tuinder Van Egmond uit Heemskerk, onder de rook van de Hoogovens, kenden weliswaar de waarde van de eenvoud, maar ergens lag een pad omhoog en het was de moeder die de weg wees. Ze heeft haar kinderen in een discipline geschopt die Anne-Marie nooit meer is kwijtgeraakt.

Niets ten nadele van het Pius X-college in Beverwijk, maar Anne-Marie kon beter overstappen naar het Kennemerlyceum in Haarlem. Daar hadden ze een gymnasiumafdeling. Ze ging altviool spelen in het Haarlems Jeugdorkest van André Kaart, kwam kinderen tegen voor wie muziek als vanzelfsprekend bij de opvoeding hoorde, ze belandde in een wereld van fraai gedekte tafels en goede gesprekken. Andere mensen en een andere wereld. Ze wilde er lid van worden.

Haar moeder bleef aanmoedigen. De conservatoriumopleiding moest in Den Haag worden gevolgd, niet in Amsterdam. In Den Haag zat de beste docent, José Stordiau, beroemde altviolist uit het Residentieorkest. Twintig jaar ouder dan Anne-Marie was hij. In 1982 trouwden ze, hij overleed in 1995. Ze was 43 en weduwe.

CV

1951 Geboren in Heemskerk
1970 Gymnasium Kennemerlyceum, Haarlem
1977 Conservatorium afgerond, altviool
1978-85 Rechtenstudie in Leiden (1978-1982), bestuurskunde in Leiden en Rotterdam (1982-1985)
1982-89 Voorlichter op het ministerie van CRM/WVC
1994 Woordvoerder burgemeester Patijn van Amsterdam
1995 Overlijden van haar man, José Stordiau
1995-2015 Directeur voorlichting van het ministerie van Veiligheid en Justitie

Streep onder verhouding

Ze is ook nog ruim tien jaar met Pierre Vinken geweest, die 23 jaar ouder was dan zij. Hij was neurochirurg, hoogste man van het uitgeefconcern Elsevier Reed, oprichter van het Republikeins Genootschap, een briljante en ongenaakbare man; op hem was het gezegde van toepassing he didn't suffer fools gladly. Zwakkelingen maakte hij ter plekke af. Je mocht hem niet tegenspreken, hij was altijd bezig te winnen. 'Ik had een baan erbij', heeft ze over hem gezegd. Ze was dol op hem; iedere avond puntijsjes en knakworstjes in bed - het was zijn grootste genoegen. Toen het te zwaar werd, heeft ze een streep onder de verhouding gezet.

Ze had altijd musicus willen worden. In dat geval, zo ontdekte ze, had ze beter niet met haar leraar getrouwd kunnen zijn. José had voor haar een toekomst voorzien in een regionaal orkest - op z'n best. Talent is begrensd. Ga iets anders doen, had hij haar gezegd. Ze ging in Leiden rechten studeren en nadien ook nog bestuurskunde. Ze nam de draai naar een nieuwe carrière.

Zes ministers heeft ze meegemaakt op Justitie - versleten is een beter woord. Van Sorgdrager in het eerste kabinet-Kok in 1995 tot Van der Steur in het tweede kabinet-Rutte in 2015. Met minister Korthals maakte ze de moord op Fortuyn mee. Ze belde hem in de ministerraad: de dader was een blanke man; de opluchting onder de bewindslieden was enorm. Met Donner deed ze de afhandeling van de Schipholbrand. Met Hirsch Ballin beleefde ze de opkomst van Wilders.

Ze was in 1995 van Amsterdam, waar ze kabinetschef was van burgemeester Patijn, naar Den Haag gehaald om minister Sorgdrager terzijde te staan, misschien moet je zeggen: te beschermen. Toen al had haar toewijding haar een zekere faam gebracht. De minister van Justitie was in moeilijkheden geraakt nadat ze had goed gevonden dat een omstreden procureur-generaal mocht vertrekken met een gouden handdruk. Dat werd slecht begrepen in het land en in het parlement.

Anne-Marie Stordiau op haar balkon. Beeld An-Sofie Kesteleyn

Smeken om spanningen

Gedoe heeft haar niet meer verlaten. Justitie is een departement dat lijkt te bestaan bij de gratie van incidenten. Insiders zeggen dat het komt doordat wetgeving én uitvoering van wetgeving in één ministerie verenigd zijn. Dat is smeken om spanningen. Het is erger geworden nu Binnenlandse Zaken is uitgekleed, de politie is overgeheveld naar Veiligheid en Justitie en er een departement is ontstaan dat te omvangrijk lijkt voor de menselijke maat. Ook voor Stordiau, met al haar ervaring en instinct.

Binnen de muren van het departement vestigen zich koninkrijkjes. De publicitaire en bijgevolg politieke druk is enorm geworden. Zo worden incidenten als vanzelf regel. Dan hangt Stordiau 's ochtends om zeven uur aan twee telefoons en een iPad, als een pleegzuster Bloedwijn.

Het afbreukrisico op een ministerie als Veiligheid en Justitie is groot. Het geldt niet alleen voor bewindslieden, ook voor directeuren en medewerkers van diensten in vooruitgeschoven posities. Als je naar buiten brengt dat op het departement een omstreden bonnetje niet bestaat en het bonnetje komt toch boven water, heb je ook als ambtenaar een probleem. Als jouw minister verkondigt dat men op het departement pas sinds een dag weet van een omstreden foto, terwijl de foto bedacht en georganiseerd is op het ministerie zelf, heeft niet alleen de minister iets uit te leggen.

Ze heeft een activistische opvatting van haar beroep: 'Wat is waarheid? Ik sta voor de politieke werkelijkheid van mijn minister.' Toch zal menig journalist bij gelazer in de ministerraad altijd ook even Stordiau bellen. Wie nieuwsgierig genoeg is, kan een goed gesprek met haar voeren.

Het meest pregnant spreekt haar activisme uit deze uitspraak: 'Alles wat goed is voor de minister en het ministerie dient bevorderd, al wat slecht is dient bestreden.' Hans Goslinga, politiek commentator van Trouw, schreef in zijn krant: 'De voorlichter is geen intermediair meer, maar een officier die zich dagelijks voorbereidt op een slag in een permanente oorlog.' Het zet aan, meent hij, tot 'ongezonde ijver'.

Een wereld op zichzelf

Niettemin is Anne-Marie Stordiau in twee decennia uitgegroeid tot een Haags instituut, een wereld op zichzelf. Exuberant in haar verschijning, zeker voor de Haagse maatstaven van muisgrijs en bakmeelbeige. En met een betrokkenheid bij kunst en cultuur die haar buiten het Binnenhof tot een fenomeen maakt.

Welbeschouwd kent haar bestaan twee levens. Door de week (en in het weekend en de avonduren) is ze woordvoerder van de minister - altijd beschikbaar. In de tijd die overblijft is ze van de kunsten. Dag en nacht. Haar vriendin Rixt Meines: 'Ze wil niks missen.'

Stordiau bezoekt op enigszins bezeten wijze concerten, opera's en toneelvoorstellingen. Ze zit in het bestuur van een aantal culturele organisaties, ondermeer van het toneelgezelschap Mug met de gouden tand. Artistiek leider Joan Nederlof: 'Dan komt ze bij ons binnenvallen, je weet dat ze in Den Haag onder druk staat, je ziet er niets van. Wat me opvalt is haar ongelofelijke stabiliteit.'

Maar bovenal is Anne-Marie Stordiau een roofdiertje in de politiek. Hedy d'Ancona was minister ten tijde van het derde kabinet-Lubbers, eind jaren '80. Stordiau was op WVC haar woordvoerder. De twee vrouwen zijn hecht bevriend geraakt.

Zegt Hedy: 'Ik ben een junk, maar Anne-Marie is erger. Ze vindt de politiek heerlijk. Van de spanning kan ze niet genoeg krijgen. En de waan van de dag? Het kan haar niet wanig genoeg zijn.'

Het is gewoonte geworden dat Anne-Marie zomers een paar dagen komt logeren in het vakantiehuis van Hedy en haar familie in Italië. D'Ancona: 'Haar werk is nooit klaar. Dat gaat heel ver. Dat ik denk: leg dat kreng van een iPad toch eens weg. Maar dat doet ze niet.'

IJzerdraad

On-Haags in haar verschijning is Anne-Marie Stordiau. Doorgaans gaat ze in het zwart, draagt strakke sieraden van Appenzeller. Ze bezit één, betrekkelijk exuberante ketting van Annelies Planteydt. Voor de rest is het bij elkaar gefantaseerd spul dat ze draagt; costume jewellery noemt ze het zelf. Ze gaat ermee om als met gebruiksartikelen. Ze was een sieraad van gevlochten ijzerdraad kwijt. Na enig speuren bleek het kleinood te zijn achtergebleven in de auto van de minister. De chauffeur had het weggegooid. Oud ijzer. Ze kon er hartelijk om lachen.

'De stand van het gewas'

Demmink noemt haar 'van boven-Haagse allure'. Ze maakt optimaal gebruik van haar enorme netwerk, haar intuïtie en haar ijver. Ze is altijd op de hoogte van 'de stand van het gewas', zoals Opstelten dat noemde. Met deze bagage loopt ze bij de minister naar binnen om hem voor te houden: let op, vandaag gaat dit en dat gedonder geven. En weet je trouwens dat deze en gene dit verhaal over je rondstrooit; wil je dat ik iets onderneem? Demmink: 'Een verstandige gesprekspartner is voor een minister altijd welkom, al helemaal als die dingen zegt die je als bewindsman eigenlijk liever niet had willen horen.' D'Ancona: 'Ik weet hoe dienstbaar die vrouw is. Ik ben helemaal niet dienstbaar, maar zij doet het op de beste, allerbeste manier.'

Stordiau heeft zelf haar rol wel vergeleken met het muziekinstrument waarmee ze is opgegroeid. In een strijkkwartet is de altviool nagenoeg per definitie ondersteunend. Het lìjkt een bescheiden rol. Maar als de altviool wegvalt, is het kwartet opeens nergens meer.

Anne-Marie Stordiau met oud-minister Sorgdrager in 1998. Beeld anp

Klunzig

'Mooi, indrukwekkend' gaat ze gekleed, zegt Hedy d'Ancona. Maar ze heeft ook iets aandoenlijk klunzigs: ze is een meester in het vergeten waar haar tas ook alweer stond. Ze is er meerdere kwijtgeraakt. Daar kan ze heel goed lacherig over doen. D'Ancona: 'Ze is niet sterk in het jammeren.'

Anne-Marie Stordiau kan niet autorijden, niet koken, niet zwemmen. Maar ze is er snel bij, volgens haar omgeving, als ze nieuwe technieken voor haar vak onontbeerlijk vindt. Met de mobiele telefoon en de iPad, met het bestellen van kleren op het internet behoorde ze tot de eersten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.