Opinie

'Angstig Brussel reageert met paniek en dreigementen op Zwitserland'

De meerderheid van de Zwitsers sprak zich een week geleden uit voor strengere migratieregels. Het land werd vervolgens overstelpt met negatieve reacties uit de EU. Maar het Zwitserse sentiment leeft ook in EU-lidstaten, schrijft politiek commentator Martin Sommer, en Brussel heeft er geen antwoord op. 'Intussen ontbreekt elk idee hoe het verder moet met de EU, met de buitengrenzen, met het einddoel, met de ever closer union.'

Eurocommissaris Viviane Reding. Beeld afp

De Zwitsers hebben zich een week geleden per referendum uitgesproken 'tegen massa-immigratie'. Dat hebben ze geweten. Arnon Grunberg schamperde over minder buitenlanders, meer bankgeheim. Prima, hij is columnist op de korte baan. Maar ook uit de politiek kwamen kort aangelijnde reacties. De Franse minister Fabius wilde de betrekkingen met Zwitserland herzien. De vicevoorzitter van de SPD noemde de Zwitsers achterlijk en dom, en voorzitter Barroso van de Europese Commissie had het over 'serious consequences'. Dan zijn meestal de kruisraketten op scherp gezet.

Hoe zit het met de elementaire nieuwsgierigheid? Vaak krijgen aanhangers van het referendum naar hun hoofd dat het allemaal emotie is en zonder idee van de complexiteit der dingen. Dat lijkt nu aan de hand in de Europese Unie. De Zwitsers zijn nu tegen massa-immigratie, waar ze op een soortgelijke vraag over open grenzen eerder tweemaal positief hebben geantwoord. Normaliter ga je eens kijken en vragen. Niet nodig.

Eurocommissaris Viviane Reding is mijn favoriet qua onbekookte uitspraken. Zij wist van tevoren al wat ze bij een verkeerde uitslag als chef van een grote onderneming zou doen: 'Zwitserland verlaten.'

Paniek en dreigementen
De Zwitsers morrelen aan het vrije personenverkeer, waar ze inderdaad voor hebben getekend. Paniek en dreigementen zijn hun deel. Let wel, Zwitserland, onafhankelijk sinds 1291, is niet eens een EU-lidstaat. Op dit moment is liefst een kwart van de inwoners buitenlander, een getal dat sinds de crisis pijlsnel is gestegen. In het zuidelijke kanton Ticino heeft 70 procent tegen massa-immigratie gestemd. Het aantal pendelaars vanuit Italië is er in een paar jaar verdertigvoudigd, Italianen nemen nu een kwart van de arbeidsplaatsen in.

 
De vicevoorzitter van de SPD noemde de Zwitsers achterlijk en dom, en voorzitter Barroso van de Europese Commissie had het over 'serious consequences'

Het gevolg van de toeloop is druk op cao's, flexbanen, loondumping, stijgende huren, pijlsnelle uitbreiding van industriegebieden en vastlopende wegen door berg en dal. Initiatiefnemer van het referendum Blocher is inderdaad niet kosjer, met affiches waarop buitenlanders als ratten zijn afgebeeld. Maar ook lokale Groenen hebben zich tegen de toestroom gekeerd, uit protest tegen het neoliberalisme van het snelle kapitaal en de concurrentie om de laagste lonen.

Het toeval wil dat Zwitserland en Nederland elkaar hier ontmoeten. Een week voor het referendum waarschuwde commissaris Reding de Zwitsers voor het laatst, in een interview met de krant Schweiz am Sonntag. Zij zag beslist geen probleem in de immigratie en vond dat er in Europa niet minder maar méér arbeidsmobiliteit moet komen. Tussen de bedrijven door meende ze dat het sociale stelsel in sommige Europese landen te royaal is. Waarop onze eigen minister Asscher modern een tweet de wereld inzond. 'Bizar en verwerpelijk. Reding: 'zorgen migratie? Bezuinig op sociale voorzieningen.' #racetothebottom.'

Brusselse kramp
Asscher had al eerder kennis gemaakt met de Brusselse kramp als je kanttekeningen maakt bij de catechismus van het vrije personenverkeer. Hij schreef vorige zomer een stuk in de Volkskrant onder de kop 'Code oranje'. Vrij verkeer is mooi, vond Asscher, maar er zijn minder mooie neveneffecten als ontduiking van cao's, illegaliteit en slechte werkomstandigheden. Eurocommissaris Andór noemde Asscher 'xenofoob', collega Kroes sprak van Hansje Brinker met zijn vinger in de dijk. Uiteindelijk kwam Andór in Nederland kijken en komt er een regeling voor aansprakelijkheid voor buitenlandse werknemers. Wat beklijft is het onvermogen om voorbij het leerstuk van het vrije verkeer en het gelijke speelveld te kijken, ook als er overduidelijk geen gelijk speelveld is: het Bulgaarse minimumloon is 173,84 euro per maand.

 
Eurocommissaris Andór noemde Asscher 'xenofoob'

De Brusselse paniek heeft uiteraard alles te maken met de aanstaande verkiezingen voor het Europarlement. De eurosceptische UKIP van Farage, Marine Le Pen en Wilders steken na dit referendum de vlag uit. Belangrijker nog is de belofte van de Britse premier Cameron om óók te willen heronderhandelen met de EU. Barroso's serious consequences zouden wel eens vooral voor Cameron bedoeld kunnen zijn - Europa is geen gratis lunch, niet voor de Zwitsers, niet voor jullie.

Maar wat Zwitserland uitdrukt, speelt overal elders ook. De regering in Bern, de middenpartijen, de werkgevers en ook de kerk hadden indringend geadviseerd vóór het vrije personenverkeer te stemmen. Een meerderheid van de bevolking, in Zwitserland vanwege de traditie van directe democratie met ontzag als 'de soeverein' aangeduid, dacht er anders over. In Brussel en in veel EU-lidstaten weet men dat de uitslag, als het volk daar ook 'soeverein' zou mogen beslissen, dezelfde zou zijn.

Ever closer union
Intussen ontbreekt elk idee hoe het verder moet met de EU, met de buitengrenzen, met het einddoel, met de ever closer union. Alleen heeft niemand de moed om dat te zeggen. Liever overschreeuwt men zichzelf, zoals Europarlementsvoorzitter Martin Schulz. Ook hij waarschuwde de Zwitsers de week voor de volksraadpleging: een uitspraak tegen de massa-immigratie zou vooral extreem-rechts in de kaart spelen.

Een Zwitserse schrijver had dinsdag een artikel in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Hij wees erop dat precies deze dreigementen de Zwitsers ertoe hadden gebracht om massa-immigratie af te wijzen. Dan kruipen zij 'in hun vesting' en komt de 'weerspannigheid van de oude eedgenoten' weer boven. Iets dergelijks bracht VVD-Kamerlid Mark Verheijen onlangs in problemen, toen hij zei dat 'geharnaste eurofielen' een groter gevaar zijn voor Europa dan rechtspopulisten als Marine Le Pen. Ik hou niet van het woord eurofielen, maar Zwitserland bevestigt wel zijn gelijk.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

 
Europa is geen gratis lunch, niet voor de Zwitsers, niet voor de Britten
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden