Reportage

Angstbeelden maken de Polen behoudend

Zondag gaan de Polen naar de stembus. Ze lijken een ruk naar rechts te maken door massaal op de conservatieven van Recht en Gerechtigheid te stemmen. Maar waarom?

Campagnebijeenkomst van Recht en Gerechtigheid met in het midden partijleider Jaroslaw Kaczynski. Beeld Beata Zawrzel / Demotix
Campagnebijeenkomst van Recht en Gerechtigheid met in het midden partijleider Jaroslaw Kaczynski.Beeld Beata Zawrzel / Demotix

De campagne heeft lang geduurd en dat valt te merken in de zaal waarin de Poolse conservatieven hun afsluitende verkiezingsconventie houden. Niet alle stoelen zijn bezet en ook op het enthousiasme van de aanwezigen valt wat af te dingen. Het ziet er allemaal net iets te geforceerd uit.

Maar op commando van de presentator steken de aanwezigen dan toch allemaal hun Poolse vlaggetje in de lucht. De spotlichten floepen aan - rode en witte, zoals past bij een patriottische partij - en iedereen begint te scanderen: 'Damy rade, het gaat lukken!' Het is de Poolse versie van 'Yes we can' of, voor wie meer van recente hits houdt, 'Wir schaffen das'.

Vermoeid

Achteraan is Beata Szydlo de zaal binnengestapt, de door partijleider Jaroslaw Kaczynski naar voren geschoven kandidaat-premier. Terwijl ze tussen de menigte naar voren loopt, steekt ze haar armen in de hoogte. 'We moeten afmaken wat we in mei begonnen zijn', beklemtoont ze. Toen won haar partijgenoot Andrzej Duda verrassend de Poolse presidentsverkiezingen.

Nog meer dan haar partijgenoten in de zaal ziet het 52-jarige parlementslid er vermoeid uit. Maar veel zal het niet uitmaken. Er moet al veel fout gaan wil Recht en Gerechtigheid zondag niet als overwinnaar uit de bus komen. In de opiniepeilingen torenen de conservatieven boven de rest uit. In het slechtste geval zouden ze op een derde van de stemmen uitkomen. Het regerende Burgerplatform moet het met een kwart stellen.

Verrassing

Dat mag een verrassing genoemd worden, want de Polen hebben het nog nooit zo goed gehad. De voorbije acht jaar groeide hun economie met bijna 25 procent, meer dan waar ook in het Westen. Als enig ontwikkeld land werd Polen niet getroffen door de internationale kredietcrisis.

Zelfs op sportgebied gaat het de Polen voor de wind: ze plaatsten zich voor het Europees voetbalkampioenschap en Robert Lewandowski trapt de ballen erin alsof het kinderspel is.

Dat positieve nieuws zou allemaal in de kaart van het regerende Burgerplatform moeten spelen, maar het omgekeerde is waar. Na acht jaar centrum-rechts bestuur zijn de meeste Polen uitgekeken op een partij die van pragmatisme haar handelsmerk gemaakt heeft.

Bovendien heeft het Burgerplatform te lijden onder het vertrek van Donald Tusk als premier. Zijn opvolger Ewa Kopacz mist het charisma van de EU-president.

Schandaaltjes

De rest van het verlies is op rekening te schrijven van allerlei schandaaltjes, die onvermijdelijk blijken als je te lang aan de macht bent en, misschien nog belangrijker, het Europese vluchtelingenprobleem. Hoewel premier Kopacz er in slaagde de opvang van asielzoekers tot een minimum te beperken, roept de oppositie het spookbeeld op van een invasie.

Tijdens de campagne waarschuwde Kaczynski zelfs voor de zeer gevaarlijke ziektes die zich opnieuw in Europa aan het verspreiden zijn: 'Cholera op de Griekse eilanden, dysenterie in Wenen en allerlei parasieten en eencelligen, die niet gevaarlijk zijn in de organismen van die mensen, maar hier een bedreiging kunnen vormen.'

Het zijn uitspraken die er bij de patriottische achterban van de partij goed ingaan.

Verzuurd

Toch kunnen ze bij Recht en Gerechtigheid beter niet te vroeg juichen. Want hoewel de overwinning de conservatieven eigenlijk niet meer kan ontglippen, lijkt een parlementaire meerderheid weinig waarschijnlijk. En dan zou het moeilijk kunnen worden voor een partij die overal vijanden en verraders ziet. Met het Burgerplatform zijn de relaties dusdanig verzuurd dat een grote coalitie bij voorbaat is uitgesloten.

Alles zal ervan afhangen hoe de kleintjes het zondag doen. Behalve Recht en Gerechtigheid en het Burgerplatform maken nog zes andere formaties een kans om de kiesdrempel te halen.

Voor de conservatieven mogen dat gerust de anti-establishmentpartijen van rockster Pawel Kukiz en europarlementariër Janusz Korwin-Mikke worden; met de andere kanshebbers wordt het voor de conservatieven veel moeilijker zaken doen. De Boerenpartij zit al acht jaar in een coalitie met het Burgerplatform en Ryszard Petru, de leider van een nieuwe libertarische partij is nog economisch adviseur van Tusk geweest.

Ook de twee linkse formaties - een traditionele coalitie van sociaal-democraten en postcommunisten voelt de hete adem in de nek van een radicale protestbeweging - zijn niet van plan in zee te gaan met een partij die reageerbuisbevruchting strafbaar wil stellen en de anti-abortuswetgeving verder wil aanscherpen.

Samenzweringstheorieën

De samenzweringstheorieën die bij Recht en Gerechtigheid de ronde doen, maken de samenwerking er niet gemakkelijker op. Partijleider Kaczynski is ervan overtuigd dat het vliegtuigongeluk waarbij in 2010 de Poolse president Lech Kaczynski - zijn tweelingbroer - omkwam het gevolg was van een aanslag.

Bovendien heeft de enige regeerperiode van Recht en Gerechtigheid, ondertussen alweer acht jaar geleden, weinig goede herinneringen opgeleverd. De democratische spelregels werden toen niet zo nauw genomen en de vraag is of er sindsdien veel veranderd is. Kaczynski heeft nooit een geheim gemaakt van zijn bewondering voor Viktor Orban, de omstreden Hongaarse premier.

Het deed Gazeta Wyborcza, de belangrijkste krant van Polen, vrijdagmorgen koppen dat bij de verkiezingen van zondag het voortbestaan van de democratie op het spel staat. Op de voorpagina werd gepleit voor een grote coalitie tegen Recht en Gerechtigheid.

Jaroslaw Kaczynski. Beeld reuters
Jaroslaw Kaczynski.Beeld reuters

'Grote overwinning'

Maar met dergelijke scenario's wordt bij de conservatieven voorlopig geen rekening gehouden. Op hun verkiezingsconventie is iedereen ervan overtuigd dat de absolute meerderheid voor het grijpen ligt.

En als het niet lukt, dan vechten we verder, beklemtoont parlementslid Antoni Macierewicz, de ideologische scherpslijper van de partij. 'Maar twijfel er maar niet aan: het wordt een grote overwinning.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden