Angst zit in de genen, geweld ligt op de loer

Coke snuiven en teddyberensex, een rondzwaaiend slagersmes en een doorgedraaide soldaat: er is weer een nieuwe Engelse toneelschrijver. Net zo hip en grofgebekt als Sarah Kane en Mark Ravenhill, schrijvers van explosieve, shockerende stukken over jonge mensen die beheerst worden door angst en geweld....

Anthony Nielsen viel in Engeland al jaren geleden in de prijzen met zijn Penetrator. Dit heftige, ontroerende toneelstuk uit 1993 is nu (pas) in Nederland te zien, in het eigen theater van het Nationale Toneel. Het wordt uitgebracht als een productie van het zogenaamde Werkhuis, een plek in de luwte van het gezelschap, waar 'een nieuwe generatie theatermakers' kan experimenteren met 'hedendaagse auteurs'.

Vergeleken bij Frans Strijards en Ger Thijs, samen verantwoordelijk voor de vorige productie van het Nationale Toneel, is iedere regisseur van onder de vijftig nog een nieuwkomer. Maar wie de redelijk ervaren Ivar van Urk vraagt om zon goed stuk te komen regisseren, kan erop rekenen dat het resultaat de bescheiden opzet van het Werkhuis overstijgt.

Grof aan elkaar gelaste intros van jaren tachtig-hitjes zetten de toon in het rotzooiërige vrijgezellenkot van twee jeugdvrienden Max en Alex. Vincent Linthorst en Dries Vanhegen zetten tussen de lege melkpakken en de haperende tv een dijk van een vriendschap neer. Schreeuwerige ruzies verglijden naadloos in slappe stoeipartijen. Hier hoeft niks te worden uitgepraat. Zo lang deze jongens elkaar vinden in een vanzelfsprekende gedeelde coke-snuif of een uitzinnige Beegees-parodie is er niks aan de hand.

Vertaalster Maaike Bleeker heeft rijkelijk geput uit het repertoire van de melige retro-deejays Wipneus & Pim. De Berenboot, Bassie en Adriaan, Ti-Ta-Tovenaar - in de conversatie van de vrienden passeren ze allemaal de revue. Die referenties aan vroeger dienen alleen maar om een gedeeld (televisie)verleden op te roepen. Het uiteindelijke thema van Penetrator is actueel: het oplaaien van de homohaat die in bijna iedere samenleving sluimert.

In Angst en Ellende in het Rijk van Kok van Ton Vorstenbosch vormen de islamitische allochtonen in ons land de katalysator voor die oplaaiende homofobie. Penetrator laat zien hoe die angst in de genen zit, en gevoed wordt door het leger. De twee vrienden krijgen bezoek van een derde jeugdvriend, die soldaat is geworden. Een verontrustende rol van Dimme Treurniet, die eerder dit seizoen schitterde in Het Ongeluk van het Onafhankelijk Toneel, waar hij net zo lucide balanceerde tussen leven en dood, gekte en inzicht.

Ivar van Urk, ex-artistiek leider van het recent opgeheven Oranjehotel, laat met deze voorstelling zien dat heftigheid niet in smeuïge effecten of een grove montage hoeft te zitten. Het geweld kan ook op de loer liggen in de lichamen van spelers. In de psychische verstrengeling van vrienden. In de eenzaamheid van iedere volwassen man die uit het jongensparadijs is verdreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden