Angst voor moslims is nog levensgroot

Critici miskennen de reden voor Wilders populariteit onder potentiële kiezers, zeggen Remco Frerichs en Peter Kanne...

Marcel van Dam heeft het nog steeds niet begrepen. In zijn column op de Forumpagina (de Volkskrant, 17 maart) voorspelt hij dat Wilders zijn 'electorale doorbraak' onwaarschijnlijk maakt. Want de maatschappelijk teleurgestelden waar hij op mikt, zijn vooral teleurgesteld omdat ze niet voldoende hebben kunnen profiteren van de welvaarstijging.

Hij noemt Wilders' 'Onafhankelijkheidsverklaring' harteloos, want zijn voorstellen 'gaan ten koste van de zwakkeren' en en passant zet Van Dam hem in de extreem-rechtse hoek.

Economische redenen bepalen echter maar in beperkte mate of de (potentiële) Wilders-aanhang uiteindelijk wel of niet op hem stemt. Uit onderzoek van het NIPO blijkt dat dat veel eerder de gevoelens ten aanzien van allochtonen, moslims en angstgevoelens zijn.

Van Dam wekt de indruk terug te verlangen naar de tijd waarin iemand als Janmaat aan de schandpaal werd genageld. Maar Marcel van Dam moet zich realiseren dat dit dedain de 'maatschappelijk teleurgestelden' keer op keer juist bij 'populisten' als Fortuyn of Wilders doet belanden. Immers, het gaat volledig voorbij aan het oprechte gevoel van machteloosheid en angst bij zeer veel Nederlanders. De teleurstelling betreft veeleer de wijze waarop gevestigde politici omgaan met deze gevoelens.

Uit al onze onderzoeken blijkt dat de angst voor de islam en de ergernis over het onvoldoende integreren van allochtonen een dominante 'breinpositie' inneemt in de hoofden van autochtone Nederlanders. Of we nu onderzoek doen naar het nationale veiligheidsgevoel, religieuze uitingen of politieke voorkeur, steeds weer blijkt dat negatieve gevoelens ten aanzien van allochtonen en moslims de boventoon voeren, en gedrag en meningen zeer sterk beïnvloeden.

De potentiële Wildersaanhang heeft, als het er op aan komt, slechts twee thema's die de doorslag geven: integratie van allochtonen (39 procent) en criminaliteit- en terrorismebestrijding (27 procent). Sociale zekerheid wordt slechts door 2 procent van de Wildersaanhang genoemd als primaire reden om op de Lijst Wilders te gaan stemmen. De potentiële Wildersaanhang is aanzienlijk in omvang.

Wilders kanaliseert een algemeen gevoeld onbehagen. Paul Scheffer analyseert in het magazine M van NRC Handelsblad (december 2004) hoe in een multi-etnische samenleving het gevaar bestaat dat niet alleen minderheden, maar ook de meerderheid (de autochtonen) zich steeds meer als een etnische (sub)cultuur zal gedragen. 'Het schrikbeeld van onze tijd is dat tegenover een bovenlaag van wereldburgers een groeiend aantal burgers zich in de steek gelaten voelt en zich wrokkig in ''eigen volk eerst'' opsluit.'

Verder laat Scheffer aan de hand van de jongste Amerikaanse verkiezingen zien dat het 'in elk geval duidelijk is geworden dat het stemgedrag in onze wereld niet alleen door sociale belangen wordt bepaald, maar ook door culturele en morele belangen, die misschien voor veel mensen wel zwaarder wegen'. Wilders lijkt deze boodschap vooralsnog het best aan te voelen.

Uit het meest recente NIPO-onderzoek blijkt dat het politieke cynisme - het wantrouwen van de kiezers ten opzichte van politici - opnieuw is toegenomen. Verder zien we dat het gevoel Nederlander te (willen) zijn toeneemt, ten koste van het Europa- en wereldburgergevoel. Met zijn 'Onafhankelijkheidsverklaring' neemt Wilders afstand van de politieke elite en van Europa. Dat is precies wat hem zo aantrekkelijk maakt voor veel kiezers.

Hij verwoordt wat er leeft bij veel mensen en doet mensen geloven dat hij 'anders dan de zittende macht' gaat waarmaken wat hij belooft, een kwaliteit die Wilders met Fortuyn gemeen heeft. Dat hij daarbij voorbij gaat aan grondwettelijke gelijkheidsprincipes zal Jan Modaal een zorg zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden