Angst regeert, ook bij theatermakers

Theater..

Terwijl in de Amsterdamse Diamantbuurt joden en homo's worden weggepesten verderop in de wereld ambassades in brand gestoken vanwege eenspotprent, reageert het Nederlandse theater intussen alert op dezeverwarrende tijden. Er zijn voorstellingen over de diepere zielenroerselenvan zelfmoordterroristen (Zeg het maar. Of heb je liever dat wij het zeggenvan Hans Aarsman, Mighty Society 2 van Eric de Vroedt) en regelmatig vindenin de schouwburgen ook geënsceneerde ontploffingen en aanslagen plaats(Tirannie van de Tijd, Platform, Volk). In de Amsterdamse theaterstraat deNes wemelt het intussen van voorstellingen die op zeer verschillende wijzehet multiculturele drama onder de loep nemen.

Twee daarvan gingen afgelopen weekend in première en beide stemmenniet erg hoopgevend. Terwijl gesnakt wordt naar duiding en inzicht, gaanzowel Op zoek naar Mohammed als Vuur voornamelijk over angst en onbegrip.Angst regeert, ook bij de theatermakers. In de persmap van Op zoek naarMohammed zit een briefje waarin gevraagd wordt teksten uit dezevoorstelling zo accuraat mogelijk te citeren - 'vanwege de gevoelighedenrondom het onderwerp Mohammed'.

Op zoek naar Mohammed is het eerste deel van het vijfluik Pax Islamicawaarin de van oorsprong Egyptische acteur Saad El Hamus de komende jarende vijf zuilen van de islam wil onderzoeken. De eerste zuil, de Shahada,gebiedt dat iedere moslim Allah eerbiedigt als zijn enige god en Mohammedals zijn enige profeet. 'Een genuanceerde tegenstem in een tijd waarin deangst voor elkaar toeneemt' - zo vatten de makers de intentie achter ditproject samen.

De voorstelling is echter geen persoonlijke zoektocht naar de dieperelagen van religie geworden, maar het verslag van hoe dit project eigenlijkis mislukt doordat acteur en schrijver compleet anders denken. Jeroen vanden Berg schreef op verzoek van Saad el Hamus de tekst en werdgeconfronteerd met zijn eigen wantrouwen tegenover de islam. Saad el Hamushoudt van wijn en haat homo's niet, maar is op een of andere manier tochreligieus. Die botsing is tenslotte het onderwerp van dit toneelstuk,waarin op vermakelijke wijze een journaliste van het Volkskrant Magazine,een dienstertje in een trendy café en een wanhopige toneelschrijverfigureren. Zij treffen elkaar in een spel van onvermogen om de dingen tebenoemen en worden geregeerd door allerlei angsten - angst voor de AIVD,voor moslimextremisten, voor elkaar.

Slechts op een paar momenten vindt El Hamus de rust iets meer tevertellen over Mohammed. In kaarslicht en sprookjessfeer horen wij over deprofeet die zo van parfum en van vrouwen hield. Maar de vraag die blijfthangen is: wat vonden die vrouwen daar eigenlijk zelf van? Vonden zijn hetprima dat ze als slavin of als oud vuil werden behandeld? Pim Fortuyn, deLPF, Theo van Gogh, Mohammed B. - alles en iedereen komt voorbij, maar deprofeet zelf blijft ondoorgrondelijk, en met hem zijn volgelingen.

Die volgelingen tonen zich ook in Vuur (tekst Justus van Oel, regieKarim Traïda) eenduidig: alle Marokkanen in dit stuk voelen zichslachtoffer. Of ze nu rondhangen op straat of politieagent zijn geworden:zij hebben het altijd moeilijk, worden verkeerd begrepen, afgewezen, endaarom zijn ze zo zwaar op de hand en humorloos.

Kern van dit drama is de gewetensnood van politieagent Anuar die op dedag van de moord op Van Gogh (die hier consequent 'dat varken' of 'diebolle' wordt genoemd) moet kiezen tussen het handhaven van de wet ofsolidariteit met zijn islambroeders die de moord als een heldendaad zien.

Ook in Vuur worden de vrouwen en passant weggezet als speeltjes enminderwaardig. Het gaat vooral over de machowereld van stoere jongens, diehun stoerheid hier ondermijnd zien. Dit alles is gevat in ouderwetsaandoend vormingstheater, dat nog het best omschreven kan worden alsgeëngageerd schooltoneel met IKON-sausje.

Verderop in de Nes speelt Suver Nuver dezer dagen de voorstellingExtase, waarin Friese en Marokkaanse Medelanders samen aan tafel zitten endadels eten. 'Wij zijn al achttien jaar samen, maar moesten zo nodig ietsexotisch doen. Met negers kun je niet meer aankomen, dus daarom maarArabieren', zegt Henk Zwart van Suver Nuver. Op de aftiteling wordt hetministerie van OCW bedankt voor het verstrekken van subsidie. Dat kan ookeen argument zijn voor dit soort overbruggingstheater: subsidie. We blijventenslotte Hollanders.

Hein Janssen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden