Angst leidde tot bloedbad Tiananmen

In de lente van 1989 waren de Chinese leiders diep verdeeld over de aanpak van de demonstraties op het Tiananmenplein....

Van onze correspondent Jan van der Putten

Deze onthullingen staan in een vandaag verschenen boek van documenten die de letterlijke weergave of samenvatting zouden zijn van even geheim als explosief materiaal: rapporten voor de hoogste Chinese leiders en verslagen van hun beraadslagingen en botsingen in de weken vóór en kort na het bloedbad onder de studenten.

Als The Tiananmen Papers echt zijn, geven ze voor het eerst inzicht in het functioneren van het volstrekt gesloten Chinese machtssysteem. Een voormalige hooggeplaatste persoon in het Chinese bestuursapparaat, die voorstander is van politieke hervormingen, heeft de documenten gekopieerd op diskette en die het land uitgesmokkeld.

De man is slechts bekend onder het pseudoniem Zhang Liang. Onherkenbaar verscheen hij zondag op de Amerikaanse tv in het CBS-programma 60 Minutes. 'Westerlingen zullen waarschijnlijk moeilijk kunnen begrijpen hoeveel risico ik heb genomen', zei hij. Hij verklaarde dat hij de communistische partij nog steeds trouw is en dat hij naar China terug wil.

Met de publicatie van de geheime documenten hoopt 'Zhang Liang' de conservatieve vleugel van de partij, die het militaire ingrijpen heeft doorgedreven, in diskrediet te brengen en de politieke hervormingen weer op gang te brengen. Over het besluit om een beroep te doen op het leger is nooit discussie mogelijk geweest.

De meeste mensen die bij deze fatale beslissing betrokken waren, zijn dood of hoogbejaard. Li Peng is echter nog steeds actief. Sinds 1998 is hij voorzitter van het Nationale Volkscongres . Na partijleider-president Jiang Zemin is hij de tweede man van de partij.

De publicatie van de documenten kan ook Jiang zelf schade berokkenen. In The Tiananmen Papers wordt uit de doeken gedaan hoe hij zijn benoeming tot partijleider te danken had aan de acht Ouden, een buiten de grondwet om opererende groep van partijveteranen onder leiding van Deng Xiaoping. Jiang verving Zhao Ziyang, die werd weggezuiverd omdat hij niet tegen de studenten wilde optreden.

Hoewel de authenticiteit van de documenten niet kan worden gegarandeerd, zijn de Amerikaanse China-experts die de kritische uitgave hebben verzorgd, ervan overtuigd dat ze geen vervalsingen zijn. Wel houden ze enige wijzigingen voor mogelijk.

Met aanvankelijk zeer grote scepsis hebben ze de informatie waar mogelijk nagetrokken. Met 'Zhang Liang' hebben ze lange gesprekken gevoerd. Ze zijn onder de indruk gekomen van de uiterst gedetailleerde gegevens en van de samenhang van het materiaal.

Peking had zondagavond nog niet gereageerd. De enige repliek die verwacht wordt, is een ontkenning van de authenticiteit van de documenten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden