Angst groeit voor Bondsrepubliek-ontkenners na dodelijke schietpartij

Bondsrepubliek-ontkenners

'Reichsburger' Wolfgang P. plaatste vorig jaar een advertentie in de plaatselijke krant: het was een eed. P. maakte bekend dat hij officieel geen inwoner van de Bondsrepubliek Duitsland meer was. Hij beriep zich op een pauselijke akte uit het jaar 1540 en ondertekende met vingerafdrukken. Werk van een ongevaarlijke gek, concludeerde de krant, die het document plaatste. De ongevaarlijke gek had immers 200 euro betaald voor de advertentie. Een paar weken later retourneerde P. zijn Duitse paspoort bij de gemeente.

Politie en pers bij het pand waar de schietpartij plaatsvond. Beeld epa

Woensdag schoot Wolfgang P. (49) een politieagent dood, toen die een poging deed de 31 wapens van P. in beslag te nemen. Nog eens drie andere agenten raakten gewond door de afgevuurde kogels en glasscherven.

P. had de aanval verwacht: hij droeg een kogelvrij vest en verschanste zich bovenaan de trap van zijn huis in het dorp Georgensmünd. Vanaf daar nam hij de agenten, die met zwaailichten aan kwamen rijden, door een open raam onder vuur. Later schoot hij ook dwars door zijn houten voordeur.

P. heeft zo'n drieduizend medestanders die zich ook 'Reichsbürger' noemen, schat de binnenlandse veiligheidsdienst. Binnen het brede scala van extreemrechtse splintergroeperingen dat Duitsland rijk is, golden de Reichsbürger lange tijd als ongevaarlijke fantasten. Dat beeld is al een paar jaar aan het kantelen vanwege het toenemend aantal gewelddadige incidenten waarbij Reichsbürger betrokken zijn.

Wat de veiligheidsdiensten verder onrust baart, is dat de ideeën over het Reichsbürger-dom in de smaak vallen bij sommige aanhangers van Pegida. Sowieso neemt in Duitsland de angst voor een 'extreemrechtse lente' toe, in het licht van het geweld tegen vluchtelingen en het verdwijnende taboe op racistische uitspraken en daden.

Geen erkenning

Wat Reichsbürger bindt is dat ze de huidige Bondsrepubliek niet erkennen. Hitler had Karl Dönitz tot zijn wettige opvolger benoemd na capitulatie van het Derde Rijk. Dönitz had het Rijk kunnen hervormen, menen de Reichsbürger, maar de geallieerden verhinderden dat. De staat die 'de Amerikanen creëerden' is derhalve illegaal, vinden Reichsbürger. En omdat het Duitse Rijk nooit een vredesverdrag heeft getekend met zijn tegenstanders in de Tweede Wereldoorlog, bestaat het officieel nog.

Reichsbürger definiëren Duitsland daarom aan de hand van de grenzen van 1937 - toen het Duitse Rijk een groot stuk van het huidige Polen besloeg - of zelfs die van 1871, het jaar dat Duitsland werd gesticht. Op basis van deze, door juristen weggehoonde constructie, vinden Reichsbürger dat ze zich niet aan de wetten van de Bondsrepubliek hoeven te houden, geen belasting hoeven te betalen en het geweldsmonopolie van de staat niet hoeven te erkennen. Uitkeringen erkennen ze wel - volgens Die Zeit leeft een groot deel van de Reichsbürger daarvan.

Veel Reichsbürger hebben volgens veiligheidsdiensten en onderzoekers extreemrechtse, racistische en antisemitische ideeën. Maar een gemeenschappelijk programma, of doel ontbreekt. De beweging is regionaal versplinterd in allerlei 'staten' en 'koninkrijkjes' met eigen vlaggen en nummerborden, die onderling ruziën over de 'juiste' interpretatie van de Duitse geschiedenis.

Beeld getty

'Freistaat Preussen'

Die splintergroeperingen dragen gewichtige namen als 'Germaniten', 'Exilregierung Deutsches Reich'. De grootste en bekendste groep noemt zich 'Freistaat Preussen'. Zo'n dertig mensen zijn zichzelf als Rijkskanselier betitelen.

Deze koninkrijken heffen ook 'Rijksbelasting' bij hun onderdanen, de mensen die zich bij het betreffende koninkrijk hebben aangesloten. Dat is voor de Reichsbürger de voornaamste bron van inkomsten.

Het komt de afgelopen jaren steeds vaker voor dat Reichsbürger geweld gebruiken of vertegenwoordigers van de staat bedreigen - vooral deurwaarders. In 2012 moest een Saksische deurwaarder worden bevrijd nadat Reichsbürger hem hadden overmeesterd en gekneveld. Bij die bevrijdingsactie vond de politie ook springstof en andere ingrediënten om een bom mee te bouwen.

In augustus van dit jaar vielen er ook schoten in Saksen-Anhalt toen de politie het huis van een voormalige schoonheidskoning, 'Mr. Germany', wilden ontruimen. Ook hij was inmiddels Reichsbürger en had in en om zijn huis samen met 120 volgelingen de ministaat 'Ur' gesticht. Zowel Mr. Germany als een agent raakten bij de schermutselingen lichtgewond.

De toenemende onrust rondom de Reichsbürger kan ertoe hebben geleid dat de politie het wapenbezit van Wolfgang P. niet langer verantwoord vond. Voorafgaand aan de huiszoeking van woensdag had P. al meerdere oproepen gekregen zijn collectie geweren en pistolen in te leveren.

Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.