Angst en zijn neefje regeren bedrijfsleven, betogen twee Amerikaanse professoren

Na de dramatische explosie van het ruimteveer Challenger vroeg de onderzoekscommissie een NASA-baas naar de kans dat de hoofdmotor van de space shuttle zou kunnen uitvallen....

Ron van Gelderen

Volgens Jeffrey Pfeffer en Robert Sutton is het een van de vele bewijzen dat het management in talloze bedrijven wordt afgeschermd van de harde werkelijkheid. De twee hoogleraren organisatiepsychologie aan de Amerikaanse Stanford University ontmoeten opvallend vaak topmanagers met een buitengewoon rooskleurig beeld van zaken als productkwaliteit, klanttevredenheid en arbeidsmotivatie en zelfs van objectieve gegevens als verkoopcijfers en personeelsverloop.

De oorzaak? De angst regeert in veel bedrijven, stellen Pfeffer en Sutton in hun boek De kloof tussen weten en doen. Medewerkers zijn volgens het duo ronduit bang slecht nieuws over te brengen aan hun chefs. En die chefs zijn op hun beurt weer bang voor hun bazen. 'Helaas valt te vrezen dat angst en zijn neefje, wantrouwen, wijdverbreide problemen blijven in de huidige, ogenschijnlijk zo verlichte, werkomgeving', aldus Pfeffer en Sutton.

Waarom mensen zulke angsthazen zijn? Om te beginnen zijn ze bang hun baan te verliezen, stellen de auteurs. Wie zelfs een klein klokje luidt, vergroot de kans op ontslag of degradatie en verkleint de kans op promotie of salarisverhoging. Slechts een minderheid van de medewerkers (38 procent) vertrouwt op de loyaliteit van de werkgever jegens het personeel. Eveneens een minderheid (opnieuw 38 procent) is ervan overtuigd in tijden van nood snel een nieuwe werkgever te vinden.

Bovendien vrezen medewerkers dat ze met slecht nieuws de goede sfeer in de onderneming schaden. De assistente van een bedrijfsdirecteur vertelde het schrijversduo bijvoorbeeld dat ze alles doet om te voorkomen dat haar baas overstuur raakt. Ze houdt zelfs afspraken af met medewerkers die de directeur slecht nieuws zouden kunnen brengen. Zijn pesthumeur zou anders haar dag verpesten.

Angst en wantrouwen leiden niet alleen tot misinformatie, wat weer leidt tot verkeerde besluiten, maar ondergraven volgens Pfeffer en Sutton ook de slagkracht en vernieuwingsdrang van ondernemingen. Een op de zes medewerkers zegt bijvoorbeeld ideeën voor beter werk te verzwijgen uit angst dat het iemand zijn baan zou kunnen kosten. Slechts eenderde van het personeel van een vooraanstaande onderneming in de industrie verwacht dat innovatieve plannen mogen mislukken zonder strafmaatregelen tegen de ideeënrijke bedenkers.

Hoe angst en zijn neefje de toekomst van een bedrijf kunnen schaden, bleek volgens de hoogleraren bij een fabrikant van computerchips. Een reorganisatie zaaide zoveel angst en wantrouwen dat de kwaliteit van het werk hard achteruit liep. De fabriek die door haar opdrachtgever Hewlett-Packard aanvankelijk bovenaan werd geplaatst in de top-10 van beste leveranciers, vond zichzelf twee jaar later terug op de tweede plaats in HP's hitlijst van de tien slechtste leveranciers.

De schuldigen? Driemaal raden: De bazen natuurlijk, en uiteraard ook de aandeelhouders, beursanalisten en media die volgens de professoren harde macho-managers veel te graag op een voetstuk plaatsen. 'Wij hebben nog nooit iemand ontmoet die echt voor zo iemand wil werken. Maar de verhalen doen vermoeden dat er nog steeds mensen zijn die denken dat bazen die worden gevreesd of zelfs gewantrouwd, goed werk verrichten.'

Pfeffer en Sutton rekenen in hun boek hard af met macho-managers als Al Dunlap, bijgenaamd Chainsaw Al (Al de Kettingzaag). Op de dag dat deze snoeiharde reorganisator tot president-directeur van Sunbeam werd benoemd, steeg de aandelenkoers met liefst 49 procent.

Na een schrikbewind van twee jaar, waarin hij ondergeschikten met slecht nieuws uitkafferde en waarover hij in lezingen aan topuniversiteiten vol trots vertelde, lag de onderneming aan flarden. De beurskoers was met meer dan 80 procent gedaald.

De oplossing? 'Verdrijf de angst', adviseren de hooggeleerde heren. 'Beloon en bevorder mensen die hun baas slecht nieuws brengen; moedig mensen aan over hun fouten te praten; leer van vergissingen; vier zelfs vergissingen; bestraf nietsdoen als het enige echte falen; verban mensen die anderen vernederen en geef mensen een tweede en een derde kans.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden