Angst en wrok speelden bij tv-politiek altijd mee

Heeft wrok over te links getinte programma's het kabinet ertoe gebracht de NPS op te heffen? Kan, zegt Henri Beunders, maar dat hoeft dan niet te verbazen....

Alleen zij die de kracht van de wrok niet kennen, kunnen verbaasd zijn over het regeringsplan om de NPS op te heffen. Volgens diverse commentaren vloeit het plan voort uit het 'ressentiment' over de te links geachte toon en teneur van de politieke informatie-en discussieprogramma's NOVA en Buitenhof.

De waarheid is dat emoties de tvpolitiek vanaf 1951 domineerden.

Met de benoeming van andermans emoties als 'ressentiment' worden die emoties als onterecht en primitief weggezet. Mensen die last hebben van wrokgevoelens, transformeren die vaak in verhevener termen als 'idealisme'. Of rationaliseren ze tot beredeneerde politieke strijdpunten. Liefhebbers van het woord 'ressentiment' betitelen ons mediatijdperk graag als 'de dictatuur van de emotie'.

De historische werkelijkheid is dat de emotie de dragende kracht is geweest van alle emancipatiebewegingen. Strijders tegen de slavernij, feministen, antivivisectionisten, katholieken, socialisten, enzovoort. En voor de activisten van Greenpeace en Kruisraketten Nee was het van hetzelfde emotionele laken een pak. Bij katholieken en socialisten was de negatieve emotie van de achterstelling, het gevoel van miskenning of regelrechte vernedering, misschien wel de drijvende kracht achter hun strijd. Sprak de schrijver Menno ter Braak in het interbellum niet van 'het ressentiment van het socialisme jegens de bourgeoisie'?

Ik ben voor behoud van NOVA en Buitenhof, want ik ben veertigplus, lees de kwaliteitskranten en behoor dus tot het (steeds kleiner wordende) kijkerspubliek. Maar de wrok van veel politici jegens met name NOVA begrijp ik. Het is een VARA-programma dat zich 'een onafhankelijke en onpartijdige rubriek' noemt onder verwijzing naar de afkorting NPS. Hetzelfde geldt voor het VPRO-programma Buitenhof. Deze naar hypocrisie neigende schimmigheid over de afzender van de boodschap heeft veel politici zo wrokkig gemaakt, niet alleen van CDA en VVD, ook van kleinere partijen als SP, D66 en LPF. Zij dachten lange tijd dat het om NOS-programma's ging waarvan zij een faire behandeling verwachtten.

Een viertal D66-prominenten vraagt nu hun partijgenoot Van der Laan met klem de NPS niet op te heffen. Onder hen is Hans van Mierlo. Een mooi voorbeeld van emotie in de politiek: N OVA en Buitenhof gelden als paarse programma's. Welnu, Van Mierlo was de kingmaker van Paars in 1994. Zijn vriend Harry Mulisch zei toen juichend: 'Het was toch altijd de provincie die de dienst uitmaakte, en daar reken ik Den Haag ook onder. Het wordt een Amsterdams kabinet, een grote-stadskabinet'.

De gewezen PvdA-fractieleider Thijs Wöltgens zag het als groot bezwaar dat Paars gelijk zou staan aan 'intellectuele kringen' in Amsterdam. 'Voor deze mensen (. . .) geeft Paars een kick, zo van: nu zijn we eindelijk van die christendemocratische dwingelandij af'.

Waar oprechte politieke overtuiging en pragmatisme eindigen en 'ressentiment' begint, is dus minder makkelijk te ontwarren dan velen menen. Hoewel het woord nota het kernbegrip is in de omroeppolitiek, zijn angst en wrok vanaf 1951 de veelal verborgen schrijvers ervan geweest. Vanaf de komst van het NTS-Journaal in 1956 werd vanuit alle politieke windrichtingen met haviksogen gekeken of deze NTS (nu NOS en NPS) zich wel beperkte tot die paar vierkante meter objectieve en zakelijke berichtgeving die haar werd gegund. In 1961 mochten de nieuwslezers nog geen 'Goedenavond, dames en heren' zeggen, omdat dat al te subjectief zou zijn.

Nu staat nergens in de omroepwet dat de tv verplicht is tot 'objectiviteit'. De verzuilde politieke partijen waren immers alleen aan het tv-experiment begonnen om de kans tot propaganda, zending en missie niet te laten schieten, en dit 'machtige medium' zeker niet 'in verkeerde handen' te zien vallen.

Terwijl de 'nationale uitzendingen' van de NOS alom werden geprezen, lagen de actualiteitenrubrieken van 'de gezamenlijkheid' periodiek zwaar onder vuur, van links en van rechts. Terwijl de CPN het altijd had over 'een stuk kapitalistische staatsmacht', wilde de VVD de NOS simpelweg opheffen wegens haar 'geniepige partijdigheid'. Haya van Someren-Downer zei in de jaren zeventig: 'De NOS is ' n felgekleurd ei. Ik zit stukken liever bij de VARA dan bij de NOS. Dan weet ik wat me te wachten staat'. Ze vond een bondgenoot in De Telegraaf.

De publieke omroep dreigt ten onder te gaan aan haar gebrek aan inlevingsvermogen in de behoeften van de kijkers, maar ook in het effect dat minachting of vernedering van andersdenkende politici sorteert. En die politici zijn nu toevallig wel aan de macht. Dezelfde emotionele backlash was in het buitenland te zien, de wraak van politici als Thatcher, Kohl, Reagan, Bush, Blair en natuurlijk Berlusconi. Kohl gaf destijds RTL een licentie, omdat hij de anti-CDUhouding van de publieke omroepen zat was.

In Nederland is de komst van RTL te danken aan Europese regelgeving. Maar het succes ervan is te danken aan de showmakers Joop van den Ende en later John de Mol. De eerste heeft eens openlijk gezegd dat hij, met TV10, ook gedreven werd door behoefte aan vergelding jegens al die keurige dames en heren 'bestuurders' in Hilversum die hem te ordinair vonden en zo veel mogelijk de voet dwarszetten. Hetzelfde geldt, zegt men, voor John de Mol. Gebrek aan erkenning door 'het Amsterdams kabinet' van de politiek en cultuur zou een van de drijfveren zijn van zijn Talpa het nieuwe Nederland 1, 2 en 3 tegelijk te maken.

Hilversum, en ook de kwaliteitspers, heeft vanaf 2002 geleden onder een enorme onderschatting van de emotionele en ideologische drijfveren van het kabinet-Balkenende. Daarbij voerde de frustratie over het niet-aantreden van Melkert I lang de boventoon. En zei Donner op 2 mei 2004, de Dag van de Persvrijheid, niet keihard dat alleen de Grondwet hem tegenhield 'de media' een lesje objectiviteit en hoor en wederhoor te leren?

Programma's als NOVA kunnen nu twee dingen doen. Als VARA verdergaan. Dan kan men dit kabinet met open vizier bestrijden. Of, deo volente, als NPS-programma. Maar dan met de woorden 'neutraliteit en objectiviteit' in een wettelijk verankerd redactiestatuut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden