Column

Angst, een prima raadgever

Column Martin Sommer

De Nederlandse staat wentelt zijn verantwoordelijkheid af op de burger.

Van der Steur van Bestrijden... Beeld ANP

De geheime diensten hadden de aanslagpleger van de Thalys wel degelijk in het vizier. Maar of dat een geruststelling was, of juist niet, dat werd woensdag in het Kamerdebat erover niet duidelijk. Liefst drie ministers waren aangetreden, de heren van Bestrijden (Van der Steur, Veiligheid), Voorkomen (Plasterk, AIVD), en Genezen (Asscher, jihadistenprogramma's). En de teneur van het debat was dat honderd procent veiligheid helaas niet bestaat. Van der Steur zei het een handvol keren, en 'dat we dat goed moeten beseffen'.

Afgelopen weekeinde had hij het ook al in Parijs gezegd. Daar ging het over Europese maatregelen, waar Nederland sceptisch over is. Legitimatie, kaartjes op naam, bagage doorzoeken, controle - goed beseffen, honderd procent veiligheid bestaat niet. Behalve Bosma van de PVV en Bontes knikten de Kamerleden overtuigd. Zoals ook de krantencommentaren na de schrik van de bijna-aanslag vooral hadden geschreven over schijnveiligheid en de risico's van het leven.

Het gevaar van het keukentrapje kwam eraan te pas. En dat je in Alphen aan den Rijn zomaar een kraan op je kop kunt krijgen. De beste remedie tegen terreur is doen alsof het er niet is. Risico nul kan niet en angst is een slechte raadgever. Dat zei ook de psychiater zondag in Zomergasten. Angst zit namelijk in jezelf, nietwaar?

Zeg dat maar eens tegen de vluchtelingen uit Syrië, riep ik tegen de televisie. Of tegen de mevrouw van Urgenda die niet kan slapen van het klimaat. Je hebt dus goede en slechte angst - in werkelijkheid is angst door en door politiek. En natuurlijk wel degelijk een prima raadgever. De Fransman die zorgelijk keek naar de rolkoffer waarmee Ayoub el Khazzani in de wc van de Thalys verdween, was goddank voldoende angstig en handelde ernaar.

Ik denk dat de minister met zijn honderd-procent-bestaat-niet een andere oorlog uitvocht; die met de nare burgerman, die inderdaad van zijn keukentrapje viel en dat vervolgens liefst op de overheid verhaalde. De overheid heeft immers goedgevonden dat er keukentrapjes zonder leuning op de markt zijn. Die nare burgerman bestaat, en ook de angstige overheid die bij elk ongeluk een wet verzint omdat 'het nooit meer mag gebeuren'. In die zin was het prevelement van Van der Steur een demonstratie van een overheid die stoer wil doen tegenover de burger met zijn rare verlangens. Tegelijk ziet hij kennelijk geen verschil tussen een ongeluk en een wezenlijke overheidstaak.

Heel Nederlands is ook om te denken dat we de terreurbestrijding goed aanpakken omdat er sinds 2004 hier niets is gebeurd. En dat we het geld beter kunnen besteden. Eén dode als gevolg van islamterreur in 2004, terwijl er in het verkeer jaarlijks meer dan vijfhonderd slachtoffers vallen. Dan is de rekensom toch duidelijk. Alle ballen op Veilig Verkeer Nederland. Dat is de kwaliteit van de politieke filosofie in de bv Nederland.

...Plasterk van Voorkomen... Beeld ANP

In Frankrijk doen ze wel aan schijnveiligheid. Na elke aanslag wordt het zogeheten plan Vigipirate in werking gesteld. Bij elke school in alle 36 duizend gemeenten worden hekken aangesleept en gendarmes geposteerd. Geef toe dat u ook blij bent dat ze tijdens uw tripje in Parijs met indrukwekkende automatische geweren in de metro rondstappen.

In Frankrijk zal de staat nimmer suggereren dat een ongeluk nu eenmaal in een klein hoekje zit. Voor de Frankrijkhaters: in Amerika evenmin. De staat hoort te laten zien dat aanslagen niet getolereerd worden. Dat idee gaat terug op de politieke denker Thomas Hobbes en de 17de eeuw.

Destijds woedden er verschrikkelijke godsdienstoorlogen in Europa. Hobbes schreef al dat godsdienstoorlogen de neiging hebben niet meer op te houden en van een extreme wreedheid zijn, juist vanwege hun religieuze karakter. Daaraan kon alleen een eind komen als de staat zelf de enige godsdienst zou worden, voor alle burgers. De staat ontleent zijn legitimiteit aan de bescherming van de burger, die in ruil gehoorzaamt en zijn buurman niet langer de hersens inslaat. Die ruil werkt alleen als de staat daadwerkelijk levert, 'want het natuurlijk recht van de mensen zichzelf te verdedigen, als niemand anders daartoe bij machte is, kan door geen verdrag worden afgenomen'.

In Frankrijk hoort veiligheid bij het contract tussen burgerij en Republiek. Die zwaarbewapende gendarmes zijn zowel bescherming als zichtbare vermaning aan wie kwaad in de zin heeft. In Nederland doen we liever aan preventie uit het zicht, in dit geval door het werk van de geheime diensten. Het stelt niet gerust, juist omdat het zo onzichtbaar is.

Het stelt niet gerust omdat de AIVD zelf laat weten dat veel aanstaande jihadisten niet opgemerkt worden, omdat ze zogeheten lone wolves zijn die niet opbellen en dus niet kunnen worden getapt. Het stelt vooral niet gerust omdat er nog maar drie jaar geleden, bij het aantreden van dit kabinet, enorm gehakt is in dezelfde AIVD. De interne opleiding is opgedoekt, op een haar na overkwam de complete buitenlandtak hetzelfde lot. De Algemene Rekenkamer onderzocht het en rapporteerde onlangs dat de bezuinigingen 'diepe sporen' hebben nagelaten in de organisatie.

Slordigheid, onverschilligheid, ultra-korte-termijnpolitiek, vul zelf maar in. Sorry, wij konden ook niet voorzien wat eraan zat te komen, zei minister Plasterk. Vooral blijkt hieruit: geen idee wat precies de relatie is van de staat tot zijn burgers. Laat het trio van Bestrijden, Voorkomen en Genezen de waarschuwing van Hobbes in de oren knopen. Als de burgers denken dat de staat zijn werk niet doet, gaan ze het met recht en reden zelf opknappen. Dan zijn we verder van huis.

en Asscher van Genezen. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.