Angst beheerst leven in Phnom Penh

Geraldine Cox zit nog na te trillen van angst. Soldaten van Hun Sen, Cambodja's sterke man, hebben zojuist de zoveelste inval gedaan in haar weeshuis in de hoofdstad Phnom Penh: 'Ze denken dat we hun vijanden verbergen....

Van onze correspondent

Toine Berbers

PHNOM PENH

De Cambodjaanse hoofdstad is in de greep van angst en vrees sinds de soldaten van tweede co-premier Hun Sen na een bloedig weekeinde de aanhangers van de eerste co-premier, prins Norodom Ranariddh, de stad uitjoegen. David Hawk van het VN-centrum voor mensenrechten in Phnom Penh telde gisteren 65 arrestanten. 'De omstandigheden waaronder zij worden vastgehouden, zijn zorgwekkend', zegt hij.

In Cox' weeshuis bleef de schade beperkt tot de inbeslagname van de voorraad geneesmiddelen en de helft van de drieduizend kippen die ze van een Amerikaanse liefdadigheidsinstelling had gekregen. Maar, 'de kinderen zijn verlamd van schrik en liggen 's nachts te huilen,' zegt ze . Uit voorzorg houdt Cox het laatste restje contante dollars uit de kas van haar weeshuis verborgen in haar beha.

De razzia's maken des te meer indruk sinds duidelijk is geworden dat behalve staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Hor Sok, een vertrouweling van Ranariddh , ook zijn chef inlichtingendienst Chau Sambath in gevangenschap is gedood.

Veel royalisten zijn ondergedoken. Anderen proberen Cambodja uit te komen. 'De communisten vermoorden hun tegenstanders', zegt een Cambodjaan die zich op het vliegveld in de worsteling heeft gestort om op een vlucht naar Bangkok te komen. Zijn vuist omklemt een donkerblauw Amerikaans paspoort. 'Maar ik kom terug. Wij krijgen de wereld achter ons.'

De luchthaven Pochentong ziet er uit als in de tijd van de Rode Khmers, de maoïstische guerrillabeweging die Cambodja eind jaren zeventig ten koste van twee miljoen doden wilde omvormen tot ideale boerenstaat. De douaniers stempelen de paspoorten in de open lucht. De vertrekhal is door plunderaars gesloopt, zelfs de plastic kuipstoeltjes zijn verdwenen. In een muur gaapt een rond gat van een mortierinslag.

'De militairen hebben maandenlang nauwelijks loon gekregen. Ze hebben zichzelf nu een aardige uitkering toebedeeld in de vorm van ijskasten, kleurentelevisies en computers', zegt een westerse diplomaat. De laatste dagen hebben de plunderingen een politiek karakter aangenomen: vooral de bezittingen van de royalisten moeten het ontgelden. Onbekenden haalden woensdagavond laat op een van de drukste punten in de stad de villa leeg van Veng Sirivuth, een royalistische minister. Het publiek keek zwijgend toe hoe het huisraad ter plekke werd verkocht.

Cambodja is vooral 's avonds onveilig. 'Al dat plunderen heeft pijnlijk duidelijk gemaakt, dat Hun Sen zijn militairen niet in de hand heeft', zegt een Europese diplomaat. Hoewel er gisteren in Phnom Penh nog maar sporadisch werd geschoten, durfde de helft van de inwoners niet naar het werk.

'Door al dat geweld is de bevolking in een shock geraakt', zegt een Cambodjaanse publicist, die anoniem wil blijven. 'Niemand durfde het hardop zeggen, maar iedereen dacht aan 1975.' In dat jaar joegen de Rode Khmers na hun overwinning in de burgeroorlog alle burgers de hoofdstad uit. De geruchten over de doden verslechteren de sfeer. Volgens hulpverleners zijn er het afgelopen weekeinde veel meer slachtoffers gevallen dan de vijftien die de regering toegeeft. 'Er lagen overal lijken', zegt de Française Denise Lauwers.

Het traumatische verleden komt weer boven. 'Iedereen is bang voor een terugkeer van de militaire dictatuur', zegt een Europese diplomaat. Maar er zijn grote verschillen met toen. De democratie die onder auspiciën van de VN werd ingevoerd, heeft in vijf jaar tijd het land omgevormd tot een open maatschappij.

Een Cambodjaan werd vroeger gestraft voor de omgang met vreemdelingen. Nu hebben buitenlandse ideeën en levenswijzen een plaats veroverd in het gedachtengoed via de levendige, vrije pers. Maar liefst 45 kranten liggen er in de kiosken.

'De Cambodjanen zijn verslaafd geraakt aan hun vrijheid. Hun Sen kan die niet zomaar afnemen', zegt de publicist. Hij heft zijn armen korte tijd triomfantelijk in de hoogte, maar laat ze vervolgens vertwijfeld neerkomen op zijn voorhoofd en kreunt: 'Maar hij is er wel hard mee bezig'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden