Angola kan zich eindelijk doen gelden als grootmacht

Op de staatsiefoto van de Midden-Afrikaanse minitop van vorige week stond de Angolese president José Eduardo dos Santos pontificaal in het midden....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Natuurlijk zorgde Laurent Kabila voor meer spektakel, omdat hij de machtige dictator Mobutu onlangs heeft verjaagd uit Kinshasa. Maar de overwinningsroes was van korte duur. Kabila's bewind staat bloot aan hevige internationale kritiek over schendingen van de mensenrechten. In het oosten zijn eenheden van zijn losse alliantie met elkaar slaags geraakt en je vraagt je af hoe de inderhaast bijeengeraapte leiders het immense land kunnen besturen. Op de foto staat Kabila er wat verloren bij.

Denis Sassou Nguesso veroverde de hoofdstad Brazzaville van zíjn Congo nog geen drie weken geleden. De overwinning van zijn privélegertje op de manschappen van de democratisch gekozen president Pascal Lissouba sprak een stuk minder tot de verbeelding. De machtswisseling wordt door de buitenwereld gedoogd omdat de autoritaire Lissouba er een puinhoop van had gemaakt . De al jaren slepende burgeroorlog werd beslecht door het Angolese leger, dat met zijn MiGs Brazzaville bombardeerde en de luchthaven innam, alsmede de oliestad Pointe Noire. Geen wonder dat ook Sassou Nguesso er op de foto wat onwennig bijstaat.

De vierde deelnemer aan de minitop was Omar Bongo, de president van Gabon. Die kijkt opgelucht, en met reden. Na Kabila's overwinning werd druk gespeculeerd op de val van de op het Westen georiënteerde regimes ten noorden van Congo-Kinshasa (ex-Zaïre). Maar met zijn schoonvader Sassou Nguesso aan de top in Brazzaville en Angola als regionale grootmacht heeft hij weinig meer te vrezen.

Aan de westkust van Midden-Afrika ontstaat een nieuw machtsblok van potentieel rijke oliestaten onder leiding van Angola. De militaire opmars die begon in het Uganda van Yoweri Museveni, die in Rwanda Paul Kagame aan de macht bracht en in Congo-Kinshasa Kabila, heeft zijn limiet bereikt. Angola heeft het heft in handen genomen.

De val van Mobutu bood Dos Santos de kans eindelijk af te rekenen met de rechtse verzetsbeweging Unita van Jonas Savimbi, met wie de regerende MPLA al sinds de onafhankelijkheid in 1975 oorlog voert. Unita, dat tevergeefs met Mobutu's leger had meegevochten, raakte zijn laatste bondgenoot kwijt. Het leger heeft de Unita-strijders de afgelopen maanden grotendeels uit de diamantgebieden verjaagd. De laatste route, via de Angolese enclave Cabinda - ingeklemd tussen de twee Congo's - werd met de inval in Congo-Brazzaville afgesneden voor Unita .

Angola is van nature een regionale supermacht. Het kan een rijk land zijn, met grote olievoorraden voor de kust, diamantmijnen in het binnenland en uitstekende landbouwgronden. Door de oorlog met het apartheidsbewind in Zuid-Afrika en diens bondgenoot Unita kon Angola die rol nooit spelen.

Nu Unita geen echte bedreiging meer vormt is dat anders. Angola heeft een groot en ervaren leger van 97 duizend man, uitgerust met een enorm arsenaal moderne wapens, over de jaren aangekocht met de oliedollars. Defensie is van oudsher de belangrijkste post op de begroting. Alleen de legers van Zuid-Afrika en Nigeria kunnen zich daarmee meten.

De regerende MPLA kan bovendien rekenen op internationale steun. Vergeten zijn de dagen dat de MPLA stond voor de marxistisch-leninistische dictatuur, gesteund door Cubaanse militairen. Nu wordt de MPLA gezien als de belangrijkste stabiliserende factor voor de oliewinning in de regio.

Savimbi heeft zich onmogelijk gemaakt. Hij vertrouwt de MPLA niet en weigert de vredesakkoorden geheel uit te voeren. Deze week troffen de VN sancties tegen Unita.

De MPLA daarentegen speelt thans het spel van de democratisering met verve. Unita zit in het parlement en mocht ministers leveren. Toen Kabila na zijn overwinning Luanda bezocht, wilde hij ook het parlement toespreken. De Unita-fractie maakte bezwaar en de toespraak ging niet door. Pijnlijk voor Dos Santos, maar misschien vond hij het ook wel een subtiele manier om Kabila op zijn plaats te zetten.

Wim Bossema

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden