Nieuws EU-top Brussel

Angela Merkel: ‘Voortbestaan EU in gevaar als leiders het niet eens worden over indammen migratiestroom’

Het voortbestaan van de EU komt in gevaar als de Europese regeringsleiders vanavond geen akkoord bereiken over het indammen van de migratiestroom naar Europa. Dat zei de Duitse bondskanselier Angela Merkel donderdagochtend in Berlijn voor ze naar Brussel vertrok voor wat ze typeerde als een ‘alles of niets’-topontmoeting met haar EU-collega’s.

Angela Merkel op de top in Brussel. Beeld Reuters

Ook EU-president Donald Tusk toonde zich zeer bezorgd over het uitblijven van een akkoord. ‘Het alternatief is een chaotische sluiting van de grenzen, ook in de EU, en toenemende conflicten tussen de lidstaten.’ Premier Rutte was bij aankomst in Brussel minder gestrest. ‘EU-toppen zijn steeds erop of eronder. Maar deze is wel echt belangrijk omdat een paar landen – Duitsland, Italië – maar ook de EU als geheel een politiek probleem hebben.’

Rutte benadrukte dat het aantal migranten dat naar de EU komt, drastisch is afgenomen. Vergeleken met de topmaand (oktober) in 2015, bedraagt de daling 96 procent. ‘Maar het Europese asielsysteem is niet klaar voor als de getallen weer stijgen’, aldus Rutte.

De leiders bespreken de migratiekwestie vanavond tijdens hun diner. Het debat vindt in een crisissfeer plaats omdat de nieuwe Italiaanse regering weigert nog langer boten met geredde migranten tot de havens toe te laten. Tegelijkertijd staat Merkel onder zware binnenlandse politiek om de Duitse grens te sluiten voor migranten die via een ander EU-land zijn gereisd.

Beeld AFP

De leiders hopen met een politieke drieslag in elk geval de rust in de EU terug te brengen. De eerste stap is het plan van Tusk om in de Middellandse Zee geredde migranten naar veilige gebieden in Noord-Afrika te brengen. Daar moet hun asielaanvraag dan worden afgehandeld; zij die geen kans maken op een verblijfsvergunning worden direct teruggestuurd. De leiders scharen zich achter dit idee.

Merkel en Rutte wezen op het akkoord dat zij in 2016 met Turkije sloten om de stroom Syrische vluchtelingen naar de Griekse eilanden te stoppen. Merkel benadrukte dat er ‘mét’ potentiële gastlanden moet worden gesproken, niet ‘over’. De gastheren kunnen rekenen op geld en handelsvoordelen als ze de opvangcentra huisvesten. Tot nog toe heeft geen enkel Afrikaans land interesse getoond. Vluchtelingenorganisaties als UNHCR en IOM worden betrokken bij eventuele onderhandelingen.

De leiders zijn het verder eens over een betere bewaking van de Europese buitengrenzen. De bestaande EU-organisatie daarvoor (Frontex) moet in omvang worden vertienvoudigd naar circa 10 duizend douaniers. Het geld daarvoor komt uit het EU-budget.

Beeld AFP

Als de asielinstroom hiermee beheersbaar wordt, vergroot dat de kans op overeenstemming over een eerlijke verdeling van migranten tussen de EU-landen. Tot nog toe weigeren de Oost-Europese lidstaten wat zij als Brusselse asielquota beschouwen. Italië en Griekenland, die door hun ligging de meeste migranten binnenkrijgen, maar ook Duitsland en Zweden (populair bij de migranten als bestemming) klagen over dit gebrek aan solidariteit van Hongarije, Polen, Slowakije en Tsjechië.

Merkel hoopt dat de leiders vannacht vastleggen dat alle landen hun verantwoordelijkheid nemen. Een Europese uitspraak daarover maakt het makkelijker voor de bondskanselier om bilaterale afspraken te maken met Rome om migranten terug te nemen die via Italië en Oostenrijk naar Duitsland komen. ‘Sommigen denken dat mijn voorstellen hard zijn. Maar geloof me, als we het hier niet over eens worden, komen er pas echt harde voorstellen van echt harde mannen’, waarschuwde Tusk. Hij zei niet op wie hij doelde, maar eerder verwees hij naar populistische, autoritaire leiders in Europa.

Betrokken EU-ambtenaren noemden de sfeer bij aanvang van de top ‘verschrikkelijk’. Zij verwachtten een lange nacht voor de leiders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.