Analyse

Angela Merkel brengt Joe Biden een afscheidsvisite met het oog op de toekomst

Merkels laatste bezoek als Duits bondskanselier aan de VS zal niet in het teken staan van nostalgie. Ze heeft met president Biden lastige dossiers te bespreken.

Angela Merkel met George Bush jr. in 2006. Merkel was voor Bush jr. een zegen, na de ­desastreuze samenwerking met haar voorganger Gerhard Schröder (SPD), vanwege diens weigering deel te nemen aan de inval in Irak. Ongemakkelijk moment: toen Bush Merkel ‘vriendschappelijk’ bij de schouders greep en zij daar ijzig op reageerde. Beeld AP
Angela Merkel met George Bush jr. in 2006. Merkel was voor Bush jr. een zegen, na de ­desastreuze samenwerking met haar voorganger Gerhard Schröder (SPD), vanwege diens weigering deel te nemen aan de inval in Irak. Ongemakkelijk moment: toen Bush Merkel ‘vriendschappelijk’ bij de schouders greep en zij daar ijzig op reageerde.Beeld AP

Ze is de eerste Europese regeringsleider die de Atlantische Oceaan oversteekt en daar officieel ontvangen wordt door de Amerikaanse president Joe Biden. Angela Merkel vliegt donderdag naar Washington, waar het begin en het einde van een politiek tijdperk samenvallen. Want na zestien jaar regeren en 21 bezoeken aan de Verenigde Staten, is dit de laatste keer dat Merkel voet zal zetten in het Witte Huis voordat ze zich na de verkiezingen op 26 september terugtrekt uit de Duitse politiek, en dus van het wereldtoneel, waar ze de rol van Europese frontvrouw vervulde, in voor- en tegenspoed.

De Bidens organiseren zelfs een afscheidsdiner om Merkel officieel uit te luiden, Merkels echtgenoot Joachim Sauer vliegt er speciaal voor mee. Maar afgezien van een gestolen ogenblik aan het haardvuur zal het programma weinig ruimte bevatten voor nostalgische gedachten. Zoals Bidens woordvoerder Jen Psaki afgelopen maandag benadrukte: ‘Dit is een toekomstgericht bezoek.’ Het klonk gezien de omstandigheden bijna als een waarschuwing - al weet men in Washington ook wel dat Angela Merkel er niet de persoon naar is om, overweldigd door emoties, het politieke gewicht van haar bezoek te vergeten.

Na vier jaar stilstand in de betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Duitsland, zowel politiek als economisch de belangrijkste partner in de EU, voelen beide partijen er na het vertrek van Donald Trump voor om terug te keren naar de doorgaans goede samenwerking die er bestond tussen Merkel en Trumps twee voorgangers, Barack Obama en George Bush jr.

Dat bleek bij de eerste ontmoeting tussen de twee regeringsleiders, tijdens de G7 in juni, waarna Biden twitterde dat de banden tussen de VS en Duitsland ‘sterker zijn dan ooit tevoren’ en Merkel zei dat de gesprekken constructief en levendig waren geweest – door Duitse media opgevat als een subtiele sneer naar Bidens voorganger.

Vooral de Amerikanen lijken de fundamenten voor een nieuw tijdperk liever met Merkel te willen leggen, de vrouw die in de Amerikaanse pers vaak ‘een anker van stabiliteit’ wordt genoemd vanwege haar onafgebroken trouw aan het trans-Atlantische gedachtengoed, dan met een onvoorspelbare opvolger, zij het van Merkels eigen CDU, van de Groenen of van een andere partij.

Nord Stream 2

Wat niet betekent dat het samenzijn in Washington gezellig wordt. Bij het belangrijkste agendapunt, de omstreden Russisch-Europese gaspijpleiding Nord Stream 2, staan de Amerikaanse president en de Duitse bondskanselier lijnrecht tegenover elkaar. Nu de laatste stukken leiding in de Oostzee worden verzonken, is de verwachting dat er vanaf eind augustus al Russisch gas naar een aantal Europese landen kan stromen, waaronder Nederland. Buiten Oekraïne om, dat transitgelden misloopt. Hiermee krijgt Rusland een belangrijk economisch wapen in handen om het buurland in de tang te houden.

Merkel is zich in de Trump-jaren blijven inzetten voor Nord Stream, ondanks dreigende sancties uit de VS en groeiende weerstand van binnen de EU en Duitsland zelf.

China

Biden heeft herhaaldelijk gezegd de pijpleiding ‘een slechte deal’ te vinden en ziet, net als zijn voorganger, het liefst dat er nooit gas doorheen zal stromen. Maar in plaats van de afbouw te willen saboteren, zoals Trump, lijkt Biden Duitsland tot tegenprestaties te willen dwingen op het andere gevoelige dossier dat donderdag en vrijdag zal worden besproken: de Duitse en Europese verhouding tot China. Onder druk van Duitsland hebben de EU en China in december vorig jaar een handelsakkoord gesloten, tot groot ongenoegen van de Amerikanen. Zij willen de Chinese economische en politieke expansie zoveel mogelijk aan banden leggen, en dat gaat het best met behulp van de EU.

Angela Merkel met Barack Obama in 2015. De man van de grote woorden en visies en de vrouw van de zuinige mondjes leken aanvankelijk weinig gemeen te hebben, maar ontwikkelden in de loop der tijd een uitgesproken goede verstandhouding. Na ­Barack Obama’s presidentschap dineerden ze drie uur lang samen in Berlijn. Beeld AP
Angela Merkel met Barack Obama in 2015. De man van de grote woorden en visies en de vrouw van de zuinige mondjes leken aanvankelijk weinig gemeen te hebben, maar ontwikkelden in de loop der tijd een uitgesproken goede verstandhouding. Na ­Barack Obama’s presidentschap dineerden ze drie uur lang samen in Berlijn.Beeld AP

Dat handelsakkoord op Merkels laatste meters was het laatste zichtbare resultaat van haar Europese macht, en is typisch voor haar buitenlandpolitiek, die in de afgelopen zestien jaar weinig is veranderd. Enerzijds stond de Duitse bondskanselier altijd pal voor internationale samenwerkingsverbanden, in de eerste plaats dat met de Verenigde Staten, maar nooit zonder de belangen van het Duitse bedrijfsleven uit het oog te verliezen. Niet alleen maar wel mede daarom zocht ze maar zelden de openlijke confrontatie met Xi of Poetin. De wereld daarentegen veranderde wel, democratieën kwakkelen en autocratiën bloeien. Handelsoorlogen worden harder gevoerd.

Angela Merkel met Donald Trump in 2018. Merkel heeft het geprobeerd, maar een constructieve verhouding met Donald Trump kwam niet tot stand. Parallel aan de groeiende agressie in zijn tweets werden  haar blikken openlijk afkeurend en bevreemdend. Het ­leverde onvergetelijke beelden op. Beeld AP
Angela Merkel met Donald Trump in 2018. Merkel heeft het geprobeerd, maar een constructieve verhouding met Donald Trump kwam niet tot stand. Parallel aan de groeiende agressie in zijn tweets werden  haar blikken openlijk afkeurend en bevreemdend. Het ­leverde onvergetelijke beelden op.Beeld AP

Met de verkiezingen in het vizier klinkt in Duitsland vaker het verwijt dat Merkel met haar internationale politiek bijdraagt aan dreigende irrelevantie van Europa in de wereld, dat ze een vastomlijnde, gezamenlijke Europese buitenlandpolitiek saboteert – een ergernis die ook bij de Franse president Macron leeft, die zijn grote Europese plannen steeds zag stukslaan op een muur van Duitse desinteresse.

Hoe Duitsland in de toekomst staat tegenover een gezamenlijke Europese buitenlandpolitiek, is aan degene die Merkel in september opvolgt. Maar of het ‘nieuwe begin’ tussen de oude bondgenoten VS en EU zo constructief en harmonieus zal zijn als beide partijen wensen, ligt – nog één keer – in haar hand.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden