Reportage

Angela Merkel beweegt critici tot ovatie

De bondskanselier die het na haar 'Wir schaffen das' steeds moeilijker kreeg - in haar land en in haar partij - bevestigt nog eens haar status als leidsvrouw. 'Buitengewoon gesproken.'

Angela Merkel. Beeld null
Angela Merkel.

Negen minuten en veertig seconden duurt het applaus al als Angela Merkel haar handen sussend opheft en haar keel schraapt: lieve partijleden, nu is het wel genoeg. 'Er moet nog gewerkt worden.' Het klappen in de congreszaal verstomt langzaam, als het einde van een flinke regenbui. De kanselier glimlacht.

Het applaus volgt maandagavond op Merkels toespraak op het partijcongres van de CDU in de beurshal in Karlsruhe. Het 28ste Partijcongres van de Duitse christen-democraten dreigde tot kort voor aanvang in een publiekelijk uitgevochten familieruzie te ontaarden, met het Duitse vluchtelingenbeleid als twistappel.

Het was Merkels onverzoenlijke 'Wir schaffen es' tegenover een groeiend aantal critici, onder wie haar eigen ministers Thomas de Maizière van Binnenlandse Zaken en Wolfgang Schäuble van Financiën. En het was Merkel tegenover de jongerenafdeling van de partij, de Junge Union. Zij bleven allemaal hameren op een bovengrens aan het aantal vluchtelingen. Het was Angela Merkel tegenover de dalende populariteit van bondkanselier Merkel in de opiniepeilingen. Er was volop gespeculeerd: ging dit congres Merkels Waterloo worden?

Merkel heerst, maar er zijn al kroonprinsessen

Wie moet Merkel opvolgen als ze ervoor kiest zich niet opnieuw verkiesbaar te stellen komend voorjaar? Die vraag houdt de Duitse gemoederen al maanden bezig. Het meest gegeven antwoord: 'Niemand kan zich met Merkel meten.' Toch publiceerde het weekblad Der Spiegel zondag een lijstje met 'kroonprinsessen'. Op de eerste plaats staat de 43-jarige Julia Klöckner, vicevoorzitter van de partij en fractievoorzitter in de deelstaat Rijnland-Palts. In het vluchtelingendebat maakt Klöckner zich hard voor de integratieplicht, maar ook voor de plicht van de staat om in goede integratiecursussen te voorzien. Merkel wenste Klöckner maandag in haar toespraak uitgebreid succes bij de komende deelstaatverkiezingen in Rijnland-Palts, waar Klöckner het deelstaatpresidentschap zal proberen te veroveren op de SPD.

Vastberaden

Dat wordt het allerminst. En dat komt door één zin, een korte zin ergens midden in de 22 pagina's tellende verzoeningsverklaring die het partijbestuur zondagmiddag naar buiten heeft gebracht, vlak voor het officiële begin van het congres. 'We zijn vastberaden de toestroom van asielzoekers en vluchtelingen door effectieve maatregelen merkbaar te verminderen.'

Die ene zin én Merkels toespraak blijken maandag genoeg om nagenoeg alle tegenstand om te zetten in een klaterend applaus. Twee leden stemmen laat op de maandagmiddag tegen Merkels asielbeleid - twee van de duizend aanwezigen uit kieskringen in alle windstreken van Duitsland: jong, oud, allemaal in pak, met op de borst een glanzend partijspeldje vergezeld van een regionale button, of een speldje dat de Duits-Israëlische vriendschap symboliseert.

'Zo'n toespraak, zo'n leiderschap, zo'n intelligentie - dat kan alleen Merkel', verzucht Paul Erich Etzel, uit Hessen, gebogen over de door de partij verschafte lunch: een eenpansgerecht met aardappel, wortel en kloeke schijven Wiener Wurst.

(Tekst gaat verder onder foto).

Julia Klöckner. Beeld null
Julia Klöckner.
null Beeld null

Etzel (78) - 'een van de eerste bio-boeren in de CDU, daarom draag ik ook een stropdas met rundvee' - is met een vijftig jaar jonger partijlid uit Baden-Württemberg in gesprek geraakt, Stefan Baumhauer, een blozende jongeman in ruitjeshemd, ingenieur en lid van het bestuur van de lokale afdeling van de Junge Union.

Ook hij is tevreden met de toespraak, 'omdat Merkel benadrukt wat de partij bindt en niet wat de partij splijt. Ze heeft buitengewoon gesproken.' Etzel knikt met volle mond. 'Buitengewoon'; Baumhauer is niet de enige die dit woord gebruikt.

In het verhaal van Merkel zit voor elk wat wils: de conservatieven en vluchtelingen-sceptici krijgen hun zin met 'verminderen', en een harde uitspraak: 'Multiculti is een levensleugen. In plaats daarvan wil het CDU integratie.'

Naastenliefde

De gelovigen krijgen hun zin: Merkel benadrukt dat het vluchtelingenbeleid stoelt op christelijke waarden: barmhartigheid en naastenliefde. De Eurofielen krijgen hun zin: de oplossing van de vluchtelingencrisis ligt grotendeels in betere Europese samenwerking. Degenen die Merkel en haar vluchtelingenpolitiek trouw zijn gebleven krijgen hun zin: geen bovengrens aan het aantal vluchtelingen en een geestdriftige herhaling van de Merkelformule: 'Wir schaffen das' - het zal ons lukken.

Wat Merkel vooral aanwakkert, is het 'CDU-gevoel'. Merkel praat zichzelf en het vluchtelingenprobleem de partijgeschiedenis in door te refereren aan zware opgaven en bijbehorende oneliners van illustere voorgangers: het 'We kiezen voor de vrijheid' van Konrad Adenauer en de 'bloeiende landschappen' in het voormalige Oost-Duitsland van Helmut Kohl.

Merkels verheven stem klinkt door tot ver buiten de grote congreszaal, waar Duitse biermerken grote glazen vol tappen en een grote farmaceut een operatierobot toont.

(Tekst gaat verder onder foto).

null Beeld null

In een hoek staart een levensgrote kameel van spiegelglas voor zich uit, naar een kort - maar nog net beschaafd - gerokte dame die sigaretten van het bij het woestijnbeest horende merk uitdeelt. In de beurs van Karlsruhe schurken politiek en economie nog dicht tegen elkaar aan, naar goede Duitse christen-democratische traditie.

Voor de stand van Audi staan twee mannen in ribfluwelen jasjes wat duister te kijken. Ze komen uit de kieskring Bautzen in Saksen, de deelstaat waar de meeste asielzoekerscentra in brand stonden, de bakermat van Pegida. Ze hebben niet meegeklapt na Merkels verhaal. 'Dat zou hyprociet zijn', zegt Thomas Israel. Ze voelen zich steeds minder thuis in de partij waarvan ze meteen na de val van de Muur in 1990 lid werden - net als Merkel zelf. 'We hebben het idee dat ze in Berlijn helemaal niet écht beseffen wat zich bij ons afspeelt', zegt Arne Grahl.

En toch, zegt Israel, na enig aarzelen, hebben ze niet tegengestemd maar zich onthouden van stemming. Waarom? 'Om de persoon Merkel. Omdat zij toch de beste kanselier is die Duitsland op dit moment te bieden heeft.'

Succes

Behalve haar geroemde politieke inschattings- en uithoudingsvermogen, lijkt het ook steeds voor een deel de persoonlijkheid van Merkel te zijn die haar succes afdwingt. De persoonlijkheid die het ene moment knalhard beweert dat de CDU-CSU dé succesformule is van de bondsrepubliek, en een moment later vertederend menselijk oogt, als ze na het ellenlange applaus terugloopt naar haar plaats, met het kenmerkende mysterieus geamuseerde lachje: Angela Merkel, de Mona Lisa uit Templin.

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden