Angela Dorothea Merkel

Ze kookt graag aardappelsoep, bakt af en toe een pruimentaart, is hard voor zichzelf en heeft een broertje dood aan mannen die overal hun luchtje aan moeten geven. Mutti Merkel is geliefd in Duitsland. Wat is haar geheim?

De colonne zwarte auto's - keurig verdeeld over de grote Duitse merken: Mercedes, Volkswagen, Audi en BMW - komt met een vaartje de Rathausstrasse van Miesbach binnenglijden. Voor de lokale Konditorei wordt abrupt halt gehouden. Uit de bolides stijgen mannen met oortjes, nerveus om zich heen kijkend. Dan gaat het portier van de tweede wagen open. Een kleine vrouw stapt uit, gekleed in blauw jasje en zwarte broek. Angela Merkel glimlacht naar de twee lokale politiemannen die met de handen op de rug naar het tafereeltje kijken; dan stapt ze de Konditorei binnen.


Zo, eerst een kopje koffie. Iets erbij misschien?


In de uitspanning is de sfeer gemoedelijk, vrouwen in Beierse klederdracht maken een praatje met de Duitse bondskanselier. De mannen met de oortjes staan afzijdig. De machtigste vrouw ter wereld is aanraakbaar, aaibaar zelfs. Drie oosters uitziende mannen, ze spreken Turks, komen dichterbij. Ze schieten wat foto's van Merkel en laten het resultaat tevreden aan elkaar zien. De oortjes zien dat het goed is.


Dan loopt Merkel naar het lokale Marktplein, waar bij haar verschijnen een gejuich opgaat. Plakkaten met het woord 'Angie' gaan in de lucht. De omroeper kondigt 'Stabiliteitsfactor Dr. Angela Merkel' aan.


Angela Dorothea Merkel (59) op verkiezingstournee. Eind vorige week overlegde ze nog in St.-Petersburg met Obama en Poetin over de crisis in Syrië en wat er nog meer voor gewichtigs ter tafel kwam, vandaag is ze in Zuid-Beieren op de koffie.


Twintig jaar vooraan in de Duitse politiek, sinds 2005 bondskanselier van Duitsland. De vrouw naar wie iedereen in Europa kijkt als het over het oplossen van de eurocrisis gaat.


Maar wat weten we over 'de machtigste vrouw van de wereld'?


Anno 2013, aan de vooravond van verkiezingen waarbij deze vrouw uit het Uckermärkische Templin grote kans maakt voor een derde maal te mogen aantreden als bondskanselier, schrijft de pers nog steeds over het 'Mysterie Merkel' of plaatst men artikelen onder de kop 'Wie is deze vrouw?'.


Aan de gevel van het Hauptbahnhof van Berlijn werd vorige week een reusachtig CDU-plakkaat opgehangen. We zien de handen van Angela Merkel, met de vingers tegen elkaar aan, samen in de karakteristieke 'Merkelruit'. Tekst: 'De toekomst van Duitsland is in goede handen.'


Het is het beeld dat de CDU graag van Merkel schetst, als de Moeder des Vaderlands. 'Mutti', de lieve mevrouw die op de marktplaatsen in het ganse land zo eenvoudig en aaibaar overkomt.


Nog geen kilometer van het station in Berlijn ligt het Kanzleramt, in de respectloze Berlijnse volksmond ook wel de 'Bundeswaschmaschine' genoemd. Daar zetelt een andere - de echte? - Merkel. Niet zelden klinkt in de wandelgangen: 'Mutti ist sauer.' Moeder is boos, en berg je dan als hoge ambtenaar, politiek journalist of minister. Het woord 'Scheisse' schijnt vaker te vallen dan je zou verwachten bij een lieve moeder.


Scheisse

Scheisse. Barack Obama kan de vloek naar verluidt tegenwoordig ook accentloos uitspreken. De Amerikaanse president keek, tijdens een G8-vergadering in mei 2012, samen met Merkel naar de Champions League-finale tussen Bayern München en Chelsea. Het woordje viel vooral veelvuldig nadat Merkels lievelingsspeler Bastian Schweinsteiger in de beslissende shootout tegen de paal had geschoten.


Moeder kan een keiharde zijn - en dat moet ook wel, wil je acht jaar overleven in een wereld vol alfamannetjes.


En vergeet niet, ze beschikt over grote kwaliteiten. Politici die haar van dichtbij hebben meegemaakt aan de Europese onderhandelingstafels schetsen een beeld van een keihard werkende politica. De voormalige Italiaanse premier Mario Monti spreekt van een 'arbeidsmachine'. 'Ik ken maar één andere politicus die de materie zo tot in het detail beheerst en daaraan ook nog eens de politieke implicaties kan verbinden: Obama.'


Over haar werkzaamheden in een wereld vol mannetjesdieren, zei een vriend onlangs in weekblad Stern: 'Voor mannen is het belangrijk overal luchtjes achter te laten. Ze laat ze allemaal praten, zegt zelden iets. Als dan iedereen uiteindelijk afgetobd stilvalt, vat zij alles nog eens samen, in de richting zoals zij het wenst. En dan knikt iedereen tevreden.'


In haar eigen partij, de CDU, bekleedt ze volgens politieke waarnemers een machtspositie die zelfs Helmut Kohl in diens beste jaren niet bezat. Politieke concurrenten uit eigen kring als Christian Wulff, Edmund Stoiber, Roland Koch en Friedrich Merz, die ooit ook droomden van een kanselierschap, ze zijn weg: ausradiert. Oké, vaak uitgegleden door hun eigen geblunder, maar onderschat Moeder niet. Niet voor niets wordt ze in de Duitse pers een Männermörderin, een mannenmoordenares, genoemd. Geraffineerd, ondanks die onschuldige, moederlijke uitstraling.


Een hardwerkend, gedisciplineerde vrouw die er heimelijk plezier aan beleeft als ze na weer een lange nacht onderhandelen in Brussel de pers monter tegemoet treedt, in de wetenschap dat 'alle mannen in hun mooie pakken van vermoeidheid in de touwen hangen'. Een journalist vloog in het Duitse regeringsvliegtuig mee naar Mongolië en Cambodja. '72 uur, waarvan 33 uur in het vliegtuig. We waren kapot. Zij ging vrolijk de vliegtuigtrap af. Die vrouw heeft een zeer opmerkelijke conditie.'


Haar mentor, de voormalige DDR-politicus Lothar de Maizière, die de vereniging van de beide Duitslanden mede inleidde: 'We hadden elke morgen een werkbespreking. Haar spreektijd was half zo kort als die van de mannen, maar had tweemaal zo veel inhoud. Ze is zeer geconcentreerd. En ze heeft geen geduld voor mensen die niet logisch kunnen denken.'


Domineesdochter

De vrouw die het lot van Europa ook de komende vier jaar nog zal bepalen, werd in 1954 in Hamburg in West-Duitsland geboren als Angela Kasner. Haar vader, dominee Horst Kasner, nam zijn gezin niet veel later mee naar Oost-Duitsland. Een opmerkelijke verhuizing in die jaren waarin vooral veel Oost-Duitsers naar het westen trokken. De Luthers-Evangelische kerk van vader Kasner onderhield in de jaren vijftig nauwe betrekkingen met de communistische leiding van de DDR, pas in de jaren zeventig kwam er meer afstand en kritiek op het systeem.


Over die eerste 35 jaar van haar leven, in de socialistische DDR, weten we weinig. Ze zal er zelf niet veel over vertellen. En hoogstwaarschijnlijk valt er niet veel opwindends over te zeggen.


Voor veel Duitsers van haar generatie zal de snelle val van de Muur een van de indrukwekkendste momenten in hun leven zijn, maar wat deed Angela Merkel op de avond dat de Muur viel? Ze ging naar de sauna. Rond 21 uur wandelde ze met haar handdoek onder de arm achter de rijen Trabants vol uitzinnige DDR-burgers over de Bornholmbrug naar het Westen. Toch even kijken.


Later zat ze op deze historische avond even in de huiskamer van een 'vrolijke' West-Berlijnse familie. 'De rest ging daarna nog even naar de Ku'damm, maar ik ben teruggegaan - so viel fremde Company, jetzt war es erst mal genug.'


De volgende ochtend om 7.15 uur begon ze weer 'pünktlich' met haar werk op het Zentralinstitut für Physikalische Chemie in Berlijn-Adlersdorf.


DDR-systeem

Af en toe doen journalisten pogingen enkele putdeksels te lichten, zoals in het boek Das erste Leben der Angela M. De bondskanselier is, volgens de auteurs Günther Lachmann (Die Welt) en Ralf Georg Reuth (Bild), als wetenschapper nauwer betrokken geweest bij het DDR-systeem dan zij tot dusver heeft toegegeven. Merkel zou als jonge vrouw onder meer secretaris 'für Agitation und Propaganda' van de communistische jeugdorganisatie Freie Deutsche Jugend (FDJ) zijn geweest.


Ze was, aldus het boek, als jonge vrouw een zogenoemde reformcommuniste, gematigd kritisch ten opzichte van de starre leiding in de DDR. Ze raakte aan het eind van de jaren tachtig onder de indruk van de glasnost en perestrojka van Sovjetleider Michael Gorbatsjov. Zij zag, en dat is opmerkelijk voor de vrouw die anno 2013 namens de conservatieve CDU de baas is in het verenigde Duitsland, nog een toekomst voor een 'democratische, socialistische' DDR.


Na und?


Merkel reageerde op haar typisch nuchtere wijze. Ja, ze was als natuurkundige opgegroeid in de DDR, daar maakte ze geen geheim van. 'Dat weet iedereen. Ik heb daarover niets te verbergen. En nee, ik heb nooit op de barricaden tegen het bewind gestaan.' Klaar.


Het is geen nieuws dat ze pas in december 1989, de Muur was al gevallen, toetrad tot de burgerbeweging Demokratischen Aufbruch (DA), die op dat moment al voor hereniging van de beide Duitslanden was. Niet lang daarna ging de DA op in de CDU. Ze was even persvoorlichtster. Kort daarna werd ze als minister in het kabinet van Kohl opgenomen.


Tijdens haar eerste buitenlandse reis stapte 'Het meisje van Kohl' met een zelfgebreide trui en jezussandalen het regeringsvliegtuig binnen.


Maar pas op. Ze liet mentor Kohl in 1998 keihard vallen na een schandaal over corruptie in de top van de CDU. Toen al.


Roerganger

Ze wordt vaak gekritiseerd vanwege haar 'trage en aarzelende' optreden tijdens de eurocrisis. 'Zo ben ik nu eenmaal als ik met een nieuw probleem te maken krijg. Ik bekijk het eerst voorzichtig van alle kanten, en dan volgt mijn besluit vaak plotseling - en voor velen verrassend.'


We zullen nooit weten of het allemaal anders - beter óf slechter - was gelopen met Europa als in deze crisisjaren een sigarenrokend alfamannetje van het type Gerhard Schröder, de SPD-bondskanselier tussen 1998 en 2005, de baas van Duitsland was geweest. Maar vriend en vijand prijzen haar optreden. Veel opiniemakers geven er de voorkeur aan het 'merkiavellistisch' model nog vier jaar voort te zetten. Zelfs het Britse weekblad The Economist, in het verleden niet altijd een fan, gaf vorige week een positief stemadvies af. Het blad noemde haar: 's werelds meest politiek begaafde democraat.


Nu, met de verkiezingen in Duitsland in het vooruitzicht, is er stilstand aan het Europese crisisfront, maar daar zal na 22 september snel een eind aan komen. Het in Duitsland impopulaire onderwerp 'Europa' gaat Merkel tijdens haar verkiezingstournee het liefst uit de weg, maar onlangs lichtte ze alvast een tipje van de sluier op: 'Ik geloof niet dat we alles aan Brussel moet worden overgelaten. We moeten nadenken over de mogelijkheid om bepaalde zaken terug te geven aan de lidstaten. Na de verkiezingen zullen we het hierover hebben'.


Dat belooft nog wat.


Of niet? De crisis heeft ze redelijk gemanaged, oordeelde de strenge Die Zeit vorige week, 'maar vanaf nu gaat het erom waar we heen gaan'. Nu komt het op een woord aan dat in het tijdperk-Merkel eigenlijk nauwelijks is gehoord: strategie.


Een visie zogezegd. Kan Merkel die in de komende jaren leveren? Dat blijft een vraagteken.


Boodschappenmandje

Het is hetzelfde vraagteken dat boven haar privéleven blijft zweven. Ze staat soms met haar boodschappenmandje in de rij in de morsig ogende Verbrauchermarkt Ullrich in de Wilhelmstrasse in Berlijn. Ze kookt graag aardappelsoep, bakt af en toe een pruimentaart. 'Als ik in de pannen roer, dan denk ik niet: goh, daar roert de bondskanselier in een pan.'


Als ze even tijd heeft, en die tijd heeft ze tegenwoordig zelden, gaat ze samen met haar man naar hun buitenhuisje in Hohenwalde. Het is een eenvoudige datsja. Een vriend die er wel eens komt, beschreef het optrekje ooit en voegde daaraan toe: 'Stel je zo'n huisje eens voor bij Sarkozy.' Maar verder? 'Elke homestory is taboe', schrijft een biograaf.


Ze is kinderloos, voor de tweede maal getrouwd, met chemieprofessor Joachim Sauer. Wat ze aan mannen aantrekkelijk vindt, waagde ooit een interviewster van vrouwenblad Brigitte te vragen: 'Mooie ogen'.


Nog meer? 'Nou, dat vind ik al heel wat.'


Het eerste huwelijk in 1977, met studiegenoot Ulrich Merkel, hield slechts enkele jaren stand: 'Ach, iedereen trouwde in die tijd, het was een vergissing.' Curieus genoeg behield Angela Kasner wel de naam van haar eerste man.


Doet niet aan sport, wandelt in haar vakanties graag met echtgenoot Sauer in de bergen van Zuid-Tirol (zie foto). Vrouw met wandelstokken, hoedje op, stevige schoenen, rugzakje. Je vermoedt dat er ergens nog een paar beveiligers meesjouwen, maar het blijft doodnormaal, heel anders dan de propagandistische vrijetijdsbeelden die van de Obama's en de Poetins van deze wereld verschijnen. Dit is Merkel pur. Journaliste Evelyn Roll is een van de weinigen die voor een politieke biografie een tijdlang in haar buurt werden geduld. De schrijfster vindt het ongepast dat Merkel tegenwoordig de bijnaam 'Mutti' krijgt. 'Die past absoluut niet bij haar.'


Onlangs hoorde Roll een betere. 'Die Alte.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.